Basic Commands - Marathi Spoken-Tutorial IIT Bombay English Marathi

Basic Commands - MarathiYouTube↗ IA↗(long shot)
Education 915 views 8 likes 0 dislikes 14 Jan 2015

Spoken-Tutorial IIT Bombay 97.6K subscribers India YouTube↗

Dear friends, welcome to a spoken tutorial on the Linux Operating System.

लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीमवरील ट्युटोरियलमध्ये आपले स्वागत.

In this tutorial, we will study some basic commands.

या ट्युटोरियलमध्ये प्राथमिक कमांडस् शिकू या.

I am using Linux Operating System

यात लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम वापरू.

We assume that you know how to get started with the Linux operating system.

लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम कशी सुरू करायची हे तुम्ही जाणता असे आपण मानू या.

If you are interested, it is available through another spoken tutorial, on the website http://spoken-tutorial.org.

जर आपल्याला यासंबंधी माहिती हवी असेल तर [1] येथील उपलब्ध ट्युटोरियलमध्ये पाहू शकता.

In this tutorial, we will see what are commands and what is a command interpreter.

या ट्युटोरियलमध्ये आपण Command आणि Command Interpreter म्हणजे काय हे पाहणार आहोत.

Then we will learn about how to find help in Linux using the man command.

नंतर आपण लिनक्समध्ये man या कमांडच्या सहाय्याने मदत कशी मिळवायची ते पाहू.

Now the first question is, "what are commands?".

आता पहिला प्रश्न, Commands म्हणजे काय?

In simplest terms we can say that Linux commands are words that when keyed in cause some actions to take place.

साध्या शब्दात सांगायचे तर लिनक्स कमांड म्हणजे असे शब्द की जे टाईप केल्यावर संगणक काही कार्य करतो.

Linux commands are seldom more than four character in length like ls, who, ps etc.

लिनक्स कमांडस् चार किंवा कमी अक्षरांच्या असतात. जसे की, ls, who, ps.

The commands are in lower case and they are case sensitive. Let us see an example .

कमांडस् Lowercase मधे दिल्या जातात व Case Sensetive असतात.

Go to the Applications menu.

Application Menu मध्ये जा.

Select Accessories and then click on terminal from the available options

Accessories सिलेक्ट करा आणि त्यात उपलब्ध असलेल्या पर्यायांपैकी Terminal वर क्लिक करा.

Now we can see a prompt ($) and a cursor blinking next to it. This is where we need to type in a command.

आता आपल्याला Prompt $ आणि त्याच्यापुढे लुकलुकणारा कर्सर दिसेल. इथेच आपल्याला कमांड टाईप करायच्या आहेत.

Type in the words who and press enter.

who असा शब्द टाईप करा आणि एंटर की दाबा.

We can see the name of the users logged in. Actually we have just executed a command called who which shows who are logged into the system.

आपण logged in असलेल्या उपयोगकर्त्यांची नावे बघू शकतो. आपण 'who' ही कमांड कार्यान्वित केल्यावर सिस्टीम वर कोण logged in आहे हे दिसते.

But which entity is converting these commands which are nothing more than a few letters into actions?

संगणकातील कोणत्या घटकामुळे काही अक्षरांनी बनलेली कमांड कार्यान्वित होते?

This is the job of the Command Interpreter, also called the shell.

हे Command Interpreter चे काम आहे. त्याला Shell असे म्हणतात.

We can define a shell as a program that acts as the interface between us and the Linux system,

Shell हा एक प्रोग्रॅम असून तो आपल्याला आणि लिनक्स सिस्टीमला जोडण्याचे काम करतो.

allowing us to enter commands for the operating system to execute.

तसेच Shell, ऑपरेटिंग सिस्टीमला कार्यरत करण्यासाठी कमांडस् स्वीकारतो.

On Linux it’s quite feasible to have multiple shells installed, with different users able to pick the one they prefer.

लिनक्समध्ये एकापेक्षा जास्त Shell स्थापित केलेले असू शकतात. युजर त्याच्या आवडीप्रमाणे हवा तो Shell वापरू शकतो.

On Linux, the standard shell that is always installed as bin/sh is called bash, the GNU Bourne-Again Shell, from the GNU suite of tools.

लिनक्सवर कायम स्वरूपी /bin/sh हे Standard Shell इन्स्टॉल केलेले असते. ज्याला bash म्हणजेच the GNU Bourne-Again SHell म्हणतात. जे GNU Suite of tool मधून घेतले आहे.

