Hubble - 15 years of discoveryYouTube↗  IA↗(long shot)
Science & Technology  2.5M views 14.4K likes 1.9K dislikes   15 Apr 2015
HubbleWebbESA 107K subscribers N/A YouTube↗


Please select the problem
You must specify your email and describe the problem in detail
Describe your problem in detail if it's not obvious

Click to Play Video Click to Play Video
Deze film neemt je mee op reis...
This film takes you on a journey…
...een reis door tijd en ruimte.
…a journey through time and space.
Dit is het verhaal van een instrument dat ons dichter bij de uiterste grenzen
I want to tell you the story of an instrument that has vastly improved our view of the skies,
van tijd en ruimte heeft gebracht, en onze kennis van sterrenhemel
sharpening our perception of the Universe,
en heelal enorm heeft vergroot.
and penetrating ever deeper toward the furthest edges of space and time.
ESA PRESENTEERT
Looking at the night sky we see the familiar twinkle of starlight.
Hubble - 15 jaar ontdekkingen
Light that has travelled enormous distances to reach us.
HET HUBBLE-VERHAAL
But we are not seeing the stars themselves flicker…
Als we naar de heldere avondhemel kijken, zien we fonkelende sterren.
The universe is gloriously transparent.
Hun licht heeft enorme afstanden afgelegd om ons te kunnen bereiken.
The light from distant stars and galaxies can travel unchanged across space for thousands,
Maar eigenlijk fonkelen sterren helemaal niet...
millions, even billions of years.
Het heelal is mooi doorzichtig.
But then, in the last few microseconds before that light reaches our eyes,
Het licht van verre sterren en melkwegstelsels kan vrijwel onverstoord duizenden,
the accurate view of those stars and galaxies is snatched away.
miljoenen of zelfs miljarden jaren voortgaan.
This is because, as light passes through our atmosphere, the ever changing blankets of air,
Maar dan, in de laatste paar microseconden voordat hun licht onze ogen bereikt,
water vapour and dust, blur the fine cosmic details.
wordt het zicht op die sterren en melkwegstelsels gehinderd.
So, for many years, astronomers around the world longed for an observatory in space.
Dat komt doordat het licht ten slotte de steeds veranderende lagen van lucht,
As early as 1923, the famed German rocket scientist Hermann Oberth suggested a space-based telescope.
waterdamp en stof in onze atmosfeer moet passeren.
However, it was decades before technology caught up with the dream.
Daarom droomden sterrenkundigen overal ter wereld al heel lang van een sterrenwacht in de ruimte.
The American astronomer Lyman Spitzer proposed a more realistic plan for a space telescope in 1946.
Al in 1923 stelde de befaamde Duitse raketwetenschapper Hermann Oberth voor een telescoop in de ruimte te brengen.
From a position in space, above Earth's atmosphere, a telescope would be able to detect the pristine light from stars,
Het zou echter nog tientallen jaren duren voordat dit technologisch mogelijk werd.
galaxies, and other objects, well before it was distorted by the air we breathe.
In 1946 bedacht de Amerikaan Lyman Spitzer een realistischer plan voor een ruimtetelescoop.
The result: much sharper images than even the largest telescopes on the ground can achieve;
Vanuit een positie in de ruimte, boven de aardatmosfeer, zou een telescoop in staat zijn het licht
images limited in sharpness only by the quality of the optics.
van sterren en andere objecten te detecteren vóórdat het door de lucht werd verstoord.
In the 1970s, NASA - the National Aeronautics and Space Administration - and ESA - the European Space Agency -
Het resultaat: veel scherpere beelden dan zelfs de grootste telescopen op aarde kunnen maken;
began working together to design and build what would become the Hubble Space Telescope.
beelden waarvan de scherpte slechts door de kwaliteit van de optiek werd bepaald.
The name is a tribute to Edwin Powell Hubble - the founder of modern cosmology -
In de jaren zeventig begonnen de Amerikaanse en Europese ruimtevaartagentschappen NASA en ESA
who, in the 1920s, proved that not all that we see in the sky lies within the Milky Way.
gezamenlijk plannen te maken voor wat later de Hubble-ruimtetelescoop zou worden.
Instead, the cosmos extends far, far beyond.
De naam is een eerbetoon aan Edwin Powell Hubble – de vader van de moderne kosmologie –
Hubble's work changed our perception of mankind's place in the Universe forever and the choice
die in de jaren twintig van de afgelopen eeuw vaststelde dat niet alles wat we aan de hemel zien tot ons Melkwegstelsel behoort.
of naming the most magnificent telescope of all time after Edwin Hubble could not have been more appropriate.
Het heelal is veel, veel groter.
It took two decades of dedicated collaboration between scientists,
Door Hubble zijn onze ideeën over de plaats van de mensheid in het heelal voorgoed veranderd;
engineers and contractors from many countries before Hubble was finally finished.
een betere naam voor de beste telescoop aller tijden was nauwelijks denkbaar.
On April 24, 1990, five astronauts aboard the space shuttle Discovery left on a journey
De bouw van Hubble is het resultaat van twintig jaar samenwerking tussen wetenschappers,
that changed our vision of the universe for ever!
technici en aannemers uit tal van landen.
They deployed the eagerly anticipated Space Telescope in an orbit roughly 600 km above the Earth’s surface.
Op 24 april 1990 begonnen vijf astronauten aan boord van het ruimteveer Discovery aan een reis
On Earth, the astronomers waited impatiently for the first results.
die onze kijk op het heelal voorgoed zou veranderen.
But less than two months later it was clear that Hubble’s vision was anything but sharp.
Ze brachten de langverwachte ruimtetelescoop in een baan op ruwweg 600 km boven het aardoppervlak.
The mirror had a serious flaw…
Op aarde wachtten de sterrenkundigen ongeduldig op de eerste resultaten...
A defect in the shape of the mirror prevented Hubble from taking sharp images.
Maar nog geen twee maanden later werd duidelijk dat Hubble’s blik helemaal niet zo scherp was.
The mirror’s edge was too flat, by only a mere fiftieth of the width of a human hair.
Er zat een ernstige fout in de hoofdspiegel.
But to accomplish its mission, Hubble had to be perfect in every tiny detail…
Een afwijking in de vorm van de spiegel voorkwam dat Hubble scherpe beelden kon maken.
The disappointment was almost too great to bear.
De rand van de spiegel was te vlak: een vijftigste deel van een haarbreedte slechts,
Not only amongst astronomers, but also for American and European taxpayers…
maar om zijn missie te laten slagen moest Hubble tot in de kleinste details volmaakt zijn...
Nevertheless, over the following two years,
De teleurstelling was groot. En niet alleen bij sterrenkundigen,
scientists and engineers from NASA and ESA
ook bij de Amerikaanse en Europese belastingbetalers...
worked together to design and build a corrective optics package, named COSTAR,
In de jaren die volgden bedachten en bouwden
for Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement.
wetenschappers en technici van NASA en ESA
Hubble’s masters now faced another tough decision:
een corrigerend optisch systeem, dat Hubble alsnog een scherpe blik zou geven: COSTAR.
which science instrument should they remove
(Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement).
so that COSTAR could be fitted to Hubble?
De bazen van Hubble stonden nu voor een moeilijke beslissing:
They eventually chose the High Speed Photometer.
welk wetenschappelijk instrument van de ruimtetelescoop
Hubble’s First Servicing Mission in 1993 has gone down in history
zou plaats moeten maken voor COSTAR?
as one of the highlights of human spaceflight.
Uiteindelijk viel de keus op de ‘High Speed Photometer’.
It captured the attention of both astronomers and the public at large to a degree
De eerste onderhoudsbeurt van Hubble, in 1993,
that no Space Shuttle mission since has achieved.
wordt gezien als een hoogtepunt in de geschiedenis van de ruimtevaart.
Meticulously planned and brilliantly executed, the mission succeeded on all counts.
Nooit meer zou een missie van het ruimteveer zo veel aandacht
COSTAR corrected Hubble’s eyesight more perfectly than anyone had dared to hope.
krijgen van zowel sterrenkundigen als het grote publiek.
When the first images after the servicing came up on the computer screens
De zorgvuldig voorbereide en briljant uitgevoerde missie was in alle opzichten succesvol.
it was instantly clear that the glasses taken up by the astronauts were completely correcting Hubble's nearsightedness.
COSTAR corrigeerde Hubble’s gezichtsvermogen nog beter dan men had durven hopen.
Hubble was finally in business!
Toen de eerste beelden na de onderhoudsbeurt op de beeldschermen verschenen,
That was only the first time the Space Shuttle visited Hubble.
bleek onmiddellijk dat de ‘bril’ die de astronauten hadden meegebracht Hubble’s bijziendheid helemaal goed maakte.
The telescope was designed to be upgraded, to keep utilizing new capabilities.
Hubble kon eindelijk aan de slag!
When more advanced instruments, electrical or mechanical components become available, they could be installed.
Het was voor het eerst dat het ruimteveer Hubble bezocht.
Plus, just as your car needs servicing, so Hubble needs tuning-up from time to time.
De telescoop was zo ontworpen dat hij gemoderniseerd kon worden.
Engineers and scientists periodically send the Shuttle to Hubble, so that astronauts can upgrade it,
Als er geavanceerdere instrumenten, elektrische of mechanische componenten beschikbaar kwamen, kon men deze later installeren.
using wrenches, screwdrivers and power tools, just as your mechanic does with a car.
Hubble moet, net als een auto, af en toe eens worden bijgesteld.
There have been four Servicing missions so far – in 1993, 1997, 1999 and 2002 – all undertaken by astronauts,
Daarom wordt regelmatig een ruimteveer naar Hubble gestuurd, zodat astronauten met sleutels,
transported into space by NASA’s Space Shuttle. The next one was supposed to occur in 2005,
schroevendraaiers en ander gereedschap aan de slag kunnen, net zoals een automonteur dat zou doen.
but was unfortunately cancelled in the aftermath of the tragic Columbia crash.
Alles bij elkaar zijn er vier van die onderhoudsbeurten geweest – in 1993, 1997, 1999 en 2002 –
Hubble’s future is uncertain.
steeds uitgevoerd door astronauten in een ruimteveer van NASA. De volgende zou in 2005 plaatsvinden,
It was originally designed to operate for 15 years, but it is now expected thats its life could be extended to 20 years.
maar deze is na het tragische ongeluk met het ruimteveer Columbia helaas geschrapt.
Hubble is still producing the most astonishing results that astronomers have ever known.
De toekomst van Hubble is onzeker.
Hubble's important mission will eventually come to an end.
Hij is ontworpen voor een levensduur van 15 jaar, maar dat is nu verlengd tot 20 jaar.
An unmanned probe will link up with Hubble in orbit and dock with it.
Hubble levert nog steeds de meest verbluffende resultaten op,
When leaving Hubble, the robot will leave behind a rocket-module so that,
ooit zal er een einde komen aan Hubble’s belangrijke missie.
after some more years of fruitful observing,
Mogelijk wordt er dan een robotsonde aan Hubble gekoppeld worden.
engineers on the ground can activate these rockets to control Hubble’s final descent
Bij vertrek zou de robot zelfs een raketmodule kunnen achterlaten waarmee men Hubble,
into the atmosphere and to a peaceful final resting place, in the ocean.
na nog enkele jaren van vruchtbaar onderzoek,
However, the retirement of the Hubble Space Telescope
gecontroleerd in de aardatmosfeer kan brengen
will not signal the end of our unrivalled view of the universe. Rather, it will mark a new beginning,
en naar zijn laatste rustplaats laten vallen: de oceaan.
an era of even more amazing discoveries and images from space.
Het einde van de Hubble-ruimtetelescoop zal echter
For Hubble has a successor.
echter nog niet het einde betekenen van onze ongeëvenaarde blik op het heelal.
The James Webb Space Telescope is being designed right now and may be launched as early as 2011.
Het zal eerder het begin zijn van een nieuw tijdperk van verbluffende ontdekkingen en beelden uit de ruimte.
When that day comes,
Want Hubble heeft een opvolger.
scientists using the James Webb Space Telescope hope to discover
Op dit moment wordt hard gewerkt aan het ontwerp van de James-Webb-ruimtetelescoop,
and understand even more about our fascinating universe.
die mogelijk al in 2011 wordt gelanceerd.
Hubble is an upgradeable, space-based telescope orbiting at almost 600 km,
Met dit instrument hopen wetenschappers
placing it well above most of our image-distorting atmosphere.
nog meer te ontdekken over ons fascinerende heelal.
It takes about 97 minutes to complete each orbit.
HUBBLE VAN DICHTBIJ
It is designed to take high-resolution images and accurate spectra by concentrating starlight
De Hubble-ruimtetelescoop draait op een hoogte van bijna 600 km,
to form sharper images than are possible from the ground, where the atmospheric ‘twinkling' of the stars limits the clarity.
ruim boven de verstorende atmosfeer, in een baan om de aarde.
To gather as much light as possible from the faint objects it studies,
Elke omloop duurt ongeveer 97 minuten.
any telescope needs the largest mirror it can get.
Hij is ontworpen om zeer gedetailleerde opnamen en nauwkeurige spectra te maken,
Despite Hubble’s relatively modest mirror diameter of 2.4 metres,
door sterren scherper af te beelden dan mogelijk is vanaf de grond, waar het atmosferische ‘fonkelen’ van de sterren het zicht verstoort.
it is more than able to compete with ground-based telescopes that have mirrors 10 or 20 times larger in collecting area.
Om zo veel mogelijk licht van zwakke onderzoeksobjecten te verzamelen,
Hubble is a large satellite,
moet een telescoop een zo groot mogelijke spiegel hebben.
about 16 metres long or the size of a small bus.
Hoewel Hubble’s spiegel met 2,4 meter van bescheiden omvang is,
It is also one of the most complicated pieces of technology ever built.
kan hij zich meten met telescopen op aarde die een 10 of 20 keer zo grote omvang hebben.
It contains more than 3000 sensors that continuously read out
Met zijn lengte van 16 meter heeft Hubble de afmetingen van een kleine bus.
the status of the hardware so that technicians on the ground can keep an eye on everything.
Hij is een van de meest ingewikkelde apparaten die ooit gebouwd zijn.
Time on the Hubble is a precious commodity.
De ruimtetelescoop bevat meer dan 3000 sensoren,
Astronomers across the world regularly ask for much more time than is available.
die voortdurend alles in de gaten houden,
Keeping Hubble working 24/7 is no small task.
zodat de technici op aarde alles in de gaten kunnen houden.
Not a single second must be lost and all tasks either observations or so-called ‘housekeeping’ tasks,
Tijd is Hubble’s kostbaarste bezit.
such as repositioning of the telescope, or uploading new observing schedules are meticulously planned.
Sterrenkundigen overal ter wereld vragen vaak meer waarneemtijd aan dan beschikbaar is.
For astronomers, the most important components of Hubble are its scientific instruments.
Hubble 24 uur per dag in bedrijf houden is geen eenvoudige opgave.
There are two groups of instruments in Hubble, here and here.
Er mag geen seconde verloren gaan en alle taken – waarnemingen, maar ook ‘huishoudelijke’ zaken zoals het richten van de
The different instruments serve different purposes – some are for making images,
telescoop of het uploaden van nieuwe waarneemschema’s – moeten nauwgezet gepland worden.
some are designed to dissect the light from the stars and galaxies by spreading it out to form a rainbow-like spectrum.
Voor sterrenkundigen zijn de wetenschappelijke instrumenten van Hubble het belangrijkst.
Hubble’s unique vantage point in space makes it capable of observing the infrared and ultraviolet light
Er zitten twee groepen instrumenten in Hubble, hier en hier.
that is otherwise filtered away by the atmosphere before it can reach telescopes on the ground.
De verschillende instrumenten hebben verschillende doelen – sommige zijn heel goed in het vastleggen van beelden,
These forms of light reveal properties of celestial objects that are otherwise hidden from us.
andere juist in het ontleden van het licht dat sterren en melkwegstelsels uitzenden door dit in een regenboogachtig spectrum te ontrafelen.
Some instruments, like ACS – the Advanced Camera for Surveys – are better for visible and ultraviolet observations,
Hubble’s unieke uitkijkpunt in de ruimte stelt hem in staat om infrarood en ultraviolet licht waar te nemen,
some, like NICMOS – the Near Infrared Camera and Multi-object Spectrograph – are best for infrared observations.
dat door de atmosfeer wordt weggefilterd voordat het de telescopen op aarde kan bereiken.
Different mechanical and electrical components keep Hubble functioning.
Deze soorten licht tonen eigenschappen van hemelobjecten die we anders niet kunnen zien.
The power for Hubble comes from solar panels on the side, which convert sunlight into electricity.
Sommige instrumenten, zoals de geavanceerde camera ACS, zijn meer geschikt voor ultraviolet-waarnemingen,
Gyroscopes, star trackers and reaction wheels keep Hubble steady and pointing in the right direction – not too close to the Sun,
andere, zoals de gecombineerde camera en spectrograaf NICMOS, meer voor infrarood-waarnemingen.
Moon or Earth as they would destroy the light-sensitive instruments –
Hubble functioneert met behulp van een aantal mechanische en elektrische componenten.
and accurately towards the objects being studied for hours or days at a time.
De benodigde energie is afkomstig van twee zonnepanelen, die zonlicht in elektriciteit omzetten.
Hubble has several communication antennae on its side that are necessary for sending
Gyroscopen, stercamera’s en reactiewielen houden Hubble enerzijds stabiel en van zon, maan of aarde af gericht –
observations and other data down to Earth.
omdat deze de lichtgevoelige instrumenten zouden stukmaken –
Hubble sends its data first to a satellite in the Tracking and Data Relay Satellite System,
en anderzijds uren achtereen op het gewenste onderzoeksobject gericht.
which then downlinks the signal to White Sands, New Mexico.
Hubble is voorzien van communicatie-antennes, waarmee waarnemingen en andere gegevens naar de aarde worden gezonden.
The observations are sent from NASA in the United States to Europe where they are stored in a huge data archive in Munich.
Eerst zendt Hubble de gegevens naar een satelliet van het ‘Tracking and Data Relay Satellite System’,
No single nation could undertake such an enormous project.
dat ze vervolgens doorzendt naar White Sands, New Mexico.
Hubble has been a major collaboration between NASA and ESA,
Ten slottte zendt NASA de gegevens van de Verenigde Staten naar Europa,
the European Space Agency from an early stage in its life.
waar ze in een enorm gegevensarchief in München worden opgeslagen.
Hubble has been of paramount importance to European astronomy.
Geen enkel land kan z’n enorm project in zijn eentje uitvoeren.
European astronomers regularly win more than 15% of the observing time with Hubble,
Hubble is al vanaf het begin een samenwerkingsproject
resulting in several thousand scientific publications over the years.
van de Amerikaanse en Europese ruimtevaartagentschappen NASA en ESA.
Two groups of European specialists work with Hubble.
Hubble is van groot belang geweest voor de Europese sterrenkunde.
There are 15 people from ESA currently working at the Space Telescope Science Institute in the USA,
Europese sterrenkundigen kunnen beschikken over 15% van de waarneemtijd,
and 20 others make up the Space Telescope-European Coordinating Facility in Munich, Germany.
wat in de loop van de jaren duizenden wetenschappelijke publicaties heeft opgeleverd.
There are no boundaries in space.
Twee groepen van Europese deskundigen zijn met Hubble bezig.
In this vast Universe, our closest relatives are the objects within the Solar System.
Vijftien mensen van ESA werken momenteel bij het Space Telescope Science Institute in de VS,
We share the same origin and the same destiny…
en twintig anderen vormen de Space Telescope-European Coordinating Facility in München, Duitsland.
Our Solar System was formed about four and a half billion years ago from a huge gas cloud.
HET VERHAAL VAN DE PLANETEN
Ironically, it could have been the deadly force of a thermonuclear blast
De ruimte kent geen grenzen.
from an exploding star in the vicinity that triggered our creation…
Onze naaste verwanten in dit grote heelal zijn de objecten van ons zonnestelsel.
The devastating force of the blast may have disturbed the precarious equilibrium of the original gas cloud,
We hebben dezelfde oorsprong en dezelfde bestemming...
causing some of the matter to collapse inwards, towards the centre, creating a new star, our Sun,
Ons zonnestelsel is ongeveer vier en een half miljard jaar geleden ontstaan uit een reusachtige gaswolk.
and a minute percentage of the collapsing matter became the multifaceted assembly of planets that we have around us today.
Het klinkt merkwaardig, maar de directe aanleiding voor ons ontstaan
We are, in other words, just the leftovers of our Sun’s birth.
was de dodelijke kracht van de thermonucleaire explosie van een nabije ster...
The planets were born in the rotating disk of dust and gas left behind as our mother star was formed.
De verwoestende kracht van de explosie heeft het wankele evenwicht in de oorspronkelijke gaswolk verstoord,
The rocky planets formed in the inner Solar System while the enigmatic gas giants were formed further out.
waardoor een deel van de materie zich samenbalde en ineenstortte tot een nieuwe ster: onze zon.
And then, when a fierce wind of smashed atoms began to blow from the Sun –,
Een klein deel van de samenballende materie vormde de huidige grote verscheidenheid aan planeten om ons heen.
or perhaps from hot nearby stars or a nearby supernova
We zijn dus eigenlijk slechts overblijfselen van de geboorte van onze zon.
only sizable planets could maintain their gaseous surroundings and the last wisps of the tenuous cloud
De planeten zijn geboren in de draaiende schijf van stof en gas die achterbleef toen onze moederster was ontstaan.
between the planets was whipped away.
In het binnenste gedeelte van het zonnestelsel ontstonden de vaste planeten, terwijl de mysterieuze gasreuzen verderop gevormd werden.
So in our Solar System’s zoo of celestial bodies there are rocky worlds…
Toen er een hevige wind van stukgeslagen atomen begon te waaien –
… and giant gaseous planets.
afkomstig van de zon of anders van naburige hete sterren of een nabije supernova –
Even now, there is no exact estimate of how much matter or even how many planets exist within our Solar System…
konden alleen de grootste planeten hun gasvormige omhulsel vasthouden en werden
Since Pluto’s discovery in the 1930s, and its satellite Charon’s in the 1970s,
de laatste gasflarden tussen de planeten weggeblazen.
astronomers have tried to figure out if there’s anything else out there, beyond the ninth planet.
In de kosmische dierentuin van ons zonnestelsel heb je dus vaste, rotsachtige werelden...
In 2003, Hubble spotted something moving fast enough across the background
… en reusachtige gasplaneten.
of faraway stars to be an object within the Solar System.
Zelfs nu weten we nog niet precies hoeveel materie er in ons zonnestelsel zit; zelf het exacte aantal planeten staat nog niet vast.
Estimates show that it could be about the size of a planet and it has been named Sedna, after an Inuit goddess.
Sinds de ontdekking van Pluto, in 1930, en zijn maan Charon, in 1978,
Sedna may be 1500 km in diameter, that’s about three quarters the size of Pluto,
proberen sterrenkundigen erachter te komen of er voorbij die negende planeet nog meer te vinden is.
but so far away that it appears as just a small cluster of pixels even to Hubble.
In 2003 ontdekte Hubble een object dat zich ten opzichte van de verre
Nevertheless, it is the largest object discovered in the Solar System since Pluto.
achtergrondsterren snel genoeg verplaatste om tot ons zonnestelsel te behoren.
The Sun is about 15 billion km from Sedna
Schattingen van de omvang van het object, dat Sedna is genoemd, geven aan dat het ongeveer groot genoeg is voor een planeet.
– 100 times further than Earth’s distance from the Sun –
Sedna heeft een middellijn van misschien wel 1500 km (ongeveer driekwart van de grootte van Pluto),
and barely gives out as much light and heat as the full moon.
maar is zo ver weg dat zelfs Hubble haar slechts als een klein kluitje beeldpunten ziet.
So Sedna is engulfed in an eternal bleak winter…
Toch is dit het grootste object dat in het zonnestelsel ontdekt is sinds Pluto.
Sedna is not the only mysterious object out there.
De zon is ongeveer 15 miljard km van Sedna verwijderd
Debris from the formation of the planets is still floating everywhere in the form of asteroids
– 100 keer de afstand zon-aarde –
and comets of various shapes and sizes.
en geeft daar maar net zo veel licht en warmte als de volle maan.
Sometimes their orbits can lead them on catastrophic courses …
Op Sedna heerst dus altijd een winterse duisternis...
The Hubble Space Telescope witnessed the final journey of the comet Shoemaker-Levy 9…
Sedna is niet het enige mysterieuze object daar.
It was torn into numerous pieces by Jupiter's gravitational pull when it passed the massive planet in the summer of 1992.
Overal zwerft nog veel puin rond van het ontstaan van de planeten:
Two years later, these fragments returned and drove straight into the heart of Jupiter’s atmosphere.
planetoïden en kometen in allerlei soorten en maten.
Hubble followed the comet fragments on their last journey and delivered stunning high-resolution images of the impact scars.
Soms zijn deze objecten bij catastrofale botsingen betrokken...
Our Earth could easily fit into any of these black bruises…
De Hubble-ruimtetelescoop was getuige van de laatste dagen van de komeet Shoemaker-Levy 9...
Space probes with sophisticated instruments are frequently sent to the planets of our Solar System.
Toen deze in de zomer van 1992 dicht in de buurt van Jupiter kwam, werd hij door de zwaartekracht van de planeet uit elkaar getrokken.
They provide close-up investigations of these distant places.
Bij hun volgende ontmoeting, twee jaar later, zijn de talrijke brokstukken in de atmosfeer van Jupiter gestort.
Hubble, too, provides its own unique service, by opening a window on our Solar System that is never closed.
Hubble heeft de komeetfragmenten tijdens hun laatste reis waargenomen en verbluffende,
We’ve gained unprecedented views of storms on other planets,
gedetailleerde beelden van hun inslagplekken gemaakt. Deze zwarte plekken zijn groter dan onze planeet aarde...
… their changing seasons
Regelmatig worden ruimtesondes met geavanceerde instrumenten naar de planeten van ons zonnestelsel gestuurd.
…and unprecedented views of other atmospheric events, such as aurorae,
Zij onderzoeken deze verre werelden van nabij.
known on Earth as the northern and southern lights.
Hubble draagt zijn eigen unieke steentje bij, door een venster op het zonnestelsel te openen dat nooit dichtgaat.
Even though the solar system clearly has many more surprises in store for us,
Zo zijn we aan die weergaloze beelden gekomen van stormen op andere planeten,
Hubble has also turned its eye out towards other stars, looking for planetary systems.
… van hun veranderende seizoenen,
Astronomers are beginning their search for life elsewhere in the Universe.
… en van andere atmosferische verschijnselen, zoals de poollichten,
To start with, they are concentrating on finding earth-like planets.
die we op aarde kennen als het Noorder- en Zuiderlicht.
In 2001, Hubble made the first direct detection of the atmosphere
Hoewel het zonnestelsel ongetwijfeld nog meer verrassingen in petto heeft,
of an extra-solar planet and partially determined its composition.
kijkt Hubble ook uit naar planetenstelsels bij andere sterren.
Measuring the chemical makeup of extra-solar planetary atmospheres will one day
Sterrenkundigen zijn bezig met een speurtocht naar leven elders in het heelal.
allow us to search for the markers of life beyond Earth. All living things breathe
Om te beginnen zoeken ze naar planeten die op onze aarde lijken.
and this changes the composition of the atmosphere in readily detectable ways.
In 2001 detecteerde Hubble voor het eerst de atmosfeer van een planeet
Astronomers believe there are many planetary systems similar to ours,
bij een andere ster en kon hij deels de samenstelling ervan bepalen.
orbiting other stars throughout the Galaxy.
Metingen van de scheikundige samenstelling van de atmosferen van verre planeten
The birth, life, death and rebirth of stars continues in an unending cycle, in which stars,
zullen ons ooit in staat stellen tekenen van leven op te sporen. Alles wat leeft haalt adem en laat
born of gas and dust, will shine for millions or billions of years,
duidelijk herkenbare sporen achter in de samenstelling van een atmosfeer.
die and return as gas and dust to form new stars.
Sterrenkundigen denken dat er bij vele sterren in het Melkwegstelsel planetenstelsels zoals het onze zijn.
The by-products of this continual process include planets and the chemical elements that make life possible.
Geboorte, leven, dood en wedergeboorte van sterren vormen een eindeloze
So through the entire vastness of space the eternal ebb and flow of life continues…
cyclus waarbij sterren, die uit gas en stof zijn geboren, miljoenen of miljarden jaren licht uitstralen,
Our Sun, that vital source of energy for life on Earth, is a star.
sterven en terugkeren als gas en stof waaruit nieuwe sterren kunnen ontstaan.
A totally unexceptional star,
De nevenproducten van deze kringlopen bestaan onder meer uit planeten
just like billions of others that we can find throughout the Galaxy.
en uit scheikundige elementen die aan de basis staan van het leven.
A star is nothing but a sphere of glowing gas.
En zo gaan er golven van leven door het onmetelijke heelal...
It forms out of a compressed cloud of gas and releases energy steadily, throughout its life,
HET LEVEN VAN DE STERREN
because a continual chain of nuclear reactions takes place in its core.
Onze zon, de bron van levensenergie op aarde, is een ster.
Most stars combine hydrogen atoms to form helium through the process called nuclear fusion
Een volkomen onopvallende ster,
- the same process that powers a devastating hydrogen bomb.
waarvan er nog miljarden andere zijn in ons Melkwegstelsel.
In fact, stars are nuclear factories that convert lighter elements into heavier elements in a series of fusion reactions.
Een ster is niets anders dan een bol van gloeiend gas.
They will keep glowing until they run out of ‘fuel’.
Deze ontstaat uit een samengeperste gaswolk en straalt in de loop van zijn bestaan voortdurend energie uit,
And that’s it - a star’s life: a quiet beginning and a steady progress to a sometimes violent end.
die afkomstig is van een onstuitbare reeks kernreacties die in zijn inwendige plaatsvinden.
But how can we be certain of this picture when an individual star like our sun outlives humans by a factor of a few hundred million?
De meeste sterren voegen waterstofatomen samen tot helium, iets dat door middel van kernfusie gebeurt –
To investigate the lifecycle of a particular organism on Earth,
hetzelfde proces dat ook achter de verwoestende kracht van een waterstofbom zit.
we don’t have to track an individual specimen’s entire life.
Eigenlijk zijn sterren niets anders dan fabrieken die lichtere elementen in zwaardere omzetten.
Instead, we can observe many of the organisms at once.
Ze blijven stralen zolang er ‘brandstof’ is.
This will show us all the different phases of its life cycle.
Het leven van een ster begint dus rustig en verloopt heel geleidelijk, totdat er na vele miljoenen mensenlevens
For example, each stage of a person’s life is a snapshot of the human experience.
een soms explosief einde aan komt. Maar hoe weten we dat eigenlijk?
And so it is with stars...
Om de levenscyclus van een bepaald organisme op aarde te onderzoeken,
Stars live and die over millions, or even billions, of years.
hoeven we niet het hele leven van één bepaald exemplaar te volgen.
Even the most reckless stars live for at least one million years
In plaats daarvan kunnen we ook veel organismen tegelijk bekijken.
– longer than the entire history of mankind!
Daarmee krijgen we in één keer een overzicht van alle verschillende levensfasen.
And that’s why it is extremely unusual to be able to track age-related changes in individual stars.
Elk stadium in het leven van bijvoorbeeld een mens kan worden gezien
To learn more about stars,
als een momentopname van het menselijke bestaan. En met sterren is dat niet anders...
we must sample different stars at every stage of life and piece together
Sterren bestaan miljoenen of zelfs miljarden jaren.
the whole cycle from birth to death.
Zelfs de kortst levende sterren stralen minstens een miljoen jaar
Hubble’s vivid images have documented the tumultuous birth of stars and delivered many,
– langer dan de hele geschiedenis van de mensheid!
astonishing pictures in colourful detail.
En daarom komt het niet vaak voor dat we getuige zijn van het verouderingsproces van afzonderlijke sterren.
The birth of stars in neighbouring stellar ‘maternity wards’ can be used as a time machine
Om meer over sterren te weten te komen,
to replay the events that created our Solar System.
moeten we sterren in allerlei levensstadia bestuderen,
Hubble has often had to work hard for this information because these important clues
zodat we daaruit de hele cyclus van geboorte tot dood kunnen reconstrueren.
about our genesis lie hidden behind the veil of gently glowing, dust-laden molecular clouds where stars are formed.
De prachtige Hubble-foto’s geven een kleurrijk overzicht
Right now there are stars forming everywhere in the Universe.
van de tumultueuze geboorte van sterren.
Enormous glowing pillars of dusty hydrogen gas stand sentinel over their cradles,
De geboorte van sterren in naburige ‘kraamkamers’ kan worden gebruikt als een tijdmachine
basking in the light of nearby, newly-formed stars.
die ons toont wat zich tijdens de geboorte van ons eigen zonnestelsel heeft afgespeeld.
Hubble’s ability to observe infrared light enables it to penetrate the dust and gas
Hubble heeft vaak hard moeten werken voor deze informatie, omdat deze belangrijke aanwijzingen over onze oorsprong schuilgaan
and reveal the newly born stars as never before.
achter de sluiers van zacht gloeiende, stofrijke moleculaire wolken waarin sterren ontstaan.
One of the most exciting of Hubble’s many discoveries was the observation of dust disks
Ook nu nog ontstaan er overal in het heelal nieuwe sterren.
surrounding some newborn stars, buried deep inside the Orion Nebula.
Hun geboorteplaatsen worden gemarkeerd door enorme zuilen van stofrijk waterstofgas,
Here we are actually seeing the creation of new Solar Systems where planets will eventually form.
die in het licht van naburige pasgeboren sterren baden.
Just as they did in our own Solar system four and a half billion years ago.
Hubble’s vermogen om infrarood licht waar te nemen stelt hem in staat
In the first stages of their lives, stars can stock up on gas from their original birth cloud.
om door het stof en gas heen te kijken, zodat we pasgeboren sterren beter dan voorheen kunnen bekijken.
Material falling into the star creates bubbles or even jets
Een van de meest opwindende ontdekkingen die Hubble heeft gedaan,
as it is heated and blasted along a path that follows the star's rotation axis, like an axle through a wheel.
was die van stofschijven rond enkele pasgeboren sterren die in de Orionnevel verborgen zitten.
Often many stars are born from the same cloud of gas and dust.
Hier zien we echt nieuwe planeten ontstaan.
Some may stay together through their whole lifetime, keeping step as they evolve,
Net zoals dat vier en een half miljard jaar geleden in ons eigen zonnestelsel is gebeurd.
like childhood friends that you keep for life.
Tijdens hun eerste levensfasen verzamelen sterren gas uit hun oorspronkelijke geboortewolk.
The stars in a cluster will all have the same age, but will have a range of different masses.
De materie die op de ster valt, wordt heet en veroorzaakt bellen of zelfs
And this means that very different destinies await them.
straalstromen die in dezelfde richting wijzen als de rotatieas van de ster.
Human existence is the mere blink of an eye compared with the life of a star.
Vaak ontstaan in zo’n wolk van gas en stof meerdere sterren tegelijk.
So the direct observation of a transition between different stages of a star’s life can only come about by lucky chance.
Sommige sterren blijven hun hele leven bij elkaar,
In fifteen highly productive years, Hubble has allowed us to observe some stars ageing in real time.
en maken dezelfde ontwikkeling door, net als twee oude schoolvrienden.
The telescope has produced startling “movies” that allow us to witness
Maar vaak hebben de sterren in zo’n sterrenhoop wel dezelfde leeftijd, maar verschillende massa’s.
how some of them DO modify their appearance over this minute span of astronomical time.
En dat betekent dat hen niet allemaal hetzelfde lot te wachten staat.
The stars containing the most mass end their lives cataclysmically,
In vergelijking met een ster leeft een mens maar heel kort.
destroying themselves in titanic stellar explosions known as supernovae.
Dat we soms getuige zijn van de overgang tussen twee levensstadia van een ster is dus een kwestie van geluk.
For a few glorious months, each becomes one of the brightest objects in the entire Universe,
In de vijftien zeer productieve jaren van zijn bestaan heeft Hubble enkele sterren werkelijk ouder zien worden.
outshining all the other stars in its parent galaxy.
De telescoop heeft zelfs opzienbare ‘filmpjes’ gemaakt die ons laten
Since its launch in 1990, Hubble has watched the drama unfold in supernova 1987A,
zien hoe sommige sterren in korte tijd van aanzien kunnen veranderen.
the nearest exploding star in modern times.
De sterren met de meeste massa komen op catastrofale wijze aan hun einde:
The telescope has been monitoring a ring of gas surrounding the supernova blast.
ze verwoesten zichzelf in reusachtige explosies die supernovae worden genoemd.
Hubble has observed the appearance of bright spots along the ring, like gemstones on a necklace.
Gedurende enkele maanden behoren ze dan tot de helderste objecten in het heelal en stralen
These cosmic pearls are now beeing lit by supersonic shocks unleashed during the explosion of the star.
ze meer licht uit dan alle andere sterren van hun moederstelsel bij elkaar.
The ruins of an exploding star can hide a powerful engine.
Al sinds zijn lancering in 1990 bestudeert Hubble de nasleep van supernova 1987A,
Hubble has probed the mysterious heart of the Crab Nebula, the tattered remains of an exploding star,
de meest nabije supernova van de afgelopen eeuwen.
vividly described by Chinese astronomers in 1054, and has revealed its dynamic centre.
De telescoop houdt de ring van gas in de gaten die rond de voormalige supernova is verschenen.
The innermost region of this nebula harbours a special type of star, a pulsar.
In de ring zijn heldere plekken verschenen, die een reusachtige ‘halsketting’ vormen.
Like a beacon, this star rotates, emitting light and energy in a beam.
Deze kosmische ‘parels’ lichten op door de supersonische schokgolven die bij de explosie van de ster vrijkwamen.
And it powers the vast nebula of dust and gas surrounding it.
In de resten van een ontplofte ster gaat een krachtige motor schuil. Hubble heeft het geheimzinnige hart van de Krabnevel bestudeerd,
However, not all stars end their lives so violently.
het rafelige overblijfsel van een sterexplosie die in het jaar 1054 door Chinese sterrenkundigen is waargenomen.
Sun-like stars cool down once they run out of hydrogen.
In het binnenste deel van deze nevel bevindt zich een bepaald soort ster, een pulsar.
The centre collapses in on itself and the heavier elements are burnt,
Al draaiende zendt deze bundels van licht en energie uit.
causing the outer layers to expand and leak slowly into space.
Ook voorziet hij de grote omringende
At this stage in a star’s life, it is called a “red giant”.
nevel van stof en gas van energie.
Our Sun will become a “red-giant” in a few billion years.
Maar niet alle sterren eindigen hun leven zo heftig.
At that time, it will expand so much that it will swallow Mercury, Venus and our planet, too.
Sterren zoals onze zon koelen af zodra hun waterstof opraakt.
But these stars are not finished quite yet. They can still become something extraordinary…
De kern van zo’n ster stort dan ineen, waarna de verbranding van zwaardere elementen begint,
Just before they breathe their last breath, stars like our Sun go out in a final blaze of glory.
die de buitenlagen van de ster sterk doet opzwellen.
In its final stages of nuclear fusion, stellar winds blow from the star,
In dit stadium wordt de ster een ‘rode reus’ genoemd.
causing the red giant to swell to an enormous size.
Ook onze zon zal over een paar miljard jaar een rode reus worden.
At the heart of this expansion, the exposed heart of the star floods
Daarbij zal ze zo sterk opzwellen dat Mercurius, Venus en ook onze eigen planeet worden opgeslokt.
the gaseous envelope with powerful ultraviolet light, making it glow.
Maar daarmee is het leven van deze sterren nog niet voorbij. Ze veranderen in iets buitengewoons...
Because to early telescopic astronomers,
Kort voordat ze hun laatste adem uitblazen, vlammen sterren zoals onze zon nog éénmaal op.
these amazing constructions looked a bit like the newly discovered planet Uranus,
Tijdens de laatste fasen van de kernfusie produceert de ster hevige sterrenwinden
they became known as planetary nebulae.
die de rode reus tot enorme afmetingen doen opzwellen.
Hubble's keen perception shows that planetary nebulae are like butterflies: no two are alike.
In het midden van deze opzwelling staat de naakte kern van de ster, die het gasvormige
Hubble’s dazzling collection of planetary nebulae show surprisingly intricate,
omhulsel met zijn intense straling aan het gloeien brengt.
glowing patterns: pinwheels, swirling jets, elegant goblet shapes,
Omdat de telescoopwaarnemers van vroeger deze verbluffende objecten wel een beetje op de pas
barrel shapes, or even rocket engine exhausts.
ontdekte planeet Uranus vonden lijken, werden ze planetaire nevels genoemd.
From its unique position high above the distorting atmosphere Hubble is the only telescope
De scherpe blik van Hubble heeft aangetoond dat het met planetaire nevels
that can observe the swollen outer envelope of these dying stars in full detail.
net zo is als met vlinders: ze zijn allemaal verschillend.
Here we flip back and forth between Hubble images from 1994 and 2002.
Hubble’s verbluffende verzameling van planetaire nevels vertoont een grote vormenrijkdom:
One of the greatest mysteries in modern astrophysics is how a simple,
molentjes, ronddraaiende straalstromen, elegante kelkvormen,
spherical gas ball such as our Sun, can give rise to these intricate structures..!!
regentonvormen en zelfs raketuitlaten.
For some planetary nebulae it is as if a cosmic garden sprinkler created the jets
Dankzij zijn unieke positie hoog boven de verstorende atmosfeer is Hubble de enige telescoop
that stream out in opposite directions.
die de opgezwollen omhulsels van deze stervende sterren tot in detail kan waarnemen.
…Or could these amazing patterns possibly be sculpted by the magnetic field
Hier zijn afwisselend twee Hubble-opnamen uit 1994 en 2002 te zien.
of a companion star that funnels the emitted gas into a jet?
Een van de grootste raadsels in de moderne sterrenkunde is
Whatever their cause, in only ten thousand years these fleeting cosmic flowers disperse in space.
hoe een eenvoudige bol van gas zoals onze zon zulke ingewikkelde structuren kan produceren..!!
Just as real flowers fertilize their surroundings as they decompose,
Bij sommige planetaire nevels is het alsof er een kosmische tuinsproeier
the chemical elements produced inside the star during its life are dispersed by the planetary nebula
aan het werk is waar aan twee kanten gas uit spuit.
to nourish the space around it, providing the raw material for new generations of stars,
Of ontstaan deze verbluffende patronen misschien door het magnetische veld
planets and possibly even life.
van een begeleidende ster die het uitgestoten gas tot een straalstroom bundelt?
Because they disappear so quickly on a cosmic timescale
Wat hun oorzaak ook moge zijn, deze kosmische bloemen zijn al binnen tienduizend jaar verwelkt.
there are never more than about 15000 planetary nebulae at any one time in our Milky Way.
En net als echte bloemen verrijken zij hun omgeving met hun overblijfselen:
A more lasting monument to the dead star, is the tiny heart it leaves behind.
de scheikundige elementen die de ster in de loop van zijn leven heeft gemaakt verspreiden zich en vormen
Known as a white dwarf, each of these exceptionally dense, Earth-sized stars
het basismateriaal voor nieuwe generaties van sterren, planeten en misschien zelfs leven.
are fated to spend the rest of eternity gradually leaking their residual heat into space,
Omdat ze zo snel van het kosmische toneel verdwenen zijn,
until eventually, in many billions of years, they approach the frigid –270 degrees centigrade of space.
zijn er in ons Melkwegstelsel nooit meer dan ongeveer 15.000 planetaire nevels tegelijk te zien.
We live inside a huge star system, or galaxy, known as the Milky Way.
Wat overblijft is het kleine hart van de overleden ster.
Seen from outside, the Milky Way is a gigantic spiral, consisting of a central hub embraced by long arms.
Zo’n uiterst compacte bol ter grootte van de aarde, die witte dwerg wordt genoemd,
The whole system slowly rotates. Between the stars there are vast amounts of gas and dust
straalt heel geleidelijk zijn resterende warmte uit,
- that we can see - and some unknown material called “Dark Matter” that is invisible to us.
totdat hij na vele miljarden jaren net zo koud is als de ruimte zelf:
Far from the centre, out in one of the arms, the suburbs of the Milky Way,
270 graden onder nul.
there’s a tiny star system, our home, the Solar System.
KOSMISCHE BOTSINGEN
When we look upon a clear night, we can see about 5000 of the closest stars.
We bevinden ons in een groot stelsel van sterren dat het Melkwegstelsel wordt genoemd.
Our eyes struggle to see beyond a thousand light-years because of the dust that blankets space
Van buitenaf gezien is het Melkwegstelsel een reusachtige spiraal: een centrale bol die door lange armen omhelsd wordt.
and dims the distant starlight.
Het geheel draait langzaam rond. Tussen de sterren bevindt zich veel zichtbaar gas en stof,
So without a telescope we can only see a minute portion of the entire 100000-light-year-wide Milky Way.
maar ook een onbekende substantie die we niet kunnen waarnemen.
For the Milky Way contains several hundred billion stars, many like our own Sun!!
Ver van het middelpunt, in een van de spiraalarmen in de buitenwijken van het Melkwegstelsel,
Although several hundred thousand million is an almost unfathomable number, it is only the beginning.
bevindt zich een klein planetenstelsel: ons thuis, ons zonnestelsel.
Astronomers believe there are more than a hundred billion galaxies in the Universe. How many stars would that be?
Op een heldere avond krijgen we ongeveer 5000 van de meest nabije sterren te zien.
In a handful of sand there can easily be 50,000 individual grains of sand. Even so, on an entire beach
Verder weg dan duizend lichtjaar kunnen we nauwelijks kijken,
there are only just enough grains of sand to represent each star in the Milky Way.
omdat de ruimte veel stof bevat dat het licht van verre sterren verzwakt.
There are so many stars in the Universe that we would need to count every grain of sand on every beach
Zonder telescoop zien we dus maar een klein stukje van het 100.000 lichtjaar grote Melkwegstelsel.
on the entire Earth to get anywhere near the right number!
Het Melkwegstelsel telt alles bij elkaar enkele honderden miljarden sterren, waarvan er vele op onze zon lijken.
Let’s take a grain of sand, 1 mm across, and place it here to represent the size of the Sun.
Hoewel dat een bijna onvoorstelbaar groot aantal is, is het slechts het topje van de ijsberg.
If we started walking towards the nearest star it would take us the better part of a day to complete the journey
Want volgens sterrenkundigen zijn er in het heelal meer dan honderd miljard melkwegstelsels. Hoeveel sterren zijn dat bij elkaar?
because the star would be nearly 30 kilometres away.
In een handjevol zand passen makkelijk 50.000 zandkorreltjes. Toch is het aantal strandkorrels
So, galaxies are mostly large collections of emptiness.
op een willekeurig strand niet veel groter dan het aantal sterren in het Melkwegstelsel.
If we could squeeze together all the stars in the Milky Way,
Er zijn alles bij elkaar zo veel sterren in het heelal, dat je elke zandkorrel van elk strand
they would easily fit into the volume of space between our Sun and the nearest star.
op aarde zou moeten tellen om in de buurt van het juiste aantal te komen.
In fact, to completely fill that volume,
Laten we eens doen alsof onze zon een 1 mm grote zandkorrel is: we leggen hem hier neer.
we would have to pack in all the stars from all the galaxies in the entire Universe!!
Een wandeling naar de meest nabije buurster van de zon zou een flink deel van een dag duren,
When looking at the night sky, the universe seems motionless.
omdat die andere zandkorrel bijna 30 kilometer verderop ligt.
This is because our life spans are nothing but brief drops in the universal ocean of time.
Melkwegstelsels zijn dus grotendeels leeg.
In fact, the universe is in constant motion, but we would need to watch for vastly longer than a lifetime
Als we alle sterren van het Melkwegstelsel tot een bol bij elkaar zouden vegen,
to perceive that motion in the night sky.
zou deze gemakkelijk in de ruimte tussen de zon en haar buurster passen.
Given enough time, we would see stars and galaxies move.
Sterker nog: om die ruimte helemaal te vullen,
Stars orbit the centre of the Milky Way and galaxies are pulled together by each other’s gravity.
zouden we alle sterren van alle melkwegstelsels in het heelal moeten verzamelen!
Sometimes they even collide. Hubble has observed numerous galaxies crashing together.
Als we naar de sterrenhemel kijken, lijkt het heelal onveranderlijk.
Like majestic ships in the grandest night, galaxies can slip ever closer
Dat komt doordat een mensenleven maar zo kort duurt. Het heelal is namelijk wel degelijk in beweging,
until their mutual gravitational interaction begins to mould them into intricate figures that are finally,
maar we zouden heel veel langer moeten leven om iets van die beweging te kunnen zien.
and irreversibly, woven together. It is an immense cosmic dance, choreographed by gravity.
Als we genoeg tijd zouden hebben, zouden we de sterren en melkwegstelsels kunnen zien bewegen.
When two galaxies collide, it’s not like a car crash or two billiard balls hitting each other,
Sterren draaien om het middelpunt van het Melkwegstelsel en de verschillende
it is more like interlocking your fingers.
melkwegstelsels bewegen onder invloed van elkaars zwaartekracht.
Most of the stars in the galaxies will pass unharmed through the collision.
Soms komen ze daarbij zelfs in botsing, zoals Hubble heeft vastgesteld.
At worst, gravity will fling them out, along with dust and gas to create long streamers that
Als majestueuze schepen op een immense oceaan kunnen melkwegstelsels elkaar steeds dichter naderen,
stretch a hundred thousand light-years or more. The two galaxies,
totdat hun gedaantes door de onderlinge zwaartekracht worden vervormd en uiteindelijk zelfs geheel met elkaar versmelten.
trapped in their deadly gravitational embrace, will continue to orbit each other,
Een trage dans op kosmische schaal, die onder leiding staat van de zwaartekracht.
ripping out more gas and stars to add to the tails. Eventually, hundreds of millions of years from now,
Een botsing tussen twee melkwegstelsels lijkt niet op een botsing tussen twee auto’s of biljartballen:
the two galaxies will settle into a single, combined galaxy.
het is alsof twee zwermen vogels in elkaar schuiven. De meeste sterren merken weinig van zo’n ‘botsing’.
It is believed that many present-day galaxies, including the Milky Way,
In het ergste geval worden ze door de zwaartekracht weggeslingerd en vormen ze,
were assembled from such a coalescence of smaller galaxies, occurring over billions of years.
samen met stof en gas, lange uitlopers die zich over honderdduizend lichtjaar en meer kunnen uitstrekken.
Triggered by the colossal and violent interaction between the galaxies,
Twee melkwegstelsels die in elkaars zwaartekrachtbereik komen,
stars form from large clouds of gas in firework bursts, creating brilliant blue star clusters.
zullen om elkaar heen blijven draaien en steeds meer gas en sterren aan de uitlopers toevoegen.
Our own Milky Way is on a collision course with the nearest large galaxy, the Andromeda galaxy.
En uiteindelijk, na honderden miljoenen jaren, zullen ze geheel in elkaar opgaan en één gezamenlijk stelsel vormen.
They are approaching each other at almost 500000 kilometres per hour and, in three billion years,
Men denkt dat veel van de huidige melkwegstelsels,
will collide head-on.
waaronder ook het onze, uit zulke samensmeltingen van kleinere stelsels zijn ontstaan.
The direct collision will lead to a magnificent merger between the two galaxies,
De in beroering gebrachte grote gaswolken in de stelsels
during which the Milky Way will no longer be the spiral galaxy we are familiar with.
zullen in hoog tempo nieuwe sterren vormen, waardoor
Instead, it will evolve into a huge elliptical galaxy,
heldere blauwe sterrenhopen ontstaan.
containing all of its own stars and all those of the Andromeda galaxy too.
Ons eigen Melkwegstelsel zal in botsing komen met een ander nabij stelsel, de Andromedanevel.
Seen from the Earth the collision will look something like this.
De twee naderen elkaar met bijna 500.000 kilometer per uur en zullen, over drie miljard jaar,
Although this will not happen for a very long time,
frontaal op elkaar botsen.
there are other dark forces of nature in play everywhere around us, even as we speak…
Dit zal een grootse samensmelting tot gevolg hebben,
Black holes are the enigmatic villains of the Universe: swallowing all that comes their way, allowing nothing to escape.
waarbij ons stelsel zijn bekende spiraalstructuur kwijtraakt.
So for astronomers, the centre of a black hole is the ultimate unknown...
Het geheel zal evolueren tot een reusachtig elliptisch stelsel,
No information can escape from within a black hole’s gravitational stronghold.
dat alle sterren van zowel het Melkwegstelsel als de Andromedanevel bevat.
There is no way to find out what is in there.
Vanaf de aarde gezien zal dit er ongeveer zó uitzien.
Not even light can escape. So how do we know that they are even there?
Dit alles gebeurt pas in de verre toekomst, maar overal om
Black holes themselves cannot be observed directly.
ons heen zijn andere duistere natuurkrachten aan het werk...
However, astronomers can study the indirect effects of Black Holes
MONSTERS IN DE RUIMTE
because the one thing they have in abundance is gravity.
Zwarte gaten zijn de mysterieuze dieven van het heelal: niets kan aan hun vraatzucht ontsnappen.
Hubble’s high resolution has revealed the dramatic distorting effects of black holes on their surroundings.
Voor sterrenkundigen is het centrum van een zwart gat het ultieme onbekende...
And not just gravity, astronomers have found that when material is packed tightly enough
Niets kan uit het zwaartekrachtsbolwerk van een zwart gat ontsnappen.
around a black hole it can ring like a bell.
En dus kom je ook niet te weten wat er ín zit.
This is the actual note produced by a black hole 250 million light years from Earth.
Zelfs licht kan niet ontsnappen. Maar hoe weten we dan dat zwarte gaten bestaan?
It reverberates through the disc of matter surrounding the black hole and has been altered
Zwarte gaten kun je niet direct waarnemen.
to bring it within the range of human hearing. In reality it is a B flat, 57 octaves below middle C.
Maar sterrenkundigen kunnen wel hun indirecte invloed waarnemen,
Astronomers believe that black holes are singularities – simple points in space.
want zwarte gaten hebben één ding in overvloed: aantrekkingskracht.
No volume, no extension, but infinitely dense!
De scherpe Hubble-foto’s hebben laten zien hoezeer een zwart gat zijn omgeving verstoord.
Black holes can be created during the final collapse of a massive star, many times the size of the Sun.
En dat komt niet alleen door de zwaartekracht:
The stellar corpse left over from the demise and collapse of a massive star can be so heavy that no force in nature
sterrenkundigen hebben vastgesteld dat de samengepakte materie in de buurt van een zwart gat soms galmt als een klok.
can keep it from crumpling under its own weight into an infinitely small volume.
Dit is het echte geluid van een zwart gat op 250 miljoen lichtjaar van de aarde.
Although the matter has apparently disappeared, having been compacted into nothingness,
Het weergalmt in de schijf van materie die het zwarte gat omringt en is zodanig veranderd dat het hoorbaar werd.
it still exerts a powerful gravitational pull and stars and other objects that come too close can be pulled in.
In werkelijkheid ligt deze bromtoon (b-mol) 57 octaven onder de laagste toon van een piano (midden-c).
For any black hole there is a point of no-return, called the “event horizon”.
Sterrenkundigen denken dat zwarte gaten singulariteiten zijn – eenvoudige punten in de ruimte.
Once something – a nearby star say - is pulled in past this point it will never been seen again.
Geen volume, geen omvang, maar oneindig dicht!
On its way towards the event horizon, the doomed star will begin to follow a fatal, spiralling orbit.
Zwarte gaten kunnen ontstaan bij de uiteindelijke instorting van een ster die veel groter en zwaarder is dan onze zon.
As the star approaches the black hole still further,
Het overblijfsel van zo’n grote ster kan dermate zwaar zijn dat geen enkele kracht de verdere ineenstorting ervan kan
the matter closest to the hole feels a greater attraction than the rest of the star,
tegenhouden, zodat de hele massa uiteindelijk in een oneindig klein volume wordt samengeperst.
sucking and stretching the star out towards the hole until…
Hoewel de materie dus in het niets lijkt te verdwijnen, oefent zij nog wel een sterke zwaartekrachtsaantrekking uit,
… the immense tidal forces pull it to pieces and devour it.
en sterren en andere objecten die in de buurt komen kunnen daardoor ingevangen worden.
There are quirkier aspects to these objects too,
Elk zwart gat kent een kritische grens die men de ‘waarneemhorizon’ noemt.
a twisting of space and time that warps and slows even the passage of time.
Als iets – een ster bijvoorbeeld – zich binnen deze grens waagt, zal het nooit meer waarneembaar zijn.
All objects with a mass deform the very fabric of space and time, but black holes do this to an extreme degree.
Zo’n onfortuinlijke ster valt overigens niet rechtstreeks naar de waarneemhorizon, maar volgt een fatale spiraalbaan.
According to Einstein’s famous theory of general relativity,
Als de ster het zwarte gat dicht nadert, ondervindt de materie aan de kant van het gat een grotere aantrekking
an intrepid traveller who could visit a black hole and hang above the event horizon
dan de rest van de ster, die dus in de richting van het zwarte gat uitgerekt wordt totdat...
without being swallowed would eventually return to find himself younger than the people he had left behind.
... de enorme getijdenkrachten hem
Perhaps the most curious objects astronomers have hypothesized about are wormholes.
aan flarden trekken en verslinden.
A wormhole is essentially a "shortcut" through space time from one point in the universe to another point in the universe.
Maar zwarte gaten hebben nog meer grillen:
Maybe wormholes, if they exist, will some day allow travel between regions in space faster
ze vervormen ruimte en tijd zodanig dat het verstrijken van de tijd wordt afgeremd.
than it would take light to make the journey through normal space.
Alle objecten die massa hebben vervormen het weefsel van ruimte en tijd, maar zwarte gaten doen dat in extreme mate.
Hubble has shown that black holes are most likely to be present at the centre of all galaxies.
Volgens de beroemde algemene relativiteitstheorie van Einstein
There is one at the centre of our Milky Way - a giant,
zal de moedige ruimtevaarder die een zwart gat bezoekt en een tijdje net boven de waarneemhorizon
super-massive Black Hole, perhaps a million times bigger than those created from the collapse of massive stars.
blijft hangen bij thuiskomst merken dat hij jonger is gebleven dan de mensen die hij achterliet.
It could be the result of the merger of many star-sized black holes that were formed during the remote history of the galaxy.
Misschien wel de meest merkwaardige objecten waar sterrenkundigen over hebben nagedacht zijn de wormgaten.
When two galaxies collide, the black holes at each of their centres will perform an elaborate dance.
Een wormgat is een soort ‘sluiproute’ door de ruimtetijd die twee punten in het heelal met elkaar verbindt.
Long after the two galaxies have merged into one,
Als wormgaten werkelijk bestaan, zullen ze ons wellicht in staat stellen om veel sneller
their central black holes continue to orbit each other for hundreds of millions of years
door het heelal te bewegen dan via de normale ruimte mogelijk is.
before their final violent merger into a single, weighty black hole.
Hubble heeft aangetoond dat er in de kern van waarschijnlijk elk melkwegstelsel een zwart gat zit.
This final process is so powerful that it changes the fabric of spacetime enough that we may be able to observe
In het centrum van ons Melkwegstelsel zit er ook een:
it from the Earth with a new breed of gravitational-wave telescopes or from special spacecraft in orbit.
een groot, superzwaar zwart gat dat ongeveer een miljoen keer zo veel weegt als de zwarte gaten die bij het instorten van zware sterren ontstaan.
However, compared with the millions of years it takes for galaxies to merge,
Mogelijk is dit gat het resultaat van de samensmelting van vele stellaire zwarte gaten die in de loop van de geschiedenis van het Melkwegstelsel zijn ontstaan.
the final cataclysm at the cores would be relatively brief. So the odds of seeing such an event are small.
Als twee melkwegstelsels botsen, beginnen de zwarte gaten in hun centrum aan een ingewikkelde dans.
Until as recently as 50 years ago, astronomers thought the universe was a mostly peaceful place.
Lang nadat de beide stelsels zijn samengesmolten, draaien hun centrale gaten nog om elkaar;
But this is far from the truth…
pas honderden miljoenen jaren later smelten ook zij samen tot één nog zwaarder zwart gat.
Space is often shaken by violent events: cataclysmic explosions of supernovae,
Bij dat proces komt zo veel energie vrij, dat het weefsel van de ruimtetijd zodanig wordt verstoord dat we dit op
collisions of whole galaxies and the tremendous outpouring of energy
aarde met behulp van speciale gravitatiegolftelescopen of satellieten kunnen waarnemen.
due to the large amount of matter crashing into Black Holes…
Maar in vergelijking met de miljoenen jaren die het duurt voordat twee melkwegstelsels
The discovery of quasars gave us the first clear glimpse of this turmoil …
in elkaar op zijn gegaan, duurt de catastrofale samensmelting in hun kern vrij kort.
To ground-based telescopes, quasars look like normal stars.
De kans dat we zo’n gebeurtenis kunnen waarnemen is dus klein...
And that is exactly what astronomers first thought they were, naming them “Quasi stellar” objects.
Nog maar 50 jaar geleden dachten sterrenkundigen dat het bijna overal rustig was in het heelal.
But Quasars are in fact much brighter and further away than stars…
Maar niets is minder waar...
They can shine more brightly than 1000 normal galaxies and are powered by supermassive Black Holes.
De ruimte wordt vaak opgeschrikt door heftige gebeurtenissen:
Stars that orbit too close are pulled apart, draining into the quasar like water into an enormous cosmic sink.
catastrofale supernova-explosies, botsende melkwegstelsels en zwarte gaten
The spiralling gas forms a thick disk, heated to a high temperature by its free-fall motion towards the black hole.
die enorme hoeveelheid materie opslokken...
The gas blasts its energy into space above and below the disk in colossal jets.
Een eerste aanwijzing voor deze onrust was de ontdekking van de quasars…
Quasars are found in a wide range of galaxies, many of which are violently colliding.
Voor telescopen op aarde lijken quasars gewone sterren.
There may be a variety of mechanisms for igniting quasars.
En dat is ook precies wat sterrenkundigen aanvankelijk dachten toen ze de naam ‘quasi-stellaire objecten’ bedachten.
Collisions between pairs of galaxies could trigger the birth of quasars,
Maar quasars zijn veel helderder en veel verder weg dan de sterren...
but Hubble has shown that even apparently normal, undisturbed galaxies harbour quasars.
Ze stralen net zo fel als duizend normale melkwegstelsels bij elkaar en worden aangedreven door superzware zwarte gaten.
, But quasars are not the only high energy objects astronomers have found….
Sterren die te dicht in de buurt van een quasar komen worden als het ware in een enorme kosmische afvoerput gezogen.
A serendipitous discovery is something you find while you’re looking for something else.
Hun gas spiraalt naar het zwarte gat en vormt een dikke schijf waarin de temperatuur tot miljoenen graden oploopt.
Such discoveries have often changed the course of astronomy.
Een deel van het gas wordt met grote kracht weggeblazen in grote straalstromen die loodrecht op de schijf staan.
Gamma Ray Bursts were discovered serendipitously in the late 1960s by U.S. military satellites
Quasars worden aangetroffen in allerlei soorten melkwegstelsels, waarvan sommige in botsing zijn.
that were on the lookout for Soviet nuclear tests.
Wellicht bestaan er meerdere mechanismen die een quasar kunnen doen ontbranden.
Instead of finding the most devastating detonations produced by humans,
Een van die mechanismen zou de botsing tussen twee stelsels kunnen zijn,
some of the most powerful blasts in the Universe itself were spotted…
maar Hubble heeft laten zien dat ook schijnbaar normale, onverstoorde stelsels quasars kunnen huisvesten.
These astoundingly energetic blasts of gamma rays are detected at least once per day from random directions in the sky.
En quasars zijn niet de enige hoogenergetische objecten die sterrenkundigen ontdekt hebben...
Although Gamma Ray Bursts last only a few seconds,
Soms ontdek je iets terwijl je naar iets heel anders op zoek bent.
the energy they release is equal to the amount of energy radiated by our whole Milky Way over a couple of centuries.
De sterrenkunde kent veel van die toevallige ontdekkingen.
Gamma rays are not visible to the human eye, and special instrumentation is needed to detect them.
Gammaflitsen werden aan het eind van de jaren zestig bij toeval ontdekt door Amerikaanse militaire satellieten
For 30 years, no one knew what caused these bursts.
die Russische kernproeven in de gaten hielden.
It was like seeing the gamma-ray bullet fly by Earth without ever glimpsing the weapon that fired it.
Maar in plaats van hevige explosies op
Together with nearly all other telescopes in the world Hubble looked for the “smoking gun” for many years.
aarde namen ze hevige explosies in de ruimte waar...
It observed the positions in the sky where gamma ray explosions had been seen, trying to find any object at that location.
Zo’n verbluffend energierijke uitbarsting van gammastraling wordt minstens éénmaal per dag ergens aan de hemel waargenomen.
But all efforts were in vain, until…
Hoewel een gammaflits slechts een paar seconden duurt, komt daarbij een hoeveelheid energie vrij
In 1999 Hubble observations were fundamental in determining that these monstrous outbursts take place in far distant galaxies.
die gelijk is aan de hoeveelheid energie die ons Melkwegstelsel in een paar honderd jaar produceert.
The cause could be the blast produced in the final cataclysmic collapse of a massive star…
Gammaflitsen zijn niet waarneembaar met het menselijk oog:
… or the dramatic encounter of two very dense objects, such as two Black Holes, or a Black Hole and a neutron star.
daar heb je speciale instrumenten voor nodig. Dertig jaar lang wist niemand wat deze uitbarstingen veroorzaakte.
Black holes are certainly some of the most exotic objects in the Universe.
Het was alsof de aarde bestookt werd met gammakogels die uit een onzichtbaar wapen kwamen.
As well as affecting matter they can also show up in some other spectacular ways
Samen met bijna alle andere telescopen op aarde zocht Hubble jarenlang naar de dader.
because their enormous gravitational fields can also deflect light.
Hij bekeek de posities aan de hemel waar gammaflitsen waren waargenomen,
In fact, rays of light that pass close to a Black Hole will not follow straight lines,
om een eventueel object op die plek te zien. Maar aanvankelijk liepen alle pogingen op niets uit...
but will be bent onto new paths, creating a natural telescope that can peer further into space than ever thought possible.
In 1999 leverde Hubble een belangrijke bijdrage aan de vaststelling dat deze enorme uitbarstingen in verre melkwegstelsels plaatsvinden.
Just as a wanderer in the desert sees a mirage when light from remote objects
De oorzaak kan de definitieve ineenstorting van een zware ster zijn...
is bent by the warm air hovering just above the sand, we may also see mirages in the Universe.
… of de catastrofale ontmoeting van twee compacte objecten, zoals twee zwarte gaten of een zwart gat en een neutronenster.
The mirages we see with a modern telescope such as the Hubble Space Telescope do not arise from warm air,
Zwarte gaten behoren zonder meer tot vreemdste objecten in het heelal.
but instead from remote clusters of galaxies - huge concentrations of matter.
Ze beïnvloeden niet alleen de materie in hun omgeving, maar kunnen met hun sterke zwaartekrachtsvelden ook lichtstralen afbuigen.
Long ago some people thought the Earth was flat.
Licht dat vlak langs een zwart gat scheert, gaat niet rechtdoor,
This is in some way understandable - in our daily life we can’t see the curvature of our planet.
maar volgt een kromme baan die ertoe leidt dat het zwarte gat als een soort natuurlijke telescoop fungeert,
Space itself is actually curved, even though we can’t see this for ourselves on a starry night.
waarmee verder het heelal in kan worden gekeken dan men ooit voor mogelijk hield.
But the curvature of space does create phenomena that we can observe…
ILLUSIES VAN DE ZWAARTEKRACHTS
One of Albert Einstein's predictions is that gravity warps space and therefore distorts rays of light,
In het heelal zijn luchtspiegelingen te zien, net als in een woestijn.
in the same way that ripples on a pond create a warped honeycomb pattern of light on the sandy bottom.
Maar in plaats van de warme lucht vlak boven het zand, is het de zwaartekracht die het licht afbuigt.
Light from distant galaxies is distorted and magnified by the gravitational field
De luchtspiegelingen die we met moderne telescopen, zoals de Hubble-ruimtetelescoop, waarnemen,
of massive galaxy clusters on its path to Earth.
worden veroorzaakt door grote massaconcentraties: verre clusters van melkwegstelsels.
The effect is like looking through a giant magnifying glass and the result is called gravitational lensing.
Ooit dachten sommige mensen dat de aarde plat was.
The weird patterns that rays of light create when they encounter a weighty object
Dat is ook wel een beetje begrijpelijk, omdat we in ons dagelijks leven helemaal niets van de kromming van de planeet merken.
depend on the nature of the “lensing body”. Thus, the background object can appear in several guises...
Ook van de kromming van de ruimte merken we normaal gesproken niets.
…Einstein rings where the whole image is boosted and squeezed in a circle of light…
Maar deze kromming veroorzaakt wel degelijk verschijnselen die we kunnen waarnemen...
…multiple images, ghostly clones of the original distant galaxies…
Een van de voorspellingen van Albert Einstein was dat de zwaartekracht de ruimte vervormt en daardoor lichtstralen doet afbuigen,
…or distorted into banana-like arcs and arclets.
net zoals rimpelingen op een vijver een verwrongen honingraatpatroon van licht op de bodem veroorzaken.
Though Einstein realized in 1915 that this effect would happen in space,
Licht van verre melkwegstelsels wordt onderweg naar de aarde vervormd
he thought it could never be observed from Earth.
en uitvergroot door de zwaartekrachtsvelden van zware clusters van stelsels.
However in 1919 his calculations were indeed proved to be correct.
Het is alsof we die verre melkwegstelsels door een loep zien; men noemt dit het gravitatielenseffect.
During a solar eclipse expedition to Principe Island near the west coast of Africa,
De vreemde patronen die lichtstralen veroorzaken als ze een zwaar object tegenkomen zijn afhankelijk
led by the renowned British astronomer Arthur Eddington,
van de aard van de ‘lens’. Het object op de achtergrond kan dus allerlei gedaanten aannemen...
the positions of stars around the obscured solar disk were observed.
...een Einstein-ring, als het hele beeld wordt versterkt en tot een ringvorm wordt vervormd,...
It was found that the stars had moved a small but measurable distance outwards on the sky,
...meervoudige afbeeldingen van het oorspronkelijke verre melkwegstelsel...
compared with when the Sun was not in the vicinity.
...of een verwrongen afbeelding die uit kromme bogen en boogjes bestaat.
Nowadays, faint gravitational images of objects in the distant Universe are observed with the best telescopes on Earth,
Hoewel Einstein al in 1915 voorspelde dat dit effect in de ruimte zou optreden,
and, of course, with the sharp-sighted Hubble.
dacht hij dat dit vanaf de aarde niet waarneembaar zou zijn.
Hubble was the first telescope to resolve details within the multiple arcs,
Maar al in 1919 bleek dat wel zo te zijn.
revealing the form and internal structure of the lensed background objects directly.
Tijdens een zonsverduisteringsexpeditie naar het eiland Principe, voor de westkust van Afrika,
In 2003, astronomers deduced that a mysterious arc of light on one of Hubble’s images was the biggest,
die onder leiding stond van de befaamde Britse sterrenkundige Arthur Eddington,
brightest and hottest star-forming region ever seen in space.
werden de posities waargenomen van sterren in de omgeving van de verduisterde zonneschijf.
It takes fairly massive objects, for example, clusters of galaxies,
Daarbij bleek dat de sterren een klein, maar meetbaar stukje naar buiten toe waren
to make space curve so much that the effect is observable in deep images of the distant Universe
opgeschoven ten opzichte van hun posities toen de zon niet in de buurt was.
- even with Hubble’s astonishing resolution.
Tegenwoordig zijn met de beste telescopen op aarde, en natuurlijk ook de Hubble-ruimtetelescoop
And so far gravitational lenses have mainly been observed around clusters of galaxies,
zwaartekrachtsafbeeldingen van objecten in het verre heelal te zien.
which are collections of hundreds or thousands of galaxies
Hubble was de eerste telescoop waarmee details in de meervoudige boogjes te zien waren,
and are thought to be the largest gravitationally bound structures in the Universe.
waardoor je de vorm en structuur van de achtergrondobjecten kon reconstrueren.
Astronomers know that the matter we see in the Universe is just a tiny percentage of the total mass that must be there.
In 2003 stelden sterrenkundigen vast dat de geheimzinnige lichtboog op een van de Hubble-foto’s
For matter exerts a gravitational force,
het grootste, helderste en heetste stervormingsgebied is dat ooit is waargenomen.
and the visible stuff is simply not enough to hold galaxies and clusters of galaxies together.
Om de ruimte zodanig te krommen dat het lenseffect
Since the amount of warping of the ‘banana’-shaped images depends on the total mass of the lens,
zichtbaar is bij de verste objecten in het heelal,
gravitational lensing can be used to ‘weigh’ clusters and to understand the distribution of the hidden dark matter.
heb je een vrij zwaar object nodig, zoals een cluster van melkwegstelsels.
On clear images from Hubble one can usually associate the different arcs coming from the same background galaxy by eye.
Bijna alle gravitatielenzen die tot dusver zijn waargenomen zijn verzamelingen
This process allows astronomers to study the details of galaxies in the young Universe and
van honderden of duizenden melkwegstelsels, waarvan men denkt dat het de grootste structuren
too far away to be seen with the present technology and telescopes.
in het heelal zijn die door de zwaartekracht bijeen worden gehouden.
A gravitational lens can even act as a kind of ‘natural telescope’. In 2004,
Sterrenkundigen weten dat de materie die we in het heelal waarnemen slechts een klein percentage vormt van de totale massa die er moet zijn.
Hubble was able to detect the most distant galaxy in the known Universe,
Want het is materie die de zwaartekracht veroorzaakt,
using the magnification from just such a ‘gravitational lens’ in space.
en de zichtbare hoeveelheid is eenvoudig te gering om melkwegstelsels en clusters van melkwegstelsels bijeen te houden.
Light may travel through a vacuum at the highest speed anything can ever reach, but it is still a finite speed.
Omdat de kromming van een gravitatielensboogje afhankelijk is van de totale massa van de ‘lens’,
This means that it takes a while for rays of light to travel between two points in space.
kan het gravitatielenseffect worden gebruikt om clusters te ‘wegen’ en donkere materie op te sporen.
The speed of light through space is about 300000 kilometres per second.
Op de duidelijke Hubble-foto’s kun je gemakkelijk zien of verschillende boogjes van één en hetzelfde achtergrondstelsel afkomstig zijn.
300 thousand kilometres is nearly the distance from the Earth to the Moon.
Door de stukjes aan elkaar te passen, krijgen sterrenkundigen een beeld van jonge
So it takes light just over a second to travel from the Moon to the Earth.
melkwegstelsels die te ver weg zijn om ze met de huidige technieken en telescopen te kunnen bestuderen.
When we look at the Moon we see it as it was just over a second ago.
Een gravitatielens kan zelfs als een soort ‘natuurlijke telescoop’ fungeren.
Who hasn’t thought about what it would be like to travel in time?
In 2004 kon Hubble, dankzij de vergrotende werking van een gravitatielens,
The finite speed of light enables us to get close by allowing us to look back in time.
het verste melkwegstelsel in het zichtbare heelal ontdekken.
When looking out into space, we just need to wait for the light from distant places to reach us,
GEBOORTE EN DOOD VAN HET HEELAL
and it shows how things were when the light began its journey.
Niets is sneller dan licht dat door een vacuüm gaat, maar toch is de snelheid van licht eindig.
Powerful instruments, like Hubble, have made it possible to look farther out and farther back than ever before.
Dat betekent dat het even duurt voordat een lichtstraal een bepaalde afstand heeft afgelegd.
What cosmologists are seeing is simply astounding.
De lichtsnelheid in de ruimte bedraagt ongeveer 300.000 kilometer per seconde.
In the 1920s, astronomer Edwin Hubble discovered that most galaxies appear to be moving away from us
300.000 kilometer is bijna de afstand tussen aarde en maan.
at a rate proportional to their distance. The farther away a galaxy is, the faster it appears to be moving away from us.
Een lichtstraal doet er dus ruim een seconde over om van de maan naar de aarde te reizen.
This is due to the expansion of the Universe.
Anders gezegd: we zien de maan zoals hij een seconde geleden was.
That expansion began in a titanic explosion, called the Big Bang, many billions of years ago.
Wie heeft er nu nooit eens nagedacht over hoe het zou zijn om door de tijd te reizen?
The rate of expansion holds the key to estimating the age and size of the universe.
Teruggaan naar het verleden kunnen we niet, maar dankzij de eindige lichtsnelheid
This rate is called the Hubble constant.
kunnen we wel terugkijken naar het verleden. We hoeven alleen te wachten totdat het licht van een ver object ons bereikt:
The age and size of the universe can be estimated by "running the expansion backwards"
we zien dat object dan zoals het was toen zijn licht werd uitgezonden.
– until everything is compressed into that infinitely small point of energy from which the universe was generated.
Krachtige instrumenten, zoals Hubble, kunnen steeds dieper de ruimte in kijken en kijken dus ook steeds
The top ranked scientific justification for building Hubble was to determine the size and age of the Universe.
verder het verleden in. Wat kosmologen daar te zien krijgen is verbazingwekkend.
The quest to determine the Hubble constant precisely was headed by the Key Project team,
In de jaren twintig van de afgelopen eeuw ontdekte de sterrenkundige Edwin Hubble dat de meeste melkwegstelsels
a group of astronomers who used Hubble to look for remote, accurate "milepost markers",
van ons weg bewegen met een snelheid die evenredig is met hun afstand. Hoe verder een stelsel van ons vandaan is,
a special class of stars called Cepheid variables.
des te sneller lijkt het van ons weg te bewegen. Dat komt door de uitdijing van het heelal.
Cepheids have very stable and predictable brightness variations.
Die uitdijing begon vele miljarden jaren geleden met een reusachtige explosie: de oerknal.
The period of these variations depends strictly on the physical properties of the star,
De snelheid waarmee het heelal uitdijt – de zogeheten Hubble-constante
which can be used to determine their distance very effectively.
– kan worden gebruikt om een schatting te maken van de ouderdom en afmetingen ervan.
For this reason these stars are better known as ‘standard candles’.
Dat doe je door de uitdijing als een film ‘terug te draaien’,
The Cepheids have been used as reliable stepping-stones to make distance measurements for supernovae,
totdat alles in het heelal in één oneindig klein punt bij elkaar is gekomen.
which are much brighter than Cepheids and so can be seen at far greater distances.
Een van de belangrijkste taken die Hubble had was de bepaling van de afmetingen en leeftijd van het heelal.
Hubble has measured the light from supernova explosions more accurately than any other instrument,
Een speciale groep sterrenkundigen heeft zich beziggehouden met het bepalen van de Hubble-
mostly due to its high resolution.
constante en maakte daarbij gebruik van een bijzonder soort ‘mijlpalen’:
From the ground an image of a supernova usually blends in with the image of its host galaxy.
een klasse van veranderlijke sterren die cepheïden worden genoemd.
Hubble can clearly distinguish the light from the two sources.
Cepheïden vertonen zeer regelmatige en voorspelbare helderheidsveranderingen.
Cepheids and supernovae have given a measure for the scale of the Universe.
De periode waarmee deze veranderingen optreden hangt uitsluitend van de fysische eigenschappen
Today we know the age of the Universe to a much higher precision than ever before:
van de ster af en kan worden gebruik om diens afstand zeer nauwkeurig te schatten.
around 14 billion years.
Daarom worden cepheïden ook wel ‘standaardkaarsen’ genoemd.
For many years astronomers have discussed whether the expansion of the Universe would stop in some distant future,
Afstanden van cepheïden worden gebruikt als opstapje naar afstandsmetingen van supernovae,
making the universe collapse in a fiery "Big Crunch", or whether it would continue to expand ever more slowly.
die veel meer licht uitstralen dan cepheïden en dus ook tot op veel grotere afstanden zichtbaar zijn.
Combined observations of distant supernovae with Hubble and most of the world’s top-class telescopes
Hubble heeft het licht van supernova-explosies veel nauwkeuriger
were used to measure distances to remote supernovae.
kunnen meten dan eerdere instrumenten. Vanaf de aarde gezien is een
And it looks like the expansion of our universe is nowhere near slowing down. Instead, it seems to be speeding up.
supernova meestal nauwelijks te onderscheiden van de rest van zijn moederstelsel.
When Hubble was used to measure how the expansion of the Universe has changed with time,
Hubble kan het licht van beide bronnen echter uit elkaar houden.
it turned out, quite surprisingly, that during the first half of cosmic history,
Met cepheïden en supernovae kan het heelal worden opgemeten.
the expansion rate was actually slowing down. Then, a mysterious force,
Dankzij Hubble kennen we de leeftijd van het heelal nu veel beter dan eerst:
a sort of "anti-gravity” made the Universe ‘hit the gas pedal’ starting the acceleration we see today.
ongeveer 14 miljard jaar.
This suggests an extraordinary fate for the Universe because it implies that the anti-gravity force
Heel lang waren sterrenkundigen het er niet over eens of het heelal in de verre toekomst
is getting stronger all the time. If this continues,
geleidelijk zal ophouden met uitdijen en eventueel weer zal instorten of zal blijven uitdijen.
it will eventually overwhelm all gravity and catapult the Universe into a super fast acceleration
Hubble en de beste telescopen op aarde hebben de afgelopen jaren veel metingen van verre supernovae gedaan.
that will shred everything into its constituent atoms. Cosmologists have called this nightmare scenario, the Big Rip.
En alles duidt erop dat de uitdijing van het heelal absoluut niet aan het vertragen is.
We are collecting unexpected news from deep space.
Sterker nog, de uitdijing lijkt te versnellen!
Just as geologists dig deeper underground to find ever more ancient fossils,
Toen Hubble werd gebruikt om te meten hoe de uitdijing van het heelal in de loop van de tijd is veranderd,
bearing witness to ever more remote epochs, so astronomers ‘excavate’ deeper and deeper towards the beginning of time,
bleek tot ieders verrassing dat de uitdijing gedurende de eerste helft van de geschiedenis van het heelal vertraagde.
by looking for light coming from fainter, and thus more distant, objects.
Op dat moment trad er een geheimzinnige kracht in werking,
Hubble started a new era we could call ‘astroarcheology’ and it began during Christmas, 1995…
een soort ‘anti-zwaartekracht’, die de uitdijing heeft doen versnellen.
Pointing the world’s most sophisticated telescope at the same piece of sky for ten days in a row may sound a bit strange.
Dat duidt erop dat de anti-zwaartekracht steeds sterker wordt.
And this was what many astronomers thought when they tried it for the first time at the end of 1995.
En als dat zo doorgaat, zal zij de gewone zwaartekracht uiteindelijk overvleugelen en het heelal in een supersnelle
Deep field observations are long-lasting exposures pointing at a particular region of the sky.
versnelling brengen waarbij alles tot op atomair niveau zal worden verscheurd.
They aim to reveal faint objects by collecting as much light as possible over a long period of time.
Kosmologen hebben dit nachtmerriescenario een eigen naam gegeven: de Grote Versnippering.
The ‘deeper’ an observation goes, the fainter are the objects that become visible.
KIJKEN NAAR HET EINDE DER TIJDEN
Objects in the sky can either look faint because their natural brightness is low, or because their distance is great.
Er komt onverwacht nieuws uit de diepten van het heelal.
“When this experiment was first proposed,
Net zoals geologen steeds dieper de grond in graven om steeds oudere fossielen op te sporen,
nobody really knew if this would lead to any interesting scientific results.
zo ‘graven’ sterrenkundigen steeds verder in het verleden door naar licht van steeds verdere,
But when we first looked at the image we were astonished! We could see more than 3000 galaxies in this small field.”
en dus zwakkere objecten te kijken.
The observed region of sky in Ursa Major, the Big Dipper,
Met Hubble is de ‘astroarcheologie’ begonnen en het startschot viel tijdens de kerstdagen van 1995...
was carefully selected to be as empty as possible so that Hubble would look far beyond the stars
Het lijkt misschien gek om de modernste telescoop aller tijden tien dagen achter elkaar naar hetzelfde stukje hemel te laten staren.
of our own Milky Way and out past nearby galaxies.
En dat dachten veel sterrenkundigen ook toen zij dit eind 1995 voor het eerst probeerden.
The thousands of galaxies observed in the first Deep Field were at various stages of evolution
Langdurige belichtingen van een bepaald stukje hemel worden ‘deep field’-waarnemingen genoemd.
and were strung out along a corridor of billions of light-years.
Hun doel is om zo veel mogelijk licht van zwakke hemelobjecten te verzamelen.
This allowed astronomers to study the evolution of these objects through time,
Hoe ‘dieper’ de waarneming, des te zwakker zijn de objecten die zichtbaar worden.
glimpsing different galaxies at different stages of their lives.
Hemelobjecten kunnen zwak lijken omdat ze van nature niet erg helder zijn, maar ook omdat hun afstanden heel groot zijn.
After the first deep field, another long exposure was taken in the Southern sky.
‘Toen dit experiment voor het eerst werd voorgesteld,
Together, the Hubble Deep Field North and South gave astronomers peepholes to the ancient Universe for the first time.
wist niemand of er iets interessants uit zou komen. Maar toen we de opname uiteindelijk zagen,
Some of the objects viewed on the images were so dim that seeing them would be as difficult as discerning
stonden we versteld! In dit kleine stukje hemel waren meer dan 3000 melkwegstelsels te zien.’
a flashlight on the Moon from Earth.
Het waargenomen hemelgebied in de Grote Beer was zorgvuldig
“We could definitely tell that the Hubble Deep Field opened a whole new era of observational cosmology.
uitgekozen op zijn leegheid, zodat Hubble niet gehinderd zou worden door
It formed our view of the distant universe”.
de sterren in ons eigen Melkwegstelsel of nabije andere stelsels.
The Hubble Deep Fields have caused a real revolution in modern astronomy.
De duizenden stelsels die in het eerste Deep Field te zien waren vertoonden verschillende
After the first Deep Field, almost all ground- and space-based telescopes were pointed to this same area
ontwikkelingsstadia en waren verspreid over afstanden van miljarden lichtjaren.
for long periods. Some of the most interesting results in astronomy emerged from this fruitful synergy
Hierdoor kregen de sterrenkundigen in één oogopslag een
between instruments of different sizes, in different environments and with sensitivity to different wavelengths.
indruk van de trage evolutie van melkwegstelsels.
They gave us the first clear picture of the rate of star formation throughout the Universe.
Na het eerste Deep Field werd nog een langbelichte opname gemaakt van een stukje zuidelijke hemel.
Astonishingly, it showed that star formation peaked within a few billion years of the Universe’s creation.
Samen gunden het noordelijke en zuidelijke Hubble Deep Field sterrenkundigen een eerste blik op de begintijd van het heelal.
At that time, stars were forming at over 10 times the rate they are today.
Sommige van de objecten die op de beelden te zien waren,
Once they had begun to discover the most distant universe ever seen,
waren dermate zwak dat je ze net zo moeilijk kon zien als het licht van een zaklantaarn op de maan.
Hubble astronomers tried to push their observations even farther back in time.
‘Al snel bleek dat met het Hubble Deep Field een nieuw tijdperk voor de kosmologie was aangebroken.
In 2003 and 2004, Hubble performed its deepest exposure ever:
Het gaf vorm aan onze denkbeelden over het verre heelal.’
the Hubble Ultra Deep Field. It is a 28 day-long exposure,
De Hubble Deep Fields hebben een echte revolutie in de moderne sterrenkunde veroorzaakt.
going much deeper than the earlier Hubble Deep Fields North and South.
Na het eerste Deep Field werden bijna alle telescopen op de aarde en in de ruimte gedurende
The Hubble Ultra Deep Field reveals the first galaxies to emerge from the so-called "dark ages"
lange perioden op ditzelfde stukje hemel gericht. Dit samenwerkingsverband van instrumenten van
- the time shortly after the big bang when the first stars reheated the cold, dark universe.
uiteenlopende aard heeft enkele van de meest interessante onderzoeksresultaten in de sterrenkunde opgeleverd.
Just after the Big Bang, in the newborn fast-expanding Universe – before the era of the stars and galaxies -
Voor het eerst weten we nu hoe snel het ontstaan van sterren is verlopen.
the distribution of matter was fairly smooth.
Daarbij bleek verrassend genoeg dat de stervorming binnen een paar miljard jaar na de oerknal een hoogtepunt bereikte.
As time went on, the king of all forces – gravity – started acting. Slowly, but steadily…
Er werden toen meer dan tien keer zo veel sterren geboren dan nu.
Under the influence of gravity from the mysterious dark matter,
Toen ze eenmaal de diepten van het heelal hadden verkend,
small clumps of normal matter started to coalesce in regions where the density was slightly higher than average.
probeerden Hubble-sterrenkundigen nog verder in het verleden door te dringen.
With no stars to light up space, the universe was in its dark age.
In 2003 en 2004 heeft Hubble zijn ‘diepste’ opname ooit gemaakt: het Hubble Ultra Deep Field.
Where the density of the clumps became higher, even more matter was attracted,
Het is een 28 dagen belichte opname, die veel verdere objecten laat zien dan de eerdere Deep Fields,
and a competition between the expansion of space and gravity took place.
en een gebied in de ruimte toont dat ver verwijderd is van dat van andere diepe opnamen.
Where gravity won, regions stopped expanding, and started to collapse in on themselves.
Het Hubble Ultra Deep Field laat zien hoe de eerste melkwegstelsels tevoorschijn komen uit het zogeheten ‘donkere tijdperk’ –
, The first stars and galaxies were born.
de tijd kort na de oerknal, toen de eerste sterren het koude, donkere heelal weer deden opwarmen.
Where the matter density was highest – at the intersections between the large web-like structures of matter
In het jonge, snel uitdijende heelal van kort na de oerknal – toen er nog geen sterren en melkwegstelsels waren
- the largest structures we know were formed: clusters of galaxies.
– was de materie tamelijk gelijkmatig verdeeld.
The Deep Field images are studded with a wide range of galaxies of various sizes, shapes, and colours.
Maar na verloop van tijd begon de koning aller krachten – de zwaartekracht – geleidelijk zijn werk te doen.
Astronomers will spend years studying the myriad shapes of the galaxies in this image to understand
Onder invloed van de zwaartekracht van de mysterieuze donkere materie begonnen kleine
how they formed and have evolved since the Big Bang.
hoeveelheden normale materie samen te klonteren in gebieden waar de dichtheid iets hoger was dan
In vibrant contrast to the image's rich harvest of classic spiral and elliptical galaxies,
gemiddeld. Maar omdat er nog geen sterren waren, was het heelal volkomen duister.
there is also a zoo of oddball galaxies littering the field. Some look like toothpicks;
Toen de dichtheid van de samenklonteringen toenam, werd nog meer materie aangetrokken
others like links on a bracelet. A few appear to be interacting with each other.
en begon er een wedstrijd tussen de uitdijing van de ruimte en de zwaartekracht.
Their strange shapes are a far cry from the majestic spiral and elliptical galaxies we see today.
Waar de zwaartekracht won, hield de uitdijing op en begon de materie verder samen te trekken.
These oddball galaxies chronicle a period when the Universe was more chaotic,
De eerste sterren en melkwegstelsels waren geboren.
when order and structure were just beginning to emerge.
Waar de materiedichtheid het grootst was – op de kruispunten van grote webachtige structuren van de materie
One of the great things about Hubble is that there are many instruments onboard
– ontstonden de grootste structuren: clusters van melkwegstelsels.
that can make different observations at the same time.
De Deep Field-opnamen zijn bezaaid met melkwegstelsels in allerlei soorten, maten en kleuren.
The Hubble Ultra Deep Field is actually two separate images taken by two instruments:
Sterrenkundigen zullen nog jaren bezig zijn met het onderzoek van de zeer uiteenlopende stelsels,
Hubble's ACS camera and the NICMOS instrument. NICMOS sees even farther than the ACS.
voordat ze een idee krijgen van het ontstaan en de evolutie ervan.
It detects infrared light, and so it’s able to reveal the farthest galaxies ever seen
In schril contrast met de rijke oogst aan klassieke spiraalvormige en elliptische stelsels op de opnamen
because the expanding universe has stretched and weakened the light from these objects so much that,
zijn her en der ook merkwaardige exemplaren te zien.
they’re now only visible at infrared wavelengths.
Sommige lijken op tandenstokers, andere op de schakels van een armband.
The Hubble Ultra Deep Field is likely to remain the deepest image of the Universe for the next decade or so,
Andere lijken met elkaar in wisselwerking te zijn. Hun vreemde vormen lijken bijna in niets op de melkwegstelsels van nu.
until an ESA Ariane rocket launches the James Webb Space Telescope in 2011.
Deze merkwaardige stelsels vertellen het verhaal van een heelal
Up until today, during the first 15 years of its life, Hubble has orbited the Earth 80,000 times.
waarin de orde en structuur van nu nog ver te zoeken was.
This is the same as three and a half billion kilometres or 24 times the distance from the Earth to the Sun.
Het handige van Hubble is dat er allerlei instrumenten aan boord zijn waarmee gelijktijdig kan worden waargenomen.
Hubble has taken more than 500000 exposures of the Universe and created a visual heritage
Het Hubble Ultra Deep Field bestaat eigenlijk uit twee afzonderlijke
that has shaped the way humanity looks at the Universe today.
opnamen die met twee instrumenten gemaakt zijn: de ACS-camera en het NICMOS-instrument.
But Hubble’s perhaps greatest legacy has been to open our eyes to the incredible beauty of nature.
NICMOS kan zelfs nog verder kijken dan de ACS. Hij neemt namelijk infrarood licht waar en kan daardoor ook
Not only ‘out there’ in the depths of cosmos, but also everywhere around us in our daily lives.
verre melkwegstelsels zien waarvan het licht door de uitdijing
And it’s no where finished yet…
Similar videos:

Hubble: 15 Years Of Discovery - Space Documentary
DEEP SPACE TV
60.1K views 217 likes 28 dislikes 14 Feb 201789% match

Hubblecast 82: New view of the Pillars of Creation
HubbleWebbESA
96.4K views 712 likes 7 dislikes 05 Jan 201568% match

허블이 본 경이로운 우주 (한글/영문 자막)
다큐매니아
7.2K views 22 likes 5 dislikes 02 Sep 201833% match

一NG2006BirthOfUniverse
toms weisiong
223.1K views 654 likes 52 dislikes 03 May 201133% match

Wal Thornhill: The Long Path to Understanding Gravity | EU2015
The Thunderbolts Project
346.4K views 4.8K likes 584 dislikes 16 Aug 201532% match

Voyage aux confins de l'univers

1.4K views 9 likes 0 dislikes 25 May 201431% match

Η ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου (μέρος δεύτερο)

9K views 26 likes 2 dislikes 12 Jun 201631% match

Symbols of an Alien Sky, Episode 3: The Electric Comet
The Thunderbolts Project
655.4K views 4.8K likes 243 dislikes 18 Jun 201330% match

Η ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου (μέρος τρίτο)

3.2K views 12 likes 2 dislikes 06 Jul 201630% match
0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202629% match

La révélation des Pyramides - Le film en français
imineo Documentaries
7.2M views 46.9K likes 10K dislikes 16 Aug 201629% match

The deconstruction of urban block / Daniel Navas
arch+
942 views 4 likes 0 dislikes 06 Sep 201829% match

Cosmic Journeys - Hubble: Universe in Motion
SpaceRip
5.7M views 35.7K likes 2.4K dislikes 31 Jul 201529% match

What is Consciousness? What is Its Purpose?
AtheneWins
2M views 27.6K likes 2.8K dislikes 09 Jun 201729% match

Global Warming or a New Ice Age: Documentary Film

754.7K views 1.6K likes 415 dislikes 22 Jun 201229% match
0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202629% match

Symbols of an Alien Sky, Episode 2: The Lightning Scarred Planet Mars
The Thunderbolts Project
1.1M views 9.8K likes 603 dislikes 20 Jun 201429% match

Chariots of the Gods (1970) Τα Άρματα των Θεών [HQ]
e12POSEIDON12
5.6K views 17 likes 3 dislikes 26 Mar 201429% match

Learn the Bible in 24 Hours - Hour 2 - Small Groups - Chuck Missler
Koinonia House
345.5K views 3.7K likes 174 dislikes 11 Sep 201628% match

From Table to Able: Combating Disabling Diseases With Food
NutritionFacts.org
233.6K views 2.8K likes 58 dislikes 01 Aug 201428% match


Сборник - Звезды и жизнь во Вселенной
Это [Интересно]
4.2M views 19.4K likes 3K dislikes 09 Nov 201828% match

Бог на чудеса.
Steli SD
1.2K views 7 likes 3 dislikes 02 Sep 201328% match

The Spiritual Heritage of Bulgaria
The Golden Rosycross
3.6K views 42 likes 0 dislikes 31 Jan 201928% match

H.O.P.E. What You Eat Matters - 2018 Documentary (AR, EN, ES, FR, HU, IDN, NL, PT, RU, SL, JA, DE)
Artem Nedrya
821 views 2 likes 0 dislikes 02 Mar 201928% match


"Why in the World are They Spraying?" Documentary HD (multiple language subtitles)
Truthmediaproduction
1.6M views 16.5K likes 883 dislikes 18 Aug 201228% match


Learn the Bible in 24 Hours - Hour 1 - Small Groups - Chuck Missler
Koinonia House
637.2K views 9.7K likes 322 dislikes 04 Sep 201628% match


Причините за Създателя
etnavah
4.8K views 15 likes 1 dislikes 26 Feb 201228% match

О Девятом круге

292K views 9.5K likes 685 dislikes 18 Oct 201928% match

Kriegsversprechen II - Terrormanagement im 21. Jahrhundert
Neue Horizonte
225.5K views 1.9K likes 59 dislikes 04 May 201228% match

Data Limite Segundo Chico Xavier [CM+P]
CírculoMovimento
9.9M views 197.8K likes 6K dislikes 18 Dec 201427% match


Settings Privacy About Contact Donate