Zeitgeist: Moving Forward (2011)YouTube↗  IA↗(long shot)
Education  169K views 742 likes 109 dislikes   04 May 2012
Linguistic Team International 9K subscribers United States YouTube↗


Please select the problem
You must specify your email and describe the problem in detail
Describe your problem in detail if it's not obvious

Click to Play Video Click to Play Video
"In een in verval rakende maatschappij moet ook kunst,
I et samfunn som forfaller må kunst,
als ze oprecht is, verval reflecteren.
dersom den er oppriktig, også gjenspeile forfall.
Tenzij het wil breken met haar sociale functie,
Og med mindre den vil bryte med sin sosiale funksjon,
moet kunst de wereld laten zien als veranderbaar.
må kunsten vise at verden er i endring.
En haar helpen te veranderen."
Og bidra til å forandre den.
- Ernst Fischer -
-Ernst Fischer
...dodelijke rellen door het overheidsplan
Opptøyer med dødelig utfall grunnet myndighetenes
dat moet voorkomen dat ze haar schulden niet kan aflossen...
plan for å unngå å misligholde sine lån...
is dat de werkloosheid blijft stijgen,
...er at arbeidsledigheten fortsetter
en het moet blijven stijgen,
å stige og den er nødt til å fortsette å stige
alleen maar omdat we een overschot aan goederen hebben...
kun fordi vi har et overskudd av varer...
dit is allemaal geleend geld...
dette er utelukkende lånte penger...
dat verschuldigd is aan banken in andere landen...
og den gjelden eies av banker i andre land...
G-E-L-D, in de vorm van een gemakkelijke persoonlijke lening...
P-E-N-G-E-R i form av et praktisk, personlig lån...
... filtersigaret die de smaak levert...
...filtersigarett som gir deg smaken...
45 Malt Liquor... Heb je het warm?!...
45 maltlikør... Er du klar?!...
...is de VS van plan om Iran te bombarderen?...
er USA som planlegger å bombe Iran...
...Amerika sponsort terreuraanslagen in Iran...
...Amerika sponser terrorangrep i Iran...
Mijn grootmoeder was een geweldig mens.
Vel, bestemoren min var en herlig person
Zij leerde me het spel Monopoly te spelen.
hun lærte meg å spille Monopol.
Ze begreep dat het om het vergaren van bezit ging.
Hun forstod at meningen med spillet er å skaffe seg ting.
Zij kocht alles waar ze maar kon
Hun skaffet seg alt hun kunne
en werd uiteindelijk heerser van het spel.
og til slutt ble hun herre over brettet.
En dan zei ze altijd hetzelfde tegen mij.
Og så sa hun alltid det samme til meg.
Ze zou naar mij kijken en zeggen:
Hun ville se på meg og si:
"Op een dag zul je het spel leren spelen."
"En dag kommer du til å lære hvordan spillet skal spilles"
Een zomer speelde ik bijna elke dag de hele tijd Monopoly.
En sommer spilte jeg Monopol nesten hver dag, hele dagen
Die zomer leerde ik het spel te spelen.
og den sommeren lærte jeg hvordan spillet skulle spilles.
Ik leerde begrijpen dat een totale toewijding
Jeg innså at den eneste måten å vinne på
aan acquisitie de enige manier is om te winnen.
er å dedikere seg totalt til å skaffe seg ting.
Ik ontdekte dat geld en bezittingen
Jeg innså at penger og eiendeler...
de manier is om de score bij te houden.
det er måten du holder tellingen på.
Aan het einde van die zomer was ik nog meedogenlozer dan mijn grootmoeder.
Og på slutten av den sommeren var jeg mer hensynsløs enn bestemoren min.
.
.
Ik was bereid vals te spelen als dat nodig was om te winnen.
Jeg var klar til å tøye reglene om det skulle til for å vinne spillet...
Die herfst speelde ik het spel opnieuw met haar.
og jeg satte meg ned for å spille med henne den høsten.
Ik nam haar alles af.
Jeg tok alt hun hadde. Jeg så henne
Ze gaf haar laatste geld en haar nederlaag was een feit.
overgi sin siste krone og gi opp, helt slått ut.
En toen had zij mij nog maar één ding te leren.
Og så hadde hun en ting til å lære meg.
Toen zei ze:
Så sa hun:
"Nu gaat alles terug in de doos...
"Nå legger vi alt tilbake i esken.
...Al die huizen en hotels...
Alle husene og hotellene.
...Al die spoorwegen en nutsbedrijven...
Alle togstasjonene og vann- og lysverket...
...Al dat bezit en al dat prachtige geld...
Alle eiendommene og alle de deilige pengene...
...Alles gaat nu terug in de doos...
Alt går tilbake til esken.
...Niets was werkelijk van jou."
Det var aldri ditt på ordentlig.
Je maakte je daar een tijdje heel erg druk over.
Du engasjerte deg i det en stund.
Maar voordat jij aan het spel deelnam bestond het al heel lang
Men sakene var her lenge før du satte deg ned for å spille
en het zal er na jou nog steeds zijn. Spelers komen, spelers gaan.
og vil stadig være her etter at du er vekk - spillere kommer og går.
Huizen en auto's...
Hus og biler...
Titels en kleding...
Posisjoner og klær..
Zelfs je lichaam.
til og med kroppen din."
Feitelijk gaat alles wat ik bemachtig, verbruik en verzamel
For egentlig vil alt jeg samler på og fortærer og passer på
weer terug in de doos en zal ik het allemaal weer verliezen.
bli lagt tilbake i esken, og jeg vil miste det.
Dus je moet jezelf afvragen,
Derfor må du spørre deg selv:
als je eindelijk de ultieme promotie hebt gemaakt,
Når du får den endelige forfremmelsen
als je de ultieme aankoop hebt gedaan,
når du har gjort det siste innkjøpet
als je het ultieme huis hebt gekocht,
når du har kjøpt drømmehuset
als je financiële zekerheid hebt opgebouwd
når du har etablert finansiell sikkerhet
en de ladder van succes
og klatret opp karrierestigen til det
tot de hoogste sport hebt beklommen...
høyeste trinnet du kan nå...
en de spanning verdwijnt
Og det ikke er så spennende lenger
-en deze zal verdwijnen-
- for spenningen vil avta...
...wat dan?
Hva nå?
Hoe ver moet je die weg bewandelen
Hvor langt vil du forfølge det sporet
voordat je ziet waar het toe leidt?
før du skjønner hvor det fører.
Je zult ongetwijfeld begrijpen
Du forstår sikkert
dat het nooit genoeg zal zijn.
at det aldri vil bli nok.
Dus je moet jezelf de vraag stellen:
Du må stille deg selv spørsmålet:
"Wat is belangrijk?"
Hva er det som virkelig betyr noe?
Ze zijn beroemd!
De er kule!
Ze zijn rijk!
De er rike!
En ze zijn verwend!
Og de er bortskjemte!
Amerika's populairste show is terug!
Amerikas beste tv-show er her igjen!
Gentle Machine Productions Presenteert:
Gentle Machine Productions Presenterer
- Een film van Peter Joseph -
En Peter Joseph Film
Toen ik als jongen
Da jeg var en ung mann
opgroeide in New York City
og vokste opp i New York City,
weigerde ik trouw te zweren aan de vlag.
nektet jeg å sverge troskap til flagget.
Natuurlijk werd ik bij de directeur op het matje geroepen.
Jeg ble selvfølgelig sendt til rektors kontor.
En hij vroeg me: "Waarom wil je geen trouw beloven?"
Og han spurte meg 'hvorfor vil ikke du Sverge Troskap?'
"Iedereen doet het toch?"
alle gjør det?
Ik zei: "Iedereen geloofde ooit dat de aarde plat was,
Jeg sa alle trodde en gang at jorden var flat
maar dat betekent nog niet dat het ook zo is!"
men det blir ikke sant av den grunn.
Ik legde uit dat Amerika alles te danken had
Jeg forklarte at Amerika skyldte alt
aan andere culturen en andere naties
til andre kulturer og andre nasjoner
.
.
en dat ik liever trouw zou betuigen
og at jeg heller ville sverge troskap
aan de aarde en al haar inwoners.
til jorden og alle på den.
.
.
Uiteraard duurde het niet lang voordat ik de school verliet
Det var selvfølgelig ikke lenge før jeg forlot skolen helt
.
.
en een laboratorium in mijn slaapkamer opzette.
og satte opp et laboratorium på soverommet mitt.
Daar begon ik te leren over de wetenschap en de natuur.
Der begynte jeg å lære om vitenskap og natur.
.
.
Ik realiseerde me toen dat het universum wordt geregeerd door wetten
Jeg innså da at universet er styrt av lover
.
.
en dat de mens, samen met de maatschappij zelf,
og at mennesket og samfunnet som sådan
.
.
niet vrijgesteld was van deze wetten.
ikke var unntatt fra disse lovene.
Toen kwam de beurscrash van 1929,
Så kom krakket i 1929.
die het begin was van wat we nu
Da begynte det vi nå kaller
'De Grote Depressie' noemen.
"Den Store Depresjonen".
Ik vond het moeilijk te begrijpen waarom miljoenen mensen
Jeg syntes det var vanskelig å forstå hvorfor millioner
geen werk hadden, dakloos waren, verhongerden,
av mennesker ikke hadde jobb, var hjemløse, sultet
terwijl alle fabrieken er nog gewoon stonden;
mens alle fabrikkene bare sto der.
de grondstoffen waren nog steeds aanwezig.
Ressursene var uforandret.
Op dat moment realiseerde ik me
Det var da jeg forsto
dat de regels van het economische spel
at spillereglene, innebygget
fundamentele gebreken vertonen.
i det økonomiske spillet, hadde store feil.
Kort daarna kwam de Tweede Wereldoorlog
Kort tid etter kom Andre Verdenskrig
waar verscheidene landen elkaar om de beurt
der forskjellige nasjoner hver sin gang
systematisch vernietigden.
ødela hverandre systematisk.
Later berekende ik dat al die vernietiging
Jeg kalkulerte senere at all ødeleggelsen og
en de verspilde grondstoffen die zijn gebruikt in die oorlog
og de bortkastede ressursene som ble brukt på den krigen
.
.
met gemak in alle levensbehoeften
lett kunne ha oppfylt alle
hadden kunnen voorzien van iedereen op aarde.
menneskelige behov på planeten.
Sinds die tijd zag ik de hoe de mensheid
Helt siden den gangen har jeg sett menneskene
zijn eigen ondergang bewerkstelligt.
rigge til sin egen utryddelse.
Ik keek toe hoe waardevolle eindige grondstoffen
Jeg har sett hvordan de verdifulle, begrensede ressursene
voortdurend verspild en verwoest werden
kontinuerlig blir oppbrukt og ødelagt
in naam van winst en de vrije markt.
i profittens og frihandelens navn.
Ik keek toe hoe sociale waarden in de maatschappij
Jeg har sett hvordan samfunnets idealer er blitt redusert
werden teruggebracht tot een kunstmatige basis voor materialisme
til tarvelig, kunstig materialisme
en hersenloze consumptie.
og sanseløst forbruk.
En ik keek toe hoe financiële machthebbers
Og jeg har sett hvordan pengemakten
controle hadden over de politieke structuur
har tatt kontrollen over det politiske spillet
van zogenaamd vrije samenlevingen.
i de såkalt frie samfunn.
Ik ben nu 94
Nå er jeg 94 år gammel.
en ik vrees dat mijn overtuiging nog dezelfde is als
Og jeg er redd for at mine holdninger er de samme som de var
.
.
75 jaar geleden.
for 75 år siden.
Deze zooi moet worden opgeruimd.
Vi må kvitte oss med denne møkka. [ZEITGEIST] [ZEITGEIST: MOVING FORWARD]
Twijfel er nooit aan dat een kleine, bedachtzame groep
[Du skal aldri tvile på at en liten gruppe
toegewijde burgers de wereld kan veranderen.
dedikerte, smarte borgere kan forandre verden.
Het is de enige manier waarop dat ooit is gebeurd. - Margaret Mead -
Det er faktisk den eneste mulige måten. -Margaret Mead]
.
.
[ Deel 1: De Menselijke Aard ]
Del 1: Menneskelig natur
Dus jij bent een wetenschapper
Så du er en vitenskapsmann
en ergens in het verhaal is in jouw hoofd
og et eller annet sted i hodet ditt er det prentet inn
is het onvermijdelijke 'nature versus nurture' ingeramd
det uunngåelige "født sånn eller blitt sånn"
en dat is minstens zo belangrijk als Coke versus Pepsi
omtrent like avgjørende som Cola eller Pepsi
of de Grieken versus de Trojanen.
eller skal vi si grekerne mot trojanerne.
Dus 'nature versus nurture', deze ondertussen
Altså "genetikk mot miljøpåvirkning", for tiden er et
te sterk vereenvoudigde zienswijze
ekstremt forenklet syn på
over wat de invloeden zijn,
hvor de påvirkende faktorene stammer fra;
invloeden over hoe een cel omgaat met
Alt fra de påvirkende faktorene som får en celle til å verne seg
een energiecrisis tot aan
mot en energikrise til
wat ervoor zorgt wie we zijn in de meest individualistische
det som gjør oss til den vi er som person på det mest
niveau's van onze persoonlijkheid.
individuelle plan.
Wat je uiteindelijk hebt is een compleet foutieve tweedeling,
Det du bringer til torgs er denne vrangforestillingen
opgebouwd rond het idee dat de natuur
som bygger på at naturen er forutbestemt
aan het fundament van alle oorzakelijkheid staat.
og ligger til grunn for enhver årsakssammenheng.
Van 'het leven is DNA' en 'de code der codes'
Livet er DNA, kodete koder
en de 'Heilige Graal', en alles wordt daar op gebaseerd.
og "den hellige gral", og det er det som driver alt framover...
Aan de andere kant, is er een meer sociaal-wetenschappelijk perspectief
og på den andre siden, et mye mer sosialt perspektiv som forteller at
.
.
die luidt: We zijn 'sociale organismen'
vi er 'sosiale organismer' og at
en biologie is voor slijmzwammen;
biologi er for skrukkedyr og møll.
mensen zijn vrij van biologie.
Mennesket er frigjort fra biologien
En natuurlijk zijn beide visies onzin.
og begge utsagn er selvfølgelig vrøvl.
Wat je in de plaats daarvan ziet is
Det du derimot skjønner,
dat het vrijwel onmogelijk is om te begrijpen hoe biologie werkt
er at det er umulig å forstå hvordan biologien virker,
.
.
buiten de context van de omgeving.
uten å ta miljøet med i betraktningen.
[ Het is Genetisch ]
[Det er genetisk]
Een van de meest idiote, maar toch wijdverspreide
En av de merkeligste, men svært utbredte
.
.
potentieel gevaarlijke opvattingen is:
og muligens farlige forestillinger om dette er:
"Oh, dat gedrag is genetisch bepaald."
"Å, den atferden er genetisk betinget".
Maar wat betekent dat dan? Het betekent allerlei subtiele dingen als je
Hva i all verden betyr det? For en moderne biolog vil det nok
.
.
bekend bent met moderne biologie. Voor de meeste mensen echter
bety ganske mye forskjellig, men for folk flest
houdt het uiteindelijk
vil dette rett og slett si:
een deterministische visie op het leven in,
et forutbestemt livssyn;
diep geworteld in biologie en genetica.
med basis i biologi og genetikk;
Genen zijn gelijk aan dingen die niet veranderd kunnen worden.
gener er saker vi ikke kan endre;
Genen zijn gelijk aan dingen die
gener betyr: det som er
onontkoombaar zijn en je kan net zo goed
uunngåelig, og det er bortkastet tid
géén energie verspillen om ze te willen herstellen,
å forsøke å endre det;
net zo goed géén maatschappelijke energie inzetten om te proberen te verbeteren,
best å ikke bruke noen krefter på å prøve
omdat ze zijn nou eenmaal onontkoombaar en onveranderlijk zijn.
å forbedre det, fordi det er uunngåelig og uforanderlig...
En dat is grote onzin.
og dette er det rene vås.
[ Ziekte ]
[Sykdommer]
Er wordt algemeen aangenomen dat
Det er en utbredt antagelse at plager
aandoeningen als ADHD en schizofrenie
som ADHD er genetisk betinget
genetisch geprogrammeerd zijn.
og plager som schizofreni er genetisk betinget.
Het tegenovergestelde is echter waar. Niets is genetisch geprogrammeerd.
Det er faktisk helt omvendt. Ingenting er genetisk programmert.
.
.
Er zijn erg weinig ziektes, een handje vol,
Det finnes svært sjeldne sykdommer, en liten håndfull,
.
.
en extreem zeldzaam vertegenwoordigd in de bevolking,
sparsomt representert i befolkningen
die werkelijk genetisch bepaald zijn.
som skyldes genkombinasjoner.
De meeste complexe aandoeningen
De fleste sammensatte tilstander
kunnen een predispositie hebben die een genetische component heeft,
kan ha en tilbøyelighet som har en genetisk komponent
maar een predispositie is niet hetzelfde als een voorbestemming.
men å ha anlegg for noe er ikke det samme som at det er forutbestemt.
De hele zoektocht naar de bron van ziektes in het genoom
Hele søket etter sykdommers opphav i genomet
was gedoemd te mislukken voordat iemand er ook maar aan dacht,
var dømt til nederlag før noen engang tenkte over det,
omdat de meeste ziektes niet genetisch bepaald zijn.
fordi de fleste sykdommer er ikke genetisk betinget.
Hartziektes, kanker, beroertes,
Hjertesykdommer, kreft, infarkter
reumatische aandoeningen, auto-immuunziektes in het algemeen,
revmatiske lidelser, autoimmune sykdommer generelt
psychiatrische ziektes, verslavingen;
psykiske lidelser, avhengighet...
géén van allen zijn genetisch bepaald.
Ingen av dem er genetisk betinget.
Neem bijvoorbeeld borstkanker. Van de 100 vrouwen met borstkanker
Brystkreft, for eksempel, av 100 kvinner med brystkreft
hebben slechts zeven de genen voor borstkanker.
bærer bare 7 brystkreft-genene
93 niet.
93 av dem gjør ikke det
En van de 100 vrouwen die die genen hebben
og av 100 kvinner som har genene
krijgt niet iedereen kanker.
får slett ikke alle kreft.
[ Gedrag ]
[Atferd]
Genen zijn niet eenvoudigweg dingen die ons op een bepaalde manier
Gener er ikke bare ting som gjør at vi oppfører oss
doen gedragen, onafhankelijk van onze omgeving.
på en bestemt måte uavhengig av miljøet.
Genen geven ons verschillende manieren mee om op onze omgeving te reageren.
Gener gjør at vi reagerer forskjellig på miljøet.
En het ziet er zelfs naar uit dat sommige invloeden uit de vroege
Og, faktisk ser det ut som om noen av de første
kinderjaren en de manier van opvoeden
barndomspåvirkningene og oppdragelsen
de genetische expressie beïnvloeden,
påvirker genuttrykket
daadwerkelijk verschillende genen aan- of uitzet,
ved å slå forskjellige gener av og på
om je op een ander ontwikkelingsspoor te zetten
og gi deg forskjellige utviklingsforløp
dat beter past bij het soort wereld waar je mee te maken hebt.
så du kan tilpasse deg den verden du har rundt deg.
Dus bijvoorbeeld,
Så for eksempel.
bij een studie in Montreal met slachtoffers van zelfmoord
En forsøk i Montreal på selvmordsofre
keek men naar de autopsies van de hersenen van deze mensen.
så på disseksjonen av hjernene til disse menneskene
En het bleek dat als een slachtoffer van zelfmoord
og det viste seg at hvis et selvmordsoffer
- dit zijn meestal jongvolwassenen -
(de er vanligvis unge voksne)
misbruikt was als kind, dat het misbruik daadwerkelijk
hadde blitt misbrukt som barn, så forårsaket misbruket
genetische veranderingen in de hersenen had veroorzaakt
faktisk en genetisk forandring i hjernen,
die afwezig waren in de hersenen van mensen die niet misbruikt waren.
og denne var ikke tilstede hos de som ikke var misbrukt.
Dat is een epigenetisch effect.
Dette er en epigenetisk effekt
"Epi" betekent "bovenop", dus
"epi" betyr oppå, sånn at
de epigenetische invloed is datgene wat er gebeurt in de omgeving
den epigenetiske påvirkningen er det som skjer
waardoor bepaalde genen geactiveerd of juist gedeactiveerd worden.
utenfor kroppen, som enten aktiverer eller deaktiverer visse gener.
In Nieuw-Zeeland was er een studie
I New Zealand ble det gjort et forsøk
die gedaan is in een stad genaamd Dunedin
i en liten by kalt Dunedin
waarin een paar duizend individuen
der noen få tusen individer
bestudeerd zijn vanaf hun geboorte tot in hun twintiger jaren.
ble studert fra fødselen av og inn i 20-årene.
Wat ze ontdekten was dat ze een genetische mutatie
De oppdaget at de kunne identifisere
konden identificeren - een abnormaal gen -
en genetisk mutasjon, et unormalt gen
die weliswaar gerelateerd was aan
som kunne bære med seg en
de aanleg voor gewelddadig gedrag,
tilbøyelighet til å utøve vold
maar alleen als de betrokkene zelf
men bare hvis individet også hadde
ook ernstig was misbruikt als kind.
blitt utsatt for alvorlig barnemishandling.
Met andere woorden, een kind met dit abnormale gen zou
Med andre ord, et barn med dette unormale genet vil
niet sneller gewelddadig worden dan ieder ander
ikke være mer tilbøyelig til vold enn
en ze hadden in feite zelfs een lagere graad van gewelddadigheid
andre, faktisk hadde de en lavere voldsfrekvens
dan mensen met normale genen
enn mennesker med normale gener,
zolang ze als kinderen niet mishandeld waren.
forutsatt at de ikke ble mishandlet som barn.
Een goed aanvullend voorbeeld van de manieren
Enda et godt eksempel på at
waarop genen niet allesbepalend zijn.
gener ikke er "alfa og omega".
Een verfijnde techniek die je toelaat een
En snedig teknikk der du kan
specifiek gen uit een muis te verwijderen
fjerne et spesielt gen av en mus
zodat die muis en zijn nakomelingen dat gen niet meer hebben.
og den musen og dens avkom vil ikke ha det genet.
Dat gen is dan uitgesloten.
Du har "slått ut" det genet.
Er is dus een gen dat een proteïne codeert
Det finnes altså et gen som koder
die iets te maken heeft met leren en geheugen.
et protein som har med læring og minne å gjøre,
En met deze geweldige demonstratie sluit je dat gen uit
og med denne fabelaktige demonstrasjonen "slår du ut" dette genet og du
.
.
en je hebt een muis die niet zo goed kan leren.
har en mus som ikke lærer så godt.
"Oh! Een genetische basis voor intelligentie!"
"Oi! Et genetisk grunnlag for intelligens!"
Wat veel minder onderkend werd in deze historische studie,
Det som ikke var så populært i dette nye forsøket,
die door de media links en rechts werd opgepikt,
som ble plukket opp av media fjern og nær,
is dat als je die genetisch afwijkende muizen neemt
var at man kan ta disse genetisk reduserte musene
en ze in een veel rijkere
og oppdra dem i et mye rikere og mer
en stimulerender omgeving laat opgroeien dan de normale laboratoriummuis,
stimulerende miljø enn en normal mus i et laboratoriebur
ze dit tekort volledig te boven kwamen.
og de overvinner fullstendig dette tapet.
Dus, als iemand in eigentijdse zin zegt:
Så når man i vår tid sier at
"Oh, dit gedrag is genetisch",
"denne atferden er genetisk",
als dat al een correcte manier van spreken is,
i den grad det faktisk er et gyldig uttrykk,
betekent dat dus eigenlijk: er is een
sier du egentlig: det finnes et
genetische bijdrage tot hoe dit organisme reageert op de omgeving.
genetisk bidrag til hvordan denne organismen reagerer på miljøet;
.
.
Genen kunnen de bereidheid beïnvloeden waarmee
gener kan påvirke
een organisme omgaat met een bepaalde uitdaging in de omgeving.
hvor raskt en organisme vil reagere på én spesiell miljømessig utfordring.
.
.
Je weet dat dit niet het beeld is dat de meeste mensen in gedachten hebben.
Men du vet, dette er ikke versjonen folk flest har i hodet
Zonder prekerig over te willen komen,
og ikke for å være belærende
maar als je vasthoudt aan de oude versie van "Het is genetisch!"
men prøv å benytte den gamle versjonen "det er genetisk",
.
.
dan sta je niet ver af van het verleden van rassenverbetering en dat soort dingen.
og da er vi ikke langt fra rasehygiene og denslags.
.
.
Het is een veel voorkomende misvatting
Det er en utbredt misforståelse
en mogelijk een vrij gevaarlijke.
og den kan være temmelig farlig.
Een reden dat de
En årsak til den
biologische verklaring voor geweld,
biologiske forklaringen på vold...
een reden dat die veronderstelling mogelijk gevaarlijk is -
én grunn til at den hypotesen kan være farlig
het is niet alleen misleidend, maar het kan daadwerkelijk kwaad doen -
er at den ikke bare er misvisende men at den virkelig kan gjøre skade...
.
.
is omdat je als je dat gelooft, zeer gemakkelijk zou kunnen zeggen:
fordi om du tror på den er det lett å si:
.
.
"Tja, er is niets dat wij kunnen doen
"da er det ingen ting vi kan gjøre"
om de aanleg die mensen hebben om gewelddadig te worden te veranderen.
for å endre det potensialet folk har
Het enige wat we kunnen doen, als iemand gewelddadig wordt is
for å bli voldelige;
ze te straffen - opsluiten of executeren -
alt vi kan gjøre er å straffe dem - låse dem inne eller henrette dem
.
.
maar we hoeven ons geen zorgen te maken over het veranderen
men vi trenger ikke bekymre oss om å
van het sociale milieu of de sociale basisvoorwaarden
endre det sosiale miljøet, eller de sosiale forutsetningene
die ertoe kunnen leiden dat mensen gewelddadig worden
som kan få folk til å bli voldelige fordi
want dat doet niet ter zake.
det er irrelevant".
Het genetische argument verschaft ons de luxe om
Argumentasjonen for genetikken gir oss den luksusen å kunne ignorere
oude en nieuwe historische en sociale factoren te negeren.
fortidens og nåtidens historiske og sosiale faktorer
En naar de woorden van Louis Menand
og slik som Louis Menand som skrev i
die voor de New Yorker schreef en zeer listig zei:
The New Yorker, uttrykte det. Svært eplekjekk sa han:
.
.
“Het zit 'm allemaal in de genen; een verklaring voor de gang van zaken
"det ligger i genene... en forklaring på at tingene er som de er
die niet bedreigend is voor de gang van zaken.
som ikke truer det bestående.
Waarom zou iemand zich ongelukkig voelen
Hvorfor skulle noen føle seg ulykkelige
of antisociaal gedrag vertonen wanneer die persoon leeft in
eller delta i samfunnsnedbrytende aktiviteter når den personen lever i den
.
.
de meest vrije en welvarende natie op aarde?
frieste og rikeste nasjonen i verden.
Het kan niet aan het systeem liggen.
Det kan ikke være systemet.
Er moet ergens een kink in de kabel zijn."
Det må være en feil i nervebanene et eller annet sted"
Dit is een goede manier om het uit te drukken.
Dette er en grei måte å si det på.
Het genetische argument is dus simpelweg een smoes
Argumentene for genetikken er rett og slett et triks
die ons in de gelegenheid stelt om
som gir oss muligheten til å ignorere
de sociale, economische en politieke factoren
de sosiale, økonomiske og politiske faktorene
te negeren, die feitelijk ten grondslag liggen aan veel problematisch gedrag.
som i virkelighetene ligger til grunn for mange former for problematferd.
.
.
[Casusstudie: Verslaving]
[Studium: Avhengighet]
Verslavingen worden vooral beschouwd als een drugsgerelateerd probleem.
Avhengighet oppfattes som noe som har med narkotika å gjøre,
.
.
Maar als je er breder naar kijkt, definieer ik verslaving als elk gedrag
men sett i en større sammenheng vil jeg definere avhengighet som en atferd
.
.
dat geassocieerd is met hunkering, met tijdelijke bevrijding
som assosieres med begjær, med midlertidig lindring,
.
.
en met negatieve consequenties op langere termijn
og en som har uheldige konsekvenser på sikt.
gepaard gaand met een gebrek aan controle daarover, zodanig dat de persoon
I tillegg er den vanskelig å styre, så selv om en
ermee wenst te stoppen of belooft om dit te doen,
ønsker å slutte, eller lover å slutte,
maar dit niet kan volbrengen.
så klarer man ikke gjennomføre det,
En wanneer je dat begrijpt, zie je dat
og når du skjønner dette, ser du også
er veel meer verslavingen zijn dan enkel die gerelateerd zijn aan drugs.
at det finnes andre former for avhengighet enn de som har med rusmidler å gjøre.
.
.
Er bestaat werkverslaving, winkelverslaving,
Vi har arbeidsnarkomane; shopaholikere;
verslaving aan het internet; aan computerspelletjes.
avhengighet av internett; dataspill...
Er bestaat een verslaving aan macht. Mensen die macht hebben, maar
Og så er det maktavhengighet. Folk som har makt,
meer en meer willen; voor hen is het nooit genoeg.
men ønsker seg mer og mer; det blir aldri nok.
Acquisitie; bedrijven die steeds meer en meer moeten bezitten.
Tilegnelse - selskaper som må eie mer og mer.
De verslaving aan olie, of op zijn minst aan
Avhengighet av olje
de rijkdom en de producten die olie ons verschaft.
eller i alle fall av den velstanden og de produktene som oljen har gjort tilgjengelig.
.
.
Kijk naar de negatieve consequenties voor het milieu.
Bare se på de negative konsekvensene for omgivelsene.
We zijn de aarde die we bewonen aan het vernietigen
Vi ødelegger den jorda vi bor på
in het belang van die verslaving. Welnu, deze verslavingen
for å tilfredsstille den avhengigheten. Disse formene for
zijn met hun sociale gevolgen veel vernietigender
avhengighet har langt mer skadelige sosiale konsekvenser
.
.
dan de cocaïne- of heroïnegewoonten van mijn downtown Eastside patiënten.
enn stoffavhengigheten hos de vi ser på rehabiliteringen.
En toch worden zij beloond! En als respectabel beschouwd.
Men de belønnes og blir sett på som respektable.
De directeur van een tabaksfabriek die een hogere winst heeft
Den av lederne i et tobakksselskap som har størst profitt,
zal een veel grotere beloning krijgen.
får en mye større bonus.
Hij hoeft geen juridische of andere negatieve consequenties te verwachten.
Det fører ikke til rettssaker eller andre negative konsekvenser.
Hij is zelfs een gerespecteerd lid
Han er rett og slett et respektert medlem av
van het bestuur van verschillende andere bedrijven.
styret i flere andre firmaer.
Maar, de aan tabak gerelateerde ziektes
Men tobakksrelaterte sykdommer
kosten jaarlijks 5½ miljoen mensen wereldwijd het leven.
dreper om lag fem og en halv million mennesker i året.
In de Verenigde Staten sterven er 400.000 mensen per jaar aan.
Bare i USA dreper tobakken rundt 400.000 hvert år.
En deze mensen zijn verslaafd aan wat? Aan winst.
Men hva er disse folkene avhengige av? Profitt.
Zij zijn in zo'n mate verslaafd
Og i en slik grad er de avhengige,
dat ze in ontkenning zijn
at de faktisk vil benekte at
over de effecten van hun activiteiten,
avhengigheten er et problem.
en ontkenning is typerend voor verslaafden!
Fornektelsen er typisk for avhengige.
En dat is een respectabel mens. Het is respectabel
Og det er jammen respektert. Det anger respekt av
om verslaafd te zijn aan winst, koste wat het kost.
å være avhengig av profitt. Uansett hva det vil koste.
Dus wat acceptabel is en wat respectabel is,
Så hva som er akseptabelt og hva som er respektert
is in onze samenleving een zeer willekeurig fenomeen.
er svært vilkårlig i vårt samfunn
En het lijkt wel dat hoe groter de schade,
og det ser ut som jo mer skade en klarer å gjøre
hoe respectabeler de verslaving is.
jo mer respektabel er avhengigheten.
[ De Mythe ]
[Myten]
Er bestaat een algemene mythe dat drugs op zichzelf verslavend zijn.
Det eksisterer en myte om at narkotika i seg selv er avhengighetsskapende.
In feite is de oorlog tegen drugs gebaseerd op het idee
Selve krigen mot narkotika er bygget på
dat je, als je de bron van drugs verbiedt,
ideen om at hvis du forbyr kilden til narkotika,
je korte metten maakt met de verslaving.
kan du bekjempe avhengighet.
Echter, als je verslaving begrijpt in de ruimere zin van het woord,
Men om du leser avhengighet inn i en større sammenheng,
zien we dat niets op zichzelf verslavend is.
ser vi at ingenting er avhengighetsskapende i seg selv.
Geen stof, geen drug is op zichzelf verslavend
Ingen stoffer, intet narkotika er avhengighetsskapende i seg selv,
en geen enkel gedrag is op zichzelf verslavend.
og ingen atferd er avhengighetsskapende i seg selv.
Veel mensen kunnen gaan winkelen zonder winkelverslaafde te worden.
Mange går og handler uten å bli shopaholikere.
Niet iedereen wordt een voedselverslaafde.
Det er ikke alle som blir sykelig avhengige av mat.
Niet iedereen die een glas wijn drinkt wordt een alcoholist.
Ikke alle de som tar et glass ender opp som alkoholikere.
Dus de echte vraag is: wat maakt mensen ontvankelijk?
Ergo handler det om hva som påvirker folk
Want het is de combinatie van een ontvankelijk individu
fordi det er kombinasjonen av påvirkelighet hos individet og
en de potentieel verslavende stof of gedrag
det potensielle avhengighetsstoffet eller atferden
die de volledige ontwikkeling van de verslaving teweeg brengt.
som får avhengigheten til å slå ut i full blomst.
Kort gezegd is het niet de drug die verslavend is;
Kort sagt: det er ikke stoffet som skaper avhengighet,
het gaat om de ontvankelijkheid van het individu
det er et spørsmål om hvor lett en person er å påvirke
om verslaafd te raken aan een specifieke stof of gedrag.
til å bli avhengig av et stoff eller en atferd.
[ Omgeving ]
[Miljøet]
Als we willen begrijpen wat
Hvis vi så ønsker å forstå
sommige mensen dan ontvankelijk maakt,
hva som gjør at noen påvirkes lettere,
moeten we eigenlijk kijken naar de levenservaring.
må vi se på livsløpet.
Het ouderwetse idee - dat, hoewel het oud is, nog steeds
Den gamle forestillingen, som stadig
algemeen heerst - dat verslavingen een of andere genetische oorzaak hebben,
har mange tilhengere, er at avhengighet er genetisk betinget,
is simpelweg wetenschappelijk onverdedigbaar.
men dette holder ikke mål.
Wat feitelijk het geval is, is dat
Det er slik at noen livsløp
bepaalde levenservaringen mensen ontvankelijk maken.
gjør folk lett påvirkelige.
Levenservaringen die niet alleen iemands
Livsløpet former ikke bare individets
persoonlijkheid en psychologische behoeften vormen,
personlighet og psykologiske behov
maar ook op bepaalde wijze hun hersenen.
det former også hjernen.
En dat proces begint in de baarmoeder.
Og dette begynner på fosterstadiet.
[ Prenataal ]
[Før fødselen]
Het is bijvoorbeeld aangetoond
For eksempel er det blitt påvist
dat als je moeders tijdens de zwangerschap onder druk zet,
at hvis en stresser mødre under graviditeten
hun kinderen meer kans hebben op eigenschappen
er det større sjanse for at deres barn kommer til å ha
die hen vatbaar maken voor verslavingen.
trekk som gjør dem mottakelige for avhengighet
En dat komt doordat de ontwikkeling gevormd wordt
og det er fordi utviklingen blir formet
door de psychologische en sociale omgeving.
av psykologiske og sosiale omgivelser.
De menselijk biologie dus wordt erg beïnvloed
Så menneskehetens biologi blir veldig påvirket
en geprogrammeerd door levenservaringen vanaf de zwangerschap.
og programmert av livserfaringene som starter i livmora.
De omgeving ontstaat niet vanaf de geboorte.
Omgivelsene begynner ikke ved fødselen.
De omgeving bestaat zodra je er een omgeving hebt.
Omgivelsene begynner så snart en er omgitt av et miljø.
Zodra je een foetus bent, word je al blootgesteld aan
Allerede som foster, blir man påvirket av enhver
welke informatie dan ook, die binnenkomt via je moeders bloedsomloop.
informasjon som kommer via morens blodomløp..
Hormonen, voedingsstoffen...
Hormoner, næringsstoff-nivået...
Een klassiek voorbeeld hiervan is
Et fint historisk eksempel på dette -
iets wat de 'Nederlandse Hongerwinter' wordt genoemd.
noe som blir kalt den "hollandske sult-vinter".
In 1944 hadden de Nazi's Nederland bezet
I 1944 okkuperer nazistene Holland
om verscheidene redenen, en ze besloten om al het voedsel in te nemen
og av flere grunner bestemmer de seg for å
en het naar Duitsland te vervoeren;
ta all maten og sende den til Tyskland.
drie maanden lang was iedereen daar aan het verhongeren.
I tre måneder starvet alle der.
Tienduizenden mensen stierven aan verhongering.
Titusenvis av folk sultet i hjel.
Het effect van de Nederlandse Hongerwinter is:
Dette er effekten av den "hollandske sult-vinteren":
als je een foetus in het tweede of derde trimester was tijdens de verhongering,
Hvis du var et andre eller tredje trimesters foster under hungersnøden
'leerde' je lichaam iets unieks gedurende die periode.
ville kroppen din "lært" noe veldig unikt i den perioden.
Het blijkt dat je lichaam tijdens het tweede en derde trimester
For det har vist seg at det andre og tredje trimesteret er da kroppen er
zich bezig houdt met het proberen te leren over zijn omgeving.
i gang med å forsøke å lære om omgivelsene:
Hoe dreigend is de omgeving daarbuiten?
Hvor truende er det der ute?
Hoe overvloedig? Hoeveel voedingsstoffen krijg ik binnen
Hvor rikelig? Hvor mye næringsstoffer er det jeg får
via mijn moeders bloedsomloop?
via mammas blodomløp?
Ben je een verhongerende foetus gedurende die periode,
Er du et foster som sultet under den tiden, vil kroppen din
dan programmeert je lichaam zich om voor altijd
for alltid være programmert til å være
zeer, zeer hebzuchtig te zijn met je suikers en vetten
veldig, veldig gjerrig med sukker og fett og
en wat je doet is elk beetje ervan opslaan.
det du gjør er å spare på hver eneste bit av det.
Ben je een foetus tijdens de Nederlandse Hongerwinter, dan heb je 50 jaar later,
Er du et "hollandsk vinter-sult"-foster, etter et halvt århundre,
als al het andere gelijk is, meer kans op
når alt annet er likt for alle, vil du ha større sjanse for høyt blodtrykk,
.
.
een hoge bloeddruk, zwaarlijvigheid of een metabolisch syndroom.
overvekt eller fordøyelsesplager.
Dat is een omgevingseffect uit een onverwachte hoek.
Dette er omgivelser som dukker opp veldig uventet.
Je kunt dieren in het laboratorium tijdens de zwangerschap onder druk zetten
Om du stresser mødre i laboratorier mens de er gravide
en hun nakomelingen zullen eerder
vil avkommet deres være mer tiltrukket av å
cocaïne en alcohol gebruiken als volwassenen.
bruke kokain og alkohol som voksne.
Je kunt moeders onder druk zetten. Bijvoorbeeld, uit een Britse studie bleek
En kan påføre stress hos mødre. I et britisk forsøk
dat vrouwen die tijdens hun zwangerschap mishandeld waren,
fikk mødre som var misbrukere under graviditeten,
later een hoger gehalte van het
høyere nivåer av
stresshormoon cortisol in hun placenta's hebben tijdens de geboorte
stresshormonet cortisol i morkaken ved fødselen
en hun kinderen een grotere kans hebben om de kenmerken te hebben
og deres barn viste seg å være mer disponert for å utvikle
die hen rond hun 7e of 8e levensjaar vatbaarder maken voor verslavingen.
avhengighet i 7-8-års alderen.
Dus stress in de baarmoeder is een voorbode
Så allerede i fosterstadiet blir grunnlaget lagt
van allerlei psychische gezondheidsproblemen.
for alle slags mentale problemer.
Een Israëlische studie met kinderen
I et israelsk forsøk undersøkte man barn
waarvan de moeders zwanger waren
hvis mødre ble unnfanget
voor het begin van de oorlog van 1967...
i forkant av krigen i 1967...
Deze vrouwen waren uiteraard zeer gestrest
Disse kvinnene var selvfølgelig svært stresset
en bij hun nageslacht komt schizofrenie vaker voor
og deres avkom har en høyere forekomst av shizofreni
dan bij het gemiddelde van de controlegroep
enn gjennomsnittet.
Er is tegenwoordig dus voldoende bewijs dat prenatale effecten
Så det er mange beviser på at påvirkninger av fosteret
grote implicaties hebben op de ontwikkeling van de mens.
har stor effekt på det blivende mennesket.
[ Zuigelingenfase ]
[Barndom]
De essentie van menselijke ontwikkeling, en in het specifiek
Poenget med menneskets utvikling
de ontwikkeling van het menselijke brein, is dat het vooral
og især utviklingen av den menneskelige hjernen
onder de invloed van de omgeving gebeurt en voornamelijk na de geboorte.
er at den påvirkes av miljøet, og stort sett etter fødselen.
.
.
Welnu, als je ons vergelijkt met een paard
Hvis du nå sammenligner oss med hestene,
dat al kan rennen op de eerste dag van zijn leven,
som kan løpe den samme dagen de er født,
zien we dat wij erg onontwikkeld zijn.
ser du at vi er svært dårlig utviklet.
Wij kunnen zoveel neurologische coördinatie
Vi kan ikke få til en slik nevrologisk koordinering,
balans, spierkracht, visuele scherpte
slik balanse, muskelstyrke, og visuell presisjon
pas na anderhalf á twee jaar na onze geboorte oproepen.
før vi er halvannet til to år.
Dat komt doordat de ontwikkeling van het brein bij paarden
Dette skyldes at hestens hjerne
in de geborgenheid van de baarmoeder plaatsvindt,
utvikles i livmorens trygge favn
terwijl het bij mensen moet gebeuren na de geboorte
mens hos mennesket må dette skje etter fødselen
en dat heeft te maken met simpele evolutionaire logica.
og dette har enkle, evolusjonære årsaker;
Wanneer het hoofd groter wordt, hetgeen ons tot mens maakt -
for når hodet blir større, noe som gjør oss til mennesker;
het uitlopen van de frontaalkwabben
er den markante veksten av forhjernen
is datgene wat feitelijk de menselijke soort creëert.
faktisk det som skaper menneske-arten.
Tegelijkertijd lopen wij op twee benen, dus ons bekken versmalt
Samtidig går vi på to, så bekkenet er smalere
om dat mogelijk te maken. Dus we hebben een smaller bekken, een groter hoofd - ...
for å sikre dette. Altså har vi større hode og smalere bekken,
.
.
Bingo! We moeten vroegtijdig geboren worden.
og da er vi nødt til å bli født før vi er helt ferdigutviklet.
En dat betekent dat de ontwikkeling van het brein, die bij andere dieren
Og den utviklingen av hjernen, som hos andre dyr
in de baarmoeder plaatsvindt, bij ons na de geboorte optreedt.
skjer i livmoren, skjer hos oss etter fødselen,
.
.
en veel daarvan gebeurt onder invloed van de omgeving.
og mye av den utviklingen skjer under påvirkninger fra miljøet.
Het concept van neuraal darwinisme betekent simpelweg
Konseptet Nerve-darwinisme betyr helt enkelt
dat de circuits die de juiste input uit de omgeving krijgen
at kretser som fõres korrekt fra miljøet
zich optimaal zullen ontwikkelen en degene die deze informatie niet krijgen
vil utvikle seg optimalt, og de som ikke får det de trenger
zich niet optimaal of misschien wel helemaal niet ontwikkelen.
vil enten ikke utvikle seg optimalt eller kanskje ikke i det hele tatt.
Als je een pasgeborene met perfect werkende ogen
Hvis du tar et barn med godt syn fra fødselen av
vijf jaar lang opsluit in een donkere kamer,
og putter ham i et mørkt rom i fem år
zal hij hierna voor de rest van zijn leven blind zijn
så vil han være blind resten av livet
omdat de visuele circuits lichtgolven nodig hebben voor hun ontwikkeling,
fordi synskretsene krever lysbølger for å utvikle seg
en zonder die lichtgolven zullen zelfs de meest rudimentaire circuits
og uten det vil til og med de rudimentære
die al aanwezig en actief zijn bij de geboorte
kretsene som er tilstede og aktive ved fødselen
wegkwijnen en afsterven en er zullen zich geen nieuwe vormen.
visne og dø, og det vil ikke utvikle seg nye.
[ Geheugen ]
[Minne]
Er is een betekenisvolle manier waarop
Det finnes en tydelig måte som viser hvordan
vroege ervaringen volwassen gedrag vormgeven,
tidlige erfaringer former voksen atferd,
en zelfs en vooral
og særlig tidlige erfaringer
vroege ervaringen waar geen oproepbare herinneringen aan zijn.
som ikke minnet kan gjenkalle.
Het blijkt dat er twee vormen van geheugen zijn:
Det viser seg at det er to typer hukommelse:
Het specifieke geheugen, dat herinnering is;
vi har klare minner som er gjenkallelige
hiermee kun je je feiten,
dette er når du kan trekke frem fakta,
details, voorvallen en gebeurtenissen herinneren.
detaljer, episoder, omstendigheter.
Maar het deel van ons brein dat de hippocampus wordt genoemd,
Men den strukturen i hjernen som kalles hippocampus
codeert deze herinneringen
som koder gjendrivelige minner,
en dit deel begint zich pas echt te ontwikkelen na anderhalf jaar
begynner ikke en gang å utvikle seg for fullt før man er ett og et halvt år
en het is nog veel later pas volledig ontwikkeld.
og er ikke fullt utviklet før mye senere.
Daarom kan bijna niemand zich iets herinneren
Og det er derfor knapt noen som har
van deze eerste 18 maanden.
noe gjenkallelig minne fra før de er fylt 18 måneder.
Maar er is ook een ander soort geheugen, dat het impliciet geheugen wordt genoemd
Men det er en annen type minne som blir kalt ubevisst minne,
.
.
en dat eigenlijk een emotioneel geheugen is,
som faktisk er et emosjonelt minne
waarbij de emotionele impact en de interpretatie van het kind
der det emosjonelle inntrykket og tolkningen barnet lager
van deze emotionele gebeurtenissen ingeprent raken in de hersenen.
av de emosjonelle opplevelsene, er dypt forankret i hjernen
in de vorm van zenuwcircuits, klaar om te vuren zonder specifieke herinnering.
som nervekretser klare til å fyre av uten spesifikk stimulans.
.
.
Om je een duidelijk voorbeeld te geven; mensen die geadopteerd zijn
Så for å gi et eksempel; mennesker som er adoptert har veldig ofte en
.
.
hebben vaak hun leven lang een gevoel van afwijzing.
livslang følelse av avvisning.
Ze kunnen zich de adoptie niet herinneren.
De kan ikke huske adopsjonen.
Ze kunnen zich de scheiding van hun biologisch moeder niet herinneren,
De kan ikke huske separasjonen fra den biologiske moren
omdat er niets is om deze herinnering mee op te halen.
fordi det er ikke noe der å huske med.
Maar de emotionele herinnering aan scheiding en afwijzing
Men den følelsesmessige erindringen av separasjon og avvisning
zit diep in hun hersenen verankerd.
ligger lagret dypt i hjernen deres.
Dus hebben ze een grotere kans om een gevoel van afwijzing te ervaren
Da er det mye mer sannsynlig at de opplever en følelse av å være avvist
.
.
en een grote emotionele ontzetting
samt emosjonelle forstyrrelser
wanneer zij zichzelf als afgewezen zien door anderen.
når de mener at de blir avvist av andre mennesker.
.
.
Dat is niet uniek voor mensen die geadopteerd zijn,
Dette gjelder ikke bare de adopterte
maar het is bijzonder sterk in hen aanwezig
men det føles mye sterkere hos dem
vanwege deze rol van het impliciet geheugen.
fordi de har denne erindringen.
Mensen die verslaafd zijn, gezien alle
Når det gjelder rusavhengige; om vi ser på
onderzoeksliteratuur en mijn persoonlijke ervaring,
forskningsresultater og mine egne erfaringer;
de extreem verslaafden waren nagenoeg allemaal
de virkelig avhengige har alle vært utsatt for
in ernstige mate mishandeld als kind
overgrep mens de var små
of leden onder een zwaar emotioneel verlies.
eller har hatt dype opplevelser av følelsesmessig tap.
Hun emotionele of impliciete herinneringen
Deres følelsesmessige eller innbakte minner
zijn van een wereld die niet veilig is
forteller dem at verden ikke er trygg
en niet behulpzaam; hulpverleners waren niet te vertrouwen
eller hjelpsom; foresatte som ikke var til å stole på
en relaties die niet
og forhold som ikke innbyr til trygghet,
veilig genoeg zijn om je er kwetsbaar in op te stellen.
åpenhet og nærhet,
En dus neigen hun reacties ernaar
og da vil de reagere med å
om zich afgezonderd te houden van echte intieme relaties;
holde seg vekk fra virkelig nære forhold;
.
.
geen vertrouwen te hebben in zorgverleners, artsen
unngå å stole på sine foresatte,
en anderen die hen proberen te helpen
leger og andre som forsøker å hjelpe dem,
en ze zien de wereld over het algemeen als een onveilige plek.
og betrakte verden som et utrygt sted...
En dat is puur een functie van het impliciet geheugen,
og dette er en reaksjon på det innebygde minnet
dat soms te maken heeft met incidenten die zij zich niet eens herinneren.
som ofte henger sammen med hendelser de ikke en gang kan huske.
[ Aanraking ]
[Berøring]
Zuigelingen die te vroeg geboren zijn liggen vaak in couveuses
Barn som blir født for tidlig ligger ofte i kuvøser
met verschillende soorten snufjes en machines,
koblet til forskjellige apparater
weken en misschien wel maanden lang.
i flere uker eller måneder.
Het is nu bekend dat, als deze kinderen
Det er godt kjent at om slike
maar 10 minuten per dag worden aangeraakt en gestreeld over de rug,
barn blir berørt og strøket på ryggen
dat hun hersenontwikkeling bevordert.
i bare 10 minutter om dagen, hjelper det til å utvikle hjernen.
Menselijk contact is dus essentieel voor ontwikkeling
Menneskelig berøring er essensielt for utviklingen
en zuigelingen die nooit opgepakt worden, zullen zelfs sterven.
og barn som ikke løftes opp, vil faktisk dø.
Dit geeft aan hoe groot de fundamentele behoefte is
Så viktig er det å bli holdt rundt
voor mensen om vastgehouden te worden.
for utviklingen av et menneske.
In onze samenleving bestaat de ongelukkige neiging
I samfunnet vårt er det en uheldig tendens til at
om ouders te vertellen hun kinderen niet op te pakken, ze niet vast te houden
foreldre blir fortalt at de ikke skal løfte opp ungene sine, ikke holde dem
of huilende baby's op te tillen, uit angst ze teveel te verwennen
ikke løfte opp spedbarn som gråter av frykt for å skjemme dem bort
of ze aan te moedigen om 's nachts door te slapen - je tilt ze niet op -
eller at de blir oppfordret til å sove hele natten - du løfter dem ikke opp...
.
.
wat net het tegenovergestelde is van wat het kind nodig heeft.
akkurat det motsatte av barnets behov
En deze kinderen gaan weer slapen, omdat ze het opgeven;
og disse barna sovner kanskje fordi de gir opp
hun hersenen schakelen gewoon uit als een soort
og hjernen deres stenger av i et forsøk på
verdedigingsmechanisme tegen de kwetsbaarheid
å beskytte seg mot sårbarheten
om daadwerkelijk door hun ouders verlaten te worden.
av å virkelig bli forlatt av foreldrene sine
Hun impliciete herinneringen zullen
men de indirekte minnene deres vil være
van een wereld zijn die nergens om geeft.
om en verden som ikke bryr seg.
[ Jeugd ]
[Barndom]
Veel van deze verschillen worden al in de vroege levensfase gevormd.
Mange av disse forskjellene skapes svært tidlig i livet.
Op een bepaalde manier wordt de ouderlijke ervaring van tegenslag -
På en måte blir foreldrenes erfaring av
hoe moeilijk of makkelijk het leven is - doorgegeven aan hun kinderen,
hvor vanskelig eller lett livet er ført videre til barna
.
.
ofwel door moederlijke depressies,
enten det er gjennom fødselsdepresjon
ofwel door ouders die slecht gehumeurd zijn richting kinderen, omdat ze
eller ved at foreldrene kjefter på ungene fordi de har hatt en dårlig dag
.
.
een zware dag hadden of gewoonweg te moe zijn aan het eind van de dag.
eller at de rett og slett bare er slitne om kvelden...
En dit heeft een zeer sterk effect
og dette har svært kraftig innvirkning på programmeringen
op de ontwikkeling van kinderen, waar we tegenwoordig veel van weten.
av barns utvikling, som vi vet mye om nå.
Maar die vroege gevoeligheid is niet slechts een evolutionaire vergissing.
Men følsomheten tidlig i livet er ikke bare en evolusjonær feiltagelse.
Het komt bij veel verschillende soorten voor.
Man finner den igjen i mange ulike arter.
Zelfs bij kiemplanten bestaat er al een vroeg aanpassingsproces
Til og med plantespirer gjennomgår en tidlig prosess
gericht op de omgeving waarin zij opgroeien.
der de tilpasser seg miljøet de vokser opp i
Maar mensen passen zich aan de kwaliteit van sociale relaties aan.
men menneskets tilpasning former kvaliteten i sosiale relasjoner.
Dus geldt voor het vroege leven:
Så den tidlige fasen i livet:
De opvoeding, de conflicten en de hoeveelheid aandacht die je krijgt
hvordan du stelles, hvor mye konflikt, hvor mye oppmerksomhet du får
zijn voorboden van de wereld waarin je zult opgroeien.
er en forsmak på hva slags verden du vil vokse opp i.
Groei je op in een wereld waarin je moet vechten
Vokser du opp i en verden der
om te overleven, op je hoede moet zijn,
du må slåss for det du kan få;
jezelf moet verdedigen en leert anderen te wantrouwen?
passe deg; klare deg selv; lære å ikke stole på andre...
Of groei je op in een samenleving waar je afhankelijk bent van
eller vokser du opp i et samfunn der du merker
wederkerigheid, gelijkheid en samenwerking, waar empathie belangrijk is
gjengjeldelse, gjensidighet, samarbeid, der empati er viktig
en waar jouw veiligheid afhankelijk is van goede relaties met andere mensen?
der din sikkerhet avhenger av gode relasjoner til andre folk...
Daardoor onderga je een compleet andere emotionele en cognitieve ontwikkeling.
og det fremmer en helt annen følelsesmessig og kognitiv utvikling;
.
.
Daar gaat het juist om bij die vroege gevoeligheid.
det er dette den tidlige følsomheten handler om,
En het ouderschap is bijna, vrij onbewust,
og det å være foreldre er mer eller mindre, ganske ubevisst,
een systeem om de ervaring van de wereld waarin zij leven,
et system for å overføre en erfaring til barna...
door te geven aan kinderen.
om hva slags verden de lever i.
De bekende Engelse kinderpsychiater, D.W. Winnicott, zei
Den store britiske psykiateren, D W Winnicott, sa
dat er twee dingen grondig fout kunnen gaan tijdens onze kinderjaren.
at to viktige ting gå kan galt i barndommen.
Eén is als er dingen gebeuren die niet zouden mogen gebeuren,
Én er at det som skjer ikke skulle skjedd
Of als er dingen zouden moeten gebeuren, maar juist niet gebeuren.
og en annen, ting som burde skjedd men ikke skjer.
Onder de eerste categorie vallen de traumatische-, misbruik-
Den første kategorien inkluderer dramatiske og støtende opplevelser
en verlatingservaringen van mijn
og opplevelser av å bli forlatt, som hos pasientene
"downtown Eastside"-patiënten en van vele verslaafden.
mine fra sentrale Eastside og mange narkomane.
Dat is wat niet had mogen gebeuren, maar wel gebeurd is.
Det er det som ikke skulle skje, men som skjedde.
Maar dan is er nog de ongedwongen, afgestemde,
Men så er det den ikke-stressede
niet-afgeleide aandacht van de ouder dat ieder kind nodig heeft
harmoniske, ikke-distraherte oppmerksomheten som alle barn behøver
.
.
die kinderen heel vaak niet krijgen.
men som mange barn ikke får.
Ze worden niet misbruikt. Ze worden niet verwaarloosd
De blir ikke mishandlet. De blir ikke forsømt
en ze worden niet getraumatiseerd
og de blir ikke traumatisert
Maar wat zou moeten gebeuren,
men det de skulle hatt;
de aanwezigheid van een emotioneel betrokken, verzorgende ouder,
nærværet av en følelsesmessig tilgjengelig, pleiende forelder
die juist niet voor hun aanwezig is door de
er rett og slett ikke til stede for dem på grunn av
druk in onze samenleving en die van het ouderlijk milieu.
stress, både i samfunnet vårt og i oppvekstmiljøet.
De psycholoog Allen Schore noemt dit: "Aanwezige Verwaarlozing".
Psykologen Allan Surer kaller det "Proximal Abandonment" (forlatt av noen som er nær)
Als de ouder fysiek aanwezig is maar emotioneel afwezig.
når foreldre er fysisk til stede men følelsesmessig fraværende.
.
.
Ik heb zo ongeveer
Jeg har brukt...
de afgelopen 40 jaar van mijn leven gewerkt
stort sett de 40 siste årene av mitt liv til å
met de meest gewelddadige mensen die onze maatschappij voortbrengt:
arbeide med de mest voldelige menneskene samfunnet vårt fostrer:
moordenaars, verkrachters, enzovoort.
mordere, voldtektsmenn og så videre.
In een poging te begrijpen wat dit geweld veroorzaakt,
I et forsøk på å forstå hva som forårsaker volden
ontdekte ik dat de meest gewelddadige misdadigers in onze gevangenissen
oppdaget jeg at de mest voldelige kriminelle i fengslene våre
zelf het slachtoffer waren geweest
selv hadde vært ofre
van een vorm van kindermisbruik dat veel ernstiger was
for en form for barnemishandling som var hinsides
dan waar ik gewoonlijk de term kindermisbruik van toepassing achtte.
alt jeg tidligere ville ha kalt barnemishandling.
Ik had geen idee van de mate van verdorvenheid
Jeg hadde ingen anelse om omfanget
waarmee kinderen in onze maatschappij
av de fornedrende oppdragelsesmetodene mange barn i samfunnet
veel te vaak in aanraking komen.
blir utsatt for.
De meest gewelddadige mensen die ik zag waren zelf overlevenden
De mest voldelige menneskene jeg så, hadde selv overlevd
van pogingen tot moord, op hen, vaak gepleegd door hun
drapsforsøk, ofte fra sine egne foreldre
eigen ouders of andere mensen uit hun directe omgeving.
eller andre i deres sosiale miljø,
Of ze waren de overlevenden van familieleden wiens naaste
eller de var overlevende fra familier
familieleden waren vermoord door andere mensen.
der nære familiemedlemmer var drept av andre mennesker.
De Boeddha beredeneerde dat alles afhankelijk is van al het andere.
Buddha menrte at alt var avhengig av alt annet.
Hij zegt: "Het één bevat het alles en het alles bevat het één".
Han sa 'den ene inneholder de mange og de mange inneholder den ene'.
Dat je iets niet los van zijn omgeving kunt begrijpen.
At du ikke kan forstå noe isolert fra sitt miljø.
Een blad bevat de zon, de lucht en de aarde, vanzelfsprekend.
Bladet inneholder åpenbart solen, himmelen og jorden.
Het is nu onomstotelijk bewezen dat dit waar is,
Dette har selvfølgelig vist seg å være sant
maar vooral als het om de menselijke ontwikkeling gaat.
overalt, og spesielt når det gjelder menneskelig utvikling.
De moderne wetenschappelijke term hiervoor
Det moderne vitenskapelige begrepet for det
is de 'biopsychosociale' aard van de menselijke ontwikkeling.
er den menneskelige utviklings "biopsykososiale" natur
Deze stelt dat de biologie van de mens
som sier at menneskers biologi
sterk afhankelijk is van hun interactie met
er veldig avhengig av dens samhandling med
de sociale en psychologische omgeving.
det sosiale og psykologiske miljøet.
Nog specifieker heeft de psychiater en onderzoeker
Mer spesifikt har psykiateren og forskeren
Daniel Siegel van de Universiteit van California, Los Angeles, UCLA
Daniel Siegel ved University of California, Los Angeles,
de term 'Interpersoonlijke Neurobiologie' bedacht.
lansert uttrykket "Interpersonell nevrobiologi"
Dit houdt in dat de manier waarop ons zenuwstelsel funtioneert
som betyr at måten
sterk afhangt van onze persoonlijke relaties.
vårt nervesystem fungerer på,
In de eerste plaats met de mensen die ons opvoeden,
er svært avhengig av våre personlige forhold.
in de tweede plaats met andere belangrijke
I første omgang med omsorgsfigurene i livene våre,
figuren in ons leven
i andre omgang med andre viktige personer i livene våre,
en in de derde plaats met onze gehele cultuur.
og i tredje omgang, med hele kulturen vår.
Je kunt geen onderscheid maken tussen
Så du kan ikke skille den
het neurologisch functioneren van een mens
nevrologiske funksjonene til et menneske
en het milieu waarin hij of zij opgroeide
fra miljøet der han eller hun vokste opp
en nog steeds in leeft.
og fortsetter å eksistere i
En dit geldt voor de hele levenscyclus.
og dette er sant gjennom hele livssyklusen.
Het gaat vooral op als je
Det er i alle fall tilfelle når du er
afhankelijk en hulpeloos bent terwijl je hersenen zich ontwikkelen.
avhengig og hjelpeløs når hjernen utvikles
Het gaat ook op voor volwassenen en zelfs aan het einde van het leven.
men det gjelder også for voksne, og til og med i slutten av livet.
[Cultuur]
[Kultur]
Mensen hebben in vrijwel elke vorm van samenleving geleefd,
Mennesker har levd i nesten alle former for samfunn.
van de meest egalitaire-
Fra de mest egalitære... jeger og samlersamfunn
jagende en verzamelende samenlevingen blijken erg gelijkwaardig te zijn geweest-
har tilsynelatende vært veldig egalitære
bijvoorbeeld gebaseerd op het delen van voedsel, uitwisseling van geschenken...
for eksempel, basert på matdeling, gavebytte...
Kleine groepen mensen leefden
Små grupper av folk som lever hovedsaklig
voornamelijk van verzamelen en een klein beetje van jagen,
av sanking men også litt av jakt
voornamelijk tussen mensen die je
stort sett blant folk du
op zijn minst al je hele leven kent
har kjent minst hele livet
als je al niet omringd werd door achterneven of directe familie,
hvis ikke du er omgitt av firmenninger eller nærmere slekt;
in een wereld waar er een grote mate
i en verden der gruppene
van soepelheid is tussen verschillende groepen,
nærmest flyter over i hverandre
in een wereld waar er niet
i en verden der det ikke er
erg veel is in termen van materiële cultuur...
særlig mye i form av materiell kultur...
dit is hoe mensen het grootste deel van hun geschiedenis hebben geleefd.
slik har mesteparten av menneskenes historie vært.
En, niet verwonderlijk, maakt dat een wereld van verschil.
Og det er ingen overraskelse at dette gir en veldig annerledes verden.
Dit resulteerde onder andere in veel minder geweld.
Ett resultat du får av det er langt mindre vold.
Georganiseerd groepsgeweld is
Organisert gruppevold fantes ikke
niet iets wat voorkwam in die periode
på den tiden
van de menselijke geschiedenis en dat lijkt vrij duidelijk.
i menneskehistorien, det er ganske tydelig.
Dus waar is het fout gegaan?
Så hvor gikk det galt?
Geweld is niet universeel. Het is niet symmetrisch verdeeld
Vold er ikke universalt.
over het menselijk ras. Er is een zeer grote variatie
Det er ikke symmetrisk fordelt på menneskerasen.
in de hoeveelheid geweld binnen verschillende samenlevingen.
Det er store variasjoner på mengden vold i forskjellige samfunn.
Er zijn sommige samenlevingen waar vrijwel geen geweld bestaat.
Det finnes noen samfunn som så og si ikke har vold.
Er zijn andere die zichzelf vernietigen!
Det finnes andre som ødelegger seg selv.
Sommige van de Anabaptistische religieuze groepen
Noen av de Anabaptiske religiøse
die volledig pacifistisch ingesteld zijn
gruppene som er helt og holdent pasifister
zoals de Amish, de Mennonieten, de Hutterieten...
som Amishfolket, Mennonittene, Hutterittene...
Bij sommige van deze groepen, de Hutterieten-
blant noen av disse gruppene, Hutterittene
zijn er geen geregistreerde gevallen van moord.
er det ingen bokførte tilfeller av mord.
Gedurende onze grote oorlogen, zoals de Tweede Wereldoorlog
Under våre store kriger, som Andre Verdenskrig
waar mensen opgeroepen werden
der folk ble innkalt,
weigerden ze om in het leger te dienen.
nektet de å tjenestegjøre i militæret.
Ze zouden liever naar de gevangenis gaan dan te dienen in het leger.
De gikk heller i fengsel enn i militæret.
In de Kibboetsen in Israël
I Kibbutzene i Israel
is de mate van geweld zo laag dat de strafrechtbanken er
er voldsnivået så lavt at kriminaldomstolen der
vaak gewelddadige criminelen naar toe sturen
ofte sender voldelige forbrytere
-mensen die misdaden begaan hebben-
folk som har begått lovbrudd
om te wonen in de Kibboetsen om
til å leve i Kibbutzen for å
om te leren een geweldloos leven te leiden.
lære hvordan man lever et ikke-voldelig liv...
Want dat is de manier hoe mensen daar leven.
fordi det er sånn folk lever der.
Dus we zijn ruimschoots gevormd door de maatschappij.
Så vi er i stor grad formet av samfunnet.
Onze samenlevingen zijn, in brede zin, ook onze theologische,
Vårt samfunn i vid forstand inkluderer våre teologiske,
onze metafysische, onze taalinvloeden, etc.,
våre metafysiske og våre språklige påvirkninger, osv.
onze samenlevingen helpen ons te vormen in ons denken
Våre samfunn bidrar til om vi tenker at
of het leven over zonde of over schoonheid gaat;
livet i bunn og grunn handler om synd, eller om skjønnhet;
of het leven na de dood een beloning zal meedragen
om livet etter døden vil ha en pris, i forhold til
voor hoe we onze levens leiden, of dat dit irrelevant is.
hvordan vi lever våre liv, eller om det er irrelevant.
In een ruimer perspectief, verschillende grote samenlevingen
I en bredere sammenheng kan forskjellige store samfunn
kunnen worden aangeduid als individualistisch of collectivistisch en
bli sett på som individualistiske eller kollektivistiske
zo krijg je zeer verschillende mensen en verschillende mentaliteiten en
og du får veldig forskjellige mennesker og forskjellige sinnstilstander,
.
.
ik vermoed ook verschillende breinen.
og jeg regner med at forskjellige typer hjerner også vil oppstå.
Wij, in Amerika, leven in één van de meest individualistische samenlevingen,
Amerika er et av de mest individualistiske samfunnene
met het kapitalistische systeem wat je toelaat
og kapitalisme er et system som tillater deg å gå
hoger en hoger op de potentiële piramide te klimmen en
høyere og høyere opp en potensiell pyramide og
het punt is dat er steeds minder en minder vangnetten zullen zijn.
greia er at det følger med færre og færre sikkerhetsnett.
Het is per definitie zo dat, hoe gestratificeerder de maatschappij is,
Pr. definisjon: dess mer splittet et samfunn er
hoe minder mensen je als gelijken hebt; hoe minder mensen waarmee
jo færre mennesker er du på like fot med, jo færre mennesker har du
je symmetrische, wederzijdse relaties zult onderhouden.
symmetriske, gjensidige forhold til
In plaats daarvan krijg je alleen maar meningsverschillen en hiërarchieën.
og i stedet er alt du har forskjellige punkter og endeløse hierarkier...
Een wereld waarin je weinig wederzijdse partners hebt
og en verden der du har få gjensidige partnere
is een wereld met veel minder altruïsme.
er en verden med mye mindre altruisme.
[Menselijke Aard]
[Menneskenatur]
Dit brengt ons op een onmogelijk punt namelijk:
Dette fører oss altså fram til et umulig punkt, som er
proberen te begrijpen in, perspectievelijke wetenschap,
å prøve å gi en vitenskapelig forklaring...
van wat die aard is in de menselijke aard.
på hvordan menneskenaturen er.
Je weet op een zeker niveau
Du vet på et visst nivå
dat de aard van onze aard niet
at vår naturs beskaffenhet er å være
per se begrensd is door onze aard.
lite bundet av våre væremåter.
We komen met een grotere sociale verscheidenheid
Vi har skapt mer sosial
dan welke soort ook.
variasjon enn noen annen art.
Met meer systemen voor geloof, voor stijlen, voor familie structuren,
Flere trosretninger, familiestrukturer
voor manieren om kinderen op te voeden. Het vermogen
måter å oppdra barn på. Vår evne til
voor verscheidenheid dat we hebben is buitengewoon.
variasjon er ekstraordinær.
In een samenleving die gebaseerd is op competitie
Vi har et samfunn basert på konkurranse
en heel vaak, de meedogenloze uitbuiting
og ofte, den skruppelløse utnyttelsen
van de ene persoon door de ander,
av andre mennesker.
het profiteren van andermans problemen
Å tjene på andre menneskers problemer
en heel vaak het creëren van problemen
og særlig det å skape
met als doel te profiteren,
problemer i den hensikt å tjene penger
zal de dominante ideologie meestal dergelijk gedrag rechtvaardigen
vil den herskende ideologien ofte rettferdiggjøre
door te verwijzen naar een fundamentele en onveranderlijke menselijke aard.
ved å vise til en slags fundamental og evig menneskenatur.
Dus de mythe in onze samenleving
Myten i vårt samfunn er altså
is dat mensen van nature competitief zijn
at mennesker er konkurransedrevne av natur
en dat ze individualistisch en zelfzuchtig zijn.
og at de er individualistiske og egoistiske.
De echte realiteit is echter het tegenovergestelde.
Realiteten er faktisk stikk motsatt.
We hebben bepaalde menselijke behoeften.
Vi har spesielle menneskelige behov.
De enige manier om concreet over de menselijke aard te kunnen spreken
Den eneste måten du kan snakke om menneskenatur på en konkret måte
is door in te zien dat er bepaalde menselijke behoeften zijn.
er ved å anerkjenne at det finnes spesielle menneskelige behov.
We hebben een menselijke behoefte aan gezelschap en aan intiem contact,
Vi har et menneskelig behov for kameratskap og for nær kontakt
om geliefd te zijn, om verbonden te zijn, om geaccepteerd te worden,
for å bli elsket, å være knyttet til, å bli akseptert
om gezien te worden, om aanvaard te worden voor wie we zijn.
for å bli sett, til å bli mottatt som den vi er.
Als deze behoeften vervuld zijn, ontwikkelen we
Hvis disse behovene er oppfylt, utvikler vi
ons tot mensen die barmhartig en coöperatief zijn en
oss til mennesker som er omtenksomme
empathie hebben voor andere mensen.
og samarbeidsvillige og som har empati for andre mennesker.
Dus...
Så...
het omgekeerde, wat we vaak zien in onze samenleving,
det motsatte, som vi ofte ser i vårt
is in feite een verstoring van de menselijke aard
samfunn er faktisk en forvrengning av menneskenaturen
juist omdat zo weinig mensen voorzien worden in hun behoeften.
nettopp fordi få mennesker får dekket sine behov.
Dus ja, je kunt praten over de menselijke aard
Så, ja du kan snakke om menneskenatur
maar alleen in de zin van menselijke basisbehoeften
men kun som grunnleggende menneskelige behov
die instinctief tot stand gekomen zijn
som blir vekket instinktivt
of moet ik zeggen, bepaalde menselijke behoeften
eller jeg burde heller si, spesielle menneskelige behov
die leiden tot bepaalde karaktertrekken, als hieraan voldaan wordt,
som fører til noen spesielle egenskaper hvis de blir oppfylt
en tot een andere set karaktertrekken als hier niet aan voldaan wordt.
og et annet sett egenskaper hvis de blir fornektet.
Dus...
Så...
wanneer we inzien dat het menselijke organisme,
når vi anerkjenner det faktum at menneskeorganismen
welke een grote mate van aanpassingsvermogen heeft
som har en hel del fleksibilitet som tilpasser seg,
en ons in staat stelt om te overleven in veel verschillende omstandigheden,
som tillater oss å overleve under mange forskjellige forhold
ook star geprogrammeerd is voor bepaalde omgevingsvereisten,
også er strengt programmert for spesielle miljøkrav
of menselijke behoeften,
eller menneskelige behov,
begint een sociale noodzaak duidelijk te worden.
dukker det opp et sosialt imperativ.
Zoals ons lichaam voedsel nodig heeft,
Akkurat som kroppene vår trenger fysiske næringsstoffer
heeft ook het menselijk brein positieve omgevingsstimuli nodig
trenger menneskehjernen positive, miljømessige stimuleringer
tijdens elke fase van de ontwikkeling,
på alle nivåer av vår utvikling
samen met bescherming
mens de også trenger å bli beskyttet
tegen negatieve vormen van prikkeling.
fra andre, negative former for stimuleringer.
En als dingen die zouden moeten gebeuren, niet gebeuren...
Og hvis ting som skal skje, ikke skjer...
of als dingen die niet zouden moeten gebeuren, toch gebeuren...
eller ting som ikke skal skje, skjer...
is het nu duidelijk dat de deur geopend kan worden voor niet alleen
er det nå åpenbart at døren kan åpnes, ikke bare for
een overvloed aan mentale en lichamelijke ziektes,
et ras av mentale og fysiske sykdommer,
maar ook heel wat ongunstig menselijk gedrag.
men også mange skadelige former for menneskelig atferd.
Dus, als we ons perspectief nu naar buiten keren
Når vi så snur perspektivet utover
en de stand van zaken van vandaag de dag in acht nemen,
og tar i betraktning dagens tilstander
dan zouden we de vraag moeten stellen:
må vi stille spørsmålet:
Is de toestand die we gecreëerd hebben in de moderne wereld
Støtter forholdene vi har skapt i den moderne verden
eigenlijk wel goed voor onze gezondheid?
egentlig oppunder vår helse?
Is het fundament van ons sociaal-economisch systeem
Opptrer fundamentet i vårt sosioøkonomiske
werkzaam als een positieve kracht
system som en positiv kraft
voor menselijke en sociale ontwikkeling en vooruitgang?
for menneskelig og sosial utvikling og fremskritt?
Of, gaat de fundamentele tendens van onze samenleving
Eller, er de fundamentale kreftene i vårt samfunn
eigenlijk tegen de basale evolutionaire vereisten in
egentlig på kollisjonskurs med de viktige, evolusjonære krav
die nodig zijn voor het creëren en onderhouden
som trengs for å skape og vedlikeholde
van ons persoonlijk en sociaal welzijn?
vår personlige og sosiale velvære?
[Deel II: Sociale Pathologie]
[Del II: Sosialpatologi]
Dus, men kan zich afvragen waar dit allemaal begonnen is.
Så, kan man spørre seg, hvor startet alt dette?
Wat we vandaag hebben... is een wereld in staat van
Det vi har i dag... i realiteten en verden hvor
van toenemend verval.
en kollaps er i utvikling.
[De Markt]
[Markedet]
We beginnen met John Locke.
Det hele starter med John Locke.
John Locke introduceerde eigendom.
Og John Locke introduserer eiendom.
Hij heeft drie bepalingen alleen voor privaatrecht en eigendom.
Og han har tre regler for å gjøre privat rett og privat eiendom rettferdig.
Die drie bepalingen zijn:
Og de tre reglene er:
Er moet genoeg overblijven voor anderen
Det må være nok til overs for andre
en dat je het niet mag verspillen
og man må ikke la ting ødelegges
en vooral, dat je het moet mengen met je werk.
og at man, mest av alt, må dele av sin arbeidskraft.
Dat ziet er gerechtvaardigd uit: je deelt arbeid met de wereld
Det synes berettiget - du deler din arbeidskraft med verden
en dan heb je recht op het product.
og har dermed rett til produktene verden gir
Zolang er genoeg overblijft voor anderen
og så lenge det er nok til overs for andre
en zolang je het niet verspilt
og så lenge du ikke lar ting ødelegges
en zolang je ervoor zorgt dat niks verloren gaat, dan is het goed.
og du ikke lar noe gå til spille er det i orden.
Hij spendeerde veel tijd aan het bekende 'Treatises of Government'
Og han bruker mye tid på sin berømte avhandling om styresett
en het is sindsdien de standaardtekst
og den har siden vært den grunnleggende læren
voor economisch, politiek en juridisch begrip.
for økonomisk, politisk og rettslig forståelse
Het is nog steeds de klassieke tekst die wordt bestudeerd.
det er fremdeles den klassiske teksten som studeres.
Dus, nadat hij de bepalingen heeft vastgesteld
Vel - etter at han gir sine forbehold
en je weet op dat moment nog niet zeker
og man lurer nesten på om man, på dette tidspunktet,
of je voor privé eigendom bent of niet -
er for privat eiendom eller ikke
heeft hij een zeer goede, krachtige en plausibele verdediging gegeven
- han har kommet med et bra og troverdig forsvar
voor privé eigendom-
for privat eiendom...
En hij verlaat ze weer!
Men,så forlater han forbeholdene sine!
Hij verlaat ze zomaar. In één enkele zin.
Han forlater dem uten videre. I en eneste setning.
Hij zegt: "Toen de introductie
Han sier, "vel, idet penger ble introdusert
van geld kwam met ieders stilzwijgende instemming..." toen werd het-
med menneskers stilltiende samtykke, da ble det..."
.
.
En hij zegt niet dat alle bepalingen geannuleerd of gewist zijn,
han sier ikke at alle reglene er annullert eller fjernet -
maar dat is wel wat er gebeurt.
men det er det som skjer.
Dus, nu hebben we geen
Så det vi står igjen med er ikke
product en eigendom dat verdiend wordt door je eigen werk,
produkter og eiendom du har ervervet gjennom egen arbeidskraft -
welnee, nu wordt arbeid gekocht met geld.
å nei du - nå kjøper penger arbeidskraften.
Er is niet langer aandacht
Det er ikke lenger omtanke for
voor het feit of er genoeg over is voor anderen,
hvorvidt det er nok igjen til andre;
er is niet langer aandacht voor het feit of er verspilling is of niet
man bekymrer seg ikke lenger for om eiendom blir ødelagt
want hij zegt dat geld hetzelfde is als zilver en goud en goud kan niet bederven.
fordi han sier at penger er som sølv og gull, og gull kan ikke spoleres,
.
.
daarom kan geld niet verantwoordelijk gehouden worden voor verspilling...
og derfor kan ikke pengene være ansvarlig for sløsingen...
Dat is belachelijk. We hebben het hier niet over geld of zilver,
noe som er helt og holdent latterlig, vi snakker ikke om penger
maar wat de effecten ervan zijn.
og sølv, vi snakker om hvilke effekter det har.
Het is de ene absurditeit na de ander.
Det er én feilslutning etter den andre.
De meest opzienbarende
Et usedvanlig forbløffende knep
goocheltruc waar hij mee weg komt.
han kommer unna med her,
Maar het past wel bij de belangen van de kapitaalbezitters.
men den passer inn i kapitaleiernes interesser.
Vervolgens voegt Adam Smith
Deretter kommer Adam Smith og det han tilfører
er een religieus aspect aan toe...
er religionen...
Locke zei dat God het zo heeft gemaakt, het is God's recht...
Locke begynte med at 'Gud skapte alt slik - dette er Guds rett...'
.
.
en nu voegt Smith er aan toe dat het niet alleen God's...
og nå får vi også Smith som sier 'det er ikke bare Guds...'
.
.
Dit zegt hij niet letterlijk, maar dit is
vel, han sier vel egentlig ikke dette men
in feite wat er filosofisch gebeurt, in principe-
det er dette som skjer filosofisk, i prinsippet
Hij zegt dat het niet alleen een kwestie van 'privé bezit' is,
sier han at 'det er ikke bare et spørsmål om privat eiendom..."
dat wordt nu al 'voorondersteld', het is gegeven!
alt det er nå 'forutintatt' - det er gitt.
Dat 'investeerders arbeid kopen' – Gegeven!
og at det er 'pengeinvestorer som kjøper arbeidskraft' - gitt.
Er is geen grens aan de arbeid die ze van een ander kunnen kopen,
Det er ingen grenser for hvor mye de kan kjøpe av andres arbeidskraft
hoeveel ze kunnen vergaren, hoeveel ongelijkheid.
hvor mye de kan skaffe seg, hvor store "ulikheter"-
Dat is nu allemaal gegeven.
alt det er tatt for gitt nå.
Dus hij komt langs met zijn grote idee
Og dermed kommer han med sin store idé
het is gewoon geïntroduceerd tussen haakjes, in het voorbijgaan...
og igjen blir det bare lagt frem i parentes - i forbifarten...
Wanneer mensen goederen te koop aanbieden- het aanbod-
Du vet, når folk setter ut varer for salg, tilbud
en andere mensen kopen dit -de vraag, enzovoort,
og andre mennesker kjøper dem - etterspørsel, og så videre
hoe kan aanbod dan gelijk zijn aan vraag of vraag gelijk zijn aan aanbod?
hvordan får vi tilbudet lik etterspørselen eller etterspørselen lik tilbudet?
.
.
Hoe komen ze in evenwicht?
hvordan kan vi få likevekt?
Eén van de centrale begrippen in de economie
og det er en av de sentrale forestillingene i økonomien
is hoe deze in evenwicht komen.
hvordan de får likevekt...
Waarop hij zegt: "Het is de onzichtbare hand van de markt"
og så sier han: det er 'Markedets Usynlige Hånd'
die hen in evenwicht brengt.
som skaper likevekten.
Dus nu is 'God' in feite immanent.
Så nå har vi en "Gud" som henger over oss.
Hij heeft niet alleen maar de rechten gegeven voor bezit
Ikke bare ga han bort retten til eiendom
met al zijn middelen en 'natuurlijke rechten'
og alt som følger med, og dens "naturlige rett"
met betrekking tot wat Locke zei,
i henhold til Locke...
we hebben nu het systeem zelf ALS 'God'.
nå har vi selve systemet som "Gud".
In feite zegt Smith, wanneer hij praat
Faktisk sier Smith følgende:
je zult dit citaat nergens vinden en je moet het volledige
(en må lese hele
'Inquiry into Wealth of Nations' lezen om het te vinden.
"the Wealth of Nations'" for å finne dette sitatet)
Hij zegt: "de schaarsheid van bestaansmiddelen
"mangelen på levebrød
begrenst de voortplanting van de armen
begrenser formeringen av de fattige
en dat de natuur dit niet anders kan oplossen
og den eneste måten naturen kan håndtere dette på
dan door eliminatie van hun kinderen".
er å bli kvitt deres avkom."
Dus anticipeerde hij evolutionaire theorie in de slechtste zin...
Så han forutså evolusjonsteorien på den verste måten...
Dit is ver voor de tijd van Darwin.
Dette var lenge før Darwin.
Hij noemde hen het 'ras der arbeiders'.
Så kalte han de fattige "kroppsarbeider-rasen"
Je ziet dat er racisme was ingebouwd,
Så en kan se at det fantes en dypt rotfestet rasisme der
er was een inherente blindheid voor leven, om al deze kinderen te vermoorden.
Det var et medfødt, blindt livssyn som drepte utallige barn.
.
.
En hij dacht: "Dat is de onzichtbare hand die ervoor zorgt dat
Og han tenkte: "det er Den usynlige hånd som gjør at tilbudet
het aanbod voldoet aan de vraag en de vraag aan het aanbod".
møter etterspørselen og etterspørselen tilbudet"
Dus, zie je wel hoe wijs 'God' is?
Så, du ser hvor vis "Gud" er?
Het is dus te zien dat er heel wat schrijnende,
Her ser du at mange av de onde,
levens vernietigende, eco-genocidale zaken
livstruende og øko-tilintetgjørende tingene
die nu aan de gang zijn, op een bepaalde manier
som vi nå er vitne til, er på sett og vis,
ook geworteld zijn in het gedachtengoed van Smith.
en følge av "tanke-genet" som finnes hos Smith.
Wanneer we nadenken over het oorspronkelijke concept van
Når vi tenker over det opprinnelige konseptet for
het zogenaamde kapitalistische vrijemarktsysteem
det såkalte frie markedet (det kapitalistiske systemet),
zoals geïnitieerd door vroege economische filosofen
som ble grunnlagt av økonomiske filosofer
zoals Adam Smith,
som Adam Smith,
zien we dat de oorspronkelijke bedoeling van een 'markt'
ser vi at den opprinnelige hensikten med et "marked"
gebaseerd was op echte, tastbare, levens-ondersteunende goederen voor handel.
er salg av virkelige, håndgripelige og livsnødvendige goder.
Adam Smith had nooit gedacht dat de meest
Adam Smith forstod ikke at den mest
winstgevende economische sector op de planeet
lønnsomme, økonomiske sektoren på kloden etter hvert
uiteindelijk het gebied van financiële handel zal zijn
ville være finansnæringen
of het zogenaamde investeren, waar geld simpelweg
eller såkalt investering, hvor penger rett og slett
,
.
verkregen wordt door het verplaatsen van ander geld als een willekeurig spel
tjenes ved å flytte rundt på andre penger i et vilkårlig spill som
.
.
wat geen enkele productieve waarde heeft voor de samenleving.
har absolutt null produktiv verdi for samfunnet.
Toch, ongeacht de bedoeling van Smith,
Men likevel, til tross for Smiths intensjon,
werd de deur voor zulke schijnbaar abnormale gebeurtenissen
sto døren på vidt gap for disse tilsynelatende avvikende mulighetene
wagenwijd opengezet door één fundamenteel principe van deze theorie:
grunnet ett fundamentalt prinsipp i denne teorien:
geld wordt zelf behandeld als handelswaar.
Penger blir behandlet som en handelsvare i seg selv.
Vandaag de dag, in elke economie van de wereld,
I dag, i hvilken som helst økonomi rundt i verden,
ongeacht het sociale systeem dat wordt geclaimd,
uavhengig av sosiale systemer,
wordt geld nagejaagd omwille van geld en niets anders.
jakter folk på penger for pengenes egen skyld og ikke noe annet.
Het onderliggende idee, wat raar genoeg gerechtvaardigd werd
Grunnideen, som på mystisk vis ble lansert
door Adam Smith met zijn religieuze opvatting van de 'onzichtbare hand',
av Adam Smith med hans religiøse konsept om den "usynlige hånden",
.
.
is dat het oppervlakkige, zelfzuchtige streven
er at den snevre, selvsentrerte jakten
van dit fictieve handelswaar op een of andere manier
etter fiktive verdier på magisk vis vil resultere i
.
.
menselijk sociaal welzijn en vooruitgang zal manifesteren.
menneskelig og sosial velvære og fremgang.
De realiteit is dat het monetaire, stimulerende 'belang'
Realiteten er at interessene knyttet til monetære incentiver,
of wat sommigen de 'money sequence of value' noemen,
eller det noen kaller "pengenes verdisyklus",
nu volledig ontkoppeld is van de fundamentele
nå er totalt frakoblet de grunnleggende interessene
'levensbehoeften', ook wel genaamd
i livet - som kan betegnes som
'life sequence of value'.
"livets verdisyklus".
Wat er is gebeurd is dat er een complete verwardheid
Det som har skjedd er at det er en total forvirring
bestaat in de economische doctrine tussen deze twee 'sequences'.
innen den økonomiske skolen mellom de to aspektene.
.
.
Zij denken dat uit de 'money sequence of value'
De tror at pengenes syklus for verdi
ook de 'life sequence of value' volgt.
vil gi livet verdi,
Dat is waarom ze zeggen dat wanneer meer goederen verkocht worden,
og derfor de sier de at jo mer varer som selges
wanneer het BBP (Bruto Binnenlands Product) stijgt enzovoort...
dersom GDP stiger og så videre...
dat dat ten goede komt aan het welzijn
jo større økning i velvære vil vi få
en we kunnen het BBP zien als basisindicator van
og at man kan bruke GDP som en grunnleggende indikator
.
.
van sociale gezondheid... Daar zie je dus de verwarring.
på sosial helse... Forvirringen er åpenbar.
Er wordt gepraat over 'money sequence of value'-
Det er snakk om pengenes verdisyklus,
dat zijn alle ontvangsten en winsten
det vil si alle kvitteringer og inntekter som blir
die voortkomen uit het verkopen van goederen-
generert ved salg av varer,
en zij verwarren dat met reproductie van leven.
og det blander de sammen med reproduksjon av liv.
Dus, je hebt van het begin af aan
Så man har en total sammenblanding, innebygd i dette
een volledige samensmelting van
fra begynnelsen, av pengenes
'money en life sequences of value'.
og livets verdisyklus.
Dus hebben we met een gestructureerde waanvoorstelling te maken
Så det er snakk om en type strukturert vrangforestilling
die steeds dodelijker wordt
som blir mer og mer dødelig
naarmate de 'money sequence' zich ontkoppelt
ettersom pengesekvensen frakobles produksjonen
en niets meer produceert. Het is dus een systeemstoornis.
av noe som helst. Så det er en systemfeil,
.
.
En deze systeemstoornis lijkt fataal te zijn.
og systemfeilen ser ut til å være dødbringende.
[Welkom bij de Machine]
[Velkommen til Maskinen]
In de maatschappij van vandaag hoor je zelden iemand spreken
I samfunnet i dag, hører man sjelden folk snakke om
over de vooruitgang van hun land of maatschappij
framgang for landet sitt eller samfunnet
in relatie tot hun fysieke welzijn, geluksgevoel,
i form av fysisk velvære, lykke,
vertrouwen of sociale stabiliteit.
tillit eller sosial stabilitet.
In plaats daarvan worden deze waarden ons gepresenteerd
Målingene blir heller presentert for oss
door middel van economische abstracties.
som økonomiske abstraksjoner.
We hebben het Bruto Binnenlands Product, consumentenprijsindex,
Vi har bruttonasjonalprodukt, forbrukerprisindeksen,
de waarde van de aandelenmarkt, inflatiepercentages,
verdien av aksjemarkedet, inflasjonsraten...
enzovoort.
og så videre.
Maar zegt dit echt iets
Men forteller dette oss noe av verdi
over de kwaliteit van mensenlevens?
hva menneskers livskvalitet angår?
Nee. Al deze maatregelen hebben te maken met
Nei. Alle disse målene handler om
de 'money sequence' zelf en niets meer.
pengesekvensen i seg selv og intet mer.
Bijvoorbeeld, het Bruto Binnenlands Product van een land
For eksempel, bruttonasjonalproduktet til et land
is een maatstaaf voor de waarde van verkochte goederen en diensten.
er et tall for verdien av solgte varer og tjenester.
Er wordt beweerd dat deze maatstaaf samenhangt met de
Målingen hevdes å samsvare med
'levensstandaard' van de inwoners van het land.
"levestandarden" til landets mennesker.
In de Verenigde Staten zorgde de gezondheidszorg voor
De Forente Staters helsevesen sto for over
meer dan 17% van het BBP in 2009
17% av BNP i 2009
met een totale uitgave van meer dan 2,5 biljoen dollar,
og beløp seg til over $2,500 milliarder.
waardoor dit een positief effect had op deze economische waarde.
Og skapte dermed en positiv effekt på denne økonomiske målingen.
En gebaseerd op deze logica, zou het zelfs nog beter zijn voor de economie
Og med denne logikken ville det være enda bedre for USA's økonomi
.
.
als de vraag naar gezondheidszorg nog meer zou groeien...
hvis helsetjenestene økte ytterligere...
misschien tot 3 biljoen dollar of 5 biljoen,
kanskje til $3000 milliarder... eller $5000 milliarder
aangezien dat meer groei zou genereren,
siden det ville føre til mer vekst
meer banen en dus geroemd door economen
flere jobber og dermed skryt fra økonomene
als een toename van de levensstandaard van het land.
for økningen i landet's levestandard.
Maar wacht even...
Men vent et øyeblikk.
Waar staat gezondheidszorg eigenlijk voor?
Hva representerer egentlig helsetjenester?
Nou, zieke en stervende mensen!
Vel, SYKE OG DØENDE MENNESKER.
Dat klopt: hoe meer ongezonde mensen er zijn in Amerika,
Det stemmer - jo sykere folk er i Amerika
hoe beter het gaat met de economie.
dess bedre er økonomien.
Dit is niet overdreven of een cynisch perspectief.
Dette er ikke en overdrivelse eller et kynisk perspektiv.
In feite, als we ver genoeg terugstappen, zul je zien dat het BBP
Faktisk, hvis vi ser langt nok tilbake vil du innse at BNP
.
.
niet alleen niets te maken heeft met echt publiek of sociaal welzijn
ikke bare unnlater å speile offentlig helse eller sosial helse
op welk tastbaar niveau ook,
på noe håndfast nivå,
het is zelfs voornamelijk een maatstaaf
men hovedsakelig gir et mål på
van industriële inefficiëntie en sociale degradatie.
industriell ineffektivitet og sosialt forfall.
.
.
En hoe meer je het ziet stijgen, hoe slechter het zal worden
Og jo mer du ser det øke, dess verre blir ting
met betrekking tot persoonlijke, sociale
med tanke på personlig, sosial
en ecologische integriteit.
og miljømessig integritet.
Je moet problemen creëren om winst te maken.
For å skape profitt, må man skape problemer.
Er is geen winst te behalen in het huidige paradigma
I det nåværende paradigmet kan man ikke tjene på
met het redden van levens, het creëren van balans op deze planeet,
å redde liv, få planeten i balanse,
rechtvaardigheid of vrede of wat dan ook.
oppnå rettferdighet eller fred eller noe som helst.