The commands we would be covering in this tutorial are generic and can run on most of the Linux shells with slight variations.

आपण या ट्युटोरियलमध्ये सर्वसामान्य कमांडस् ची माहिती घेणार आहोत. ज्या थोड्याशा फरकांनी बहुतांश सर्व लिनक्स Shells मध्ये वापरता येतात.

Nevertheless, we would be using the bash as the shell for demonstration in this tutorial.

आपण या ट्युटोरियलमध्ये bash या Shell चा उपयोग करणार आहोत.

It is because bash is the most popular shell and portable to almost all UNIX.

कारण bash हे सर्वात लोकप्रिय असलेले shell आहे. आणि जवळजवळ सर्वप्रकारच्या युनिक्सवर वापरता येते.

Other shells include the Bourne shell which is the original Unix shell, C Shell and Korn shell

इतर वापरल्या जाणा-या shells पुढीलप्रमाणे. Bourne shell जे मुळात Unix shell आहे, C shell आणि Korn shell .

To see which shell we are using, go to the terminal

आपण कोणते Shellवापरत आहोत हे बघण्यासाठी

and type the command echo space dollar in capital SHELL and press enter

Terminal वर जा आणि echo space dollar in capital SHELL अशी कमांड टाईप करून एंटर दाबा.

Normally the output is /bin/bash which gives us the bash shell.

साधारणपणे /bin/bash असा आऊटपुट मिळतो. याचा अर्थ आपण bash Shell मध्ये आहोत.

There are ways by which we can activate different shells. Those will be covered in an advanced tutorial.

अनेक पध्दतींनी आपण वेगवेगळे Shells सक्रिय करू शकतो. ज्याबद्दल आपण ऍडव्हान्स ट्युटोरियलमध्ये जाणून घेऊ.

Commands are actually files containing programs, often written in C.

Commands या बहुदा C मध्ये लिहिलेल्या Program फाईल्स असतात.

These files are contained in directories. To find out where a command is stored, we can use the type command.

या फाईल्स डिरेक्टरीमध्ये साठवलेल्या असतात. कमांडस् कुठे साठवलेल्या आहेत हे शोधण्यासाठी आपण type या कमांडचा उपयोग करू शकतो.

Type at the command prompt, type space ps and press enter.

Command Prompt वर type space ps असे टाईप करून एंटर दाबा.

This shows that ps is actually a file stored in the /bin directory.

ps ही फाईल /bin या डिरेक्टरीमध्ये समाविष्ट केलेली आहे असे आपल्याला दिसते.

When we key in a command at the command prompt, the shell searches for a file matching the command name in a list of directories.

जेव्हा आपण Command Prompt वर Command देतो तेव्हा Shell, डिरेक्टरीतील फाईलच्या यादीमध्ये त्या कमांडच्या नावाची फाईल शोधतो.

If it is found, then the program corresponding to that file is executed, else a “command not found” error is given.

ती फाईल सापडली तर त्या फाईलशी संबंधित प्रोग्रॅम कार्यान्वित करतो. नाहीतर Command not found ही error देतो.

The list of directories searched is specified by the PATH variable, as we will see later.

आपण नंतर पाहूच की ज्या डिरेक्टरीजचा शोध घेतला जातो त्यांची यादी PATH या व्हेरिएबल मध्ये असते.

For now, if we want to see this list, just type the command echo space dollar PATH in capital

आता जर आपल्याला ती यादी बघायची असेल तर टाईप कराः echo space dollar कॅपिटल लेटरमध्ये PATH

and press enter

आणि एंटर दाबा.

Talking of commands, there is one important thing that we need to know.

कमांडस् बद्दल जाणून घेताना आपल्याला एक महत्त्वाची गोष्ट माहित असणे आवश्यक आहे.

Linux commands are of two types: External commands and internal commands.

लिनक्स कमांडस् चे दोन प्रकार आहेत. External command आणि Internal command.

Now external commands are those which exist as separate files/programs.

External commands च्या फाईल्स स्वतंत्रपणे अस्तित्वात असतात.

Most commands in Linux are of this nature. But there are some commands whose implementation is written within the shell and they do not exist as separate files.

लिनक्स मध्ये बहुतांश कमांडस् अशाच प्रकारच्या आहेत. परंतु काही कमांडस् चे कार्य Shell मध्ये लिहिलेले असते. म्हणजेच त्याची स्वतंत्र रूपात फाईल उपलब्ध नसते.

These are internal commands.

त्यांना Internal commands म्हणतात.

The echo command, which we will see later, is in fact an internal command.

echo कमांड ही वास्तवात एक Internal command आहे. त्याबद्दल आपण जाणून घेऊ.

Go to the terminal and type at the command,

Terminal वर जाऊन कमांड टाईप करा.

type space echo and press enter.

type space echoआणि एंटर दाबा.

The output shows echo as a shell built-in.

echo is a shell built-in असे आऊटपुट दिसेल.

So instead of giving a file name it shows that the echo command's implementation is internal to the shell. So it is called internal command.

याचा अर्थ ही कमांड ही Shell मधूनच कार्यान्वित झाली आहे. म्हणून ही Internal command आहे आणि कमांडशी संबंधित फाईल नेम दिले गेलेले नाही.

Another important thing which we need to understand is the structure of commands.

दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपण कमांडस् ची रचना समजून घेणे गरजेचे आहे.

Commands can be of one word or multiple words, separated by white spaces.

कमांड ही एक शब्दाची किंवा space वापरून वेगळे केलेल्या अनेक शब्दांनी बनलेली असू शकते.

In the second case the first word is the actual name of the command while the other words are the arguments.

दुस-या प्रकारात पहिला शब्द ही खरी कमांड असते तर त्यानंतरचे शब्द हे arguments असतात.

Arguments can be options or expressions or file names.

Arguments हे कमांडमधील पर्याय, expression किंवा filename असते.

A command can perform different tasks depending on the option specified.

आपण टाईप केलेल्या पर्यायानुसार एकच कमांड वेगवेगळे कार्य करू शकते.

They are generally preceded by a single or double minus sign, called short and long option, respectively.

साधारणपणे पर्यायाच्या आधी एक किंवा दोन वजाची चिन्हे असतात ज्याला क्रमशः short किंवा long पर्याय म्हणतात.

Go to the terminal window and type the commands and see their outputs.

Terminal Window वर जाऊन कमांड टाईप करा आणि त्याचे आऊटपुट बघा.

Type clear to clear the terminal window

Terminal Window रिकामी करण्यासाठी प्रथमclear असे टाईप करा.

Then type ls and press enter

नंतर ls असे टाईप करून एंटर दाबा.

Again, type clear and press enter

पुन्हा clear असे टाईप करून एंटर दाबा.

Type ls space minus a and enter.

ls space minus a असे टाईप करून एंटर दाबा.

Type clear to clear the terminal window

Terminal Window रिकामी करण्यासाठी clear असे टाईप करा.

Now type ls space minus minus all and press enter.

ls space minus minus all असे टाईप करून एंटर दाबा.

Again, type clear to clear the terminal .

Terminal रिकामे करण्यासाठी clear असे टाईप करा.

Now type ls space minus d and press enter.

ls space minus d असे टाईप करून एंटर दाबा.

At this point it is enough to understand how the command's behavior changes with change of options

आता पर्याय बदलल्यावर कमांडचे कार्य कसे बदलते हे समजण्यासाठी एवढे पुरेसे आहे.

In Linux we have a larger number of commands,

लिनक्स मध्ये मोठ्या संख्येने कमांडस् आहेत.

each of which have many different options.

प्रत्येकासाठी अनेक पर्याय आहेत.

Commands can also be combined together as we will see later. So how do we keep so much in mind?

कमांडस् संयुक्त रूपातदेखील वापरता येतात. ज्याबद्दल नंतर जाणून घेऊ.

In reality you don't have to. This is because of the excellent online help facility available in Linux.

कमांडची माहिती देण्यास लिनक्सवर 'online help' सुविधा उपलब्ध आहे.

The man command provides documentation on just about every available command on the system.

man command आपल्याला सिस्टीमवर उपलब्ध असलेल्या प्रत्येक कमांडचे डॉक्युमेंटेशन प्रदान करते.

For instance, to know about say, the ls command, all you have to do is to go to the terminal

उदाहरणादाखल ls कमांडबद्दल जाणून घेण्यासाठी Terminal वर जाऊ.

and type man command with ls as argument that is type man space ls and press enter

आणि ls या argument सहित man ही कमांड टाईप करा. म्हणजेच man space ls असे टाईप करून एंटर दाबा.

Press q to come out.

त्यातून बाहेर पडण्यासाठी q दाबा.

man is the system’s manual pager. Each argument given to man is normally the name of a program, utility or function.

man हे सिस्टीमचे manual page आहे. manबरोबर argument देता येते.

The manual page associated with each of these arguments is then found and displayed.

कमांड दिल्यानंतर या argumentशी संबंधित असलेले page दर्शवले जाते.

A section, if provided, will direct man to look only in that section of the manual.

man command मध्ये सेक्शनचे नावही देता येते. त्यानुसार शोध घेतला जातो.

The default is to search in all of the available sections, following a pre-defined order and to show only the first page found, even if page exists in several sections.

नाव दिलेले नसले तर, man command उपलब्ध असलेले सर्व section शोधते. व त्यातील फक्त पहिले पान स्क्रीनवर दाखवते.

You can use man command to know more about the command man itself.

man या कमांडबद्दल अजून अधिक जाणून घेण्यासाठी तुम्ही man याच कमांडचा उपयोग करू शकता.

Go to the terminal and type man space man and press enter.

Terminal वर जाऊन man space man असे टाईप करा. आणि एंटर दाबा.

Press q to come out of it.

त्यातून बाहेर पडण्यासाठी q दाबा.

man command has many options.

man कमांडसाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.

Here let me tell the most useful ones. Sometimes we know what we want to do but do not know the exact command. Then what can we do?

आपण जास्त वापरल्या जाणा-या कमांडस् बघू. काही वेळा आपल्याला योग्य कमांड माहित नसते. अशावेळी आपण काय करू शकतो?

man provides the -k option which takes a keyword and return a list of commands and their brief purpose.

man ही कमांडminus k हा पर्याय देते. ज्याद्वारे संबंधित कमांडस् ची यादी आणि त्यांचे कार्य संक्षिप्त रूपात दर्शवले जाते.

For example, create a directory, we may not know the exact command,

उदाहरणार्थ आपल्याला एक डिरेक्टरी बनवायची आहे. परंतु त्यासाठीची योग्य कमांड आपल्याला माहित नाही.

so we can go to the command prompt and type man space minus k space directories and press enter.

मग Command promptवर जा आणि man space minus k space directories असे टाईप करून एंटर दाबा.

Now we can search each of these commands to see what we actually need.

दिलेल्या यादीतील प्रत्येक कमांडचा अभ्यास करून योग्य ती कमांड वापरता येते.

The same thing can be achieved using apropos command.

वरील सर्व गोष्टी आपण apropos या कमांडच्या सहाय्याने सुध्दा करू शकतो.

Type at the command prompt apropos space directories and press enter to see the output.

Command prompt वर apropos space directories असे टाईप करून एंटर दाबा. आणि येणारे आऊटपुट बघा.

Some times we do not need too much details. We only need to know what a command does.

काही वेळा आपल्याला अधिक माहितीची आवश्यकता नसते. केवळ एखादी कमांड काय करते हे जाणून घेणे पुरेसे असते.

In that case we can use the whatis command or man -f. Both give one line description about the command.

त्यावेळी आपण whatis किंवा man minus f या कमांडचा उपयोग करू शकतो.

Go to the terminal, type clear to clear the terminal window

Terminal Window रिकामी करण्यासाठी clear असे टाईप करा.

now type whatis space ls and press enter

आता whatis space ls असे टाईप करून एंटर दाबा.

Some commands have many options. We may want to obtain a list of the different options that a command has.

काही Commandना अनेक पर्याय असतात. जर आपल्याला त्या Commandना असलेल्या विविध पर्यायांची यादी हवी असेल

Then we use the - - (minus minus) help option.

तर आपण minus minus help या पर्यायाचा उपयोग करू.

Go to the command prompt and type ls space - -(minus minus) help and press enter

Command prompt वर जा आणि ls space minus minus help असे टाईप करा. आणि एंटर दाबा.

I will scroll up so that you can see all the options on this manual page

आपण वरच्या दिशेला स्क्रॉल करू या. म्हणजे आपल्याला या manual page वरील सर्व पर्याय बघता येतील.

Thats it for this part of the Linux Spoken tutorial. Spoken Tutorials are a part of the Talk to a Teacher project, supported by the National Mission on Education through ICT.

आपण ह्या ट्युटोरियलच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचलो आहोत. यासाठी अर्थसहाय्य National Mission on Education through ICT, MHRD, Government of India यांच्याकडून मिळालेले आहे.

More information on the same is available at the following link .

यासंबंधी माहिती पुढील साईटवर उपलब्ध आहे.

Thanks for joining us. This is Anuradha Amrutkar signing off. Good Bye.

ह्या ट्युटोरियलचे भाषांतर मनाली रानडे यांनी केले असून मी रंजना भांबळे आपला निरोप घेते . धन्यवाद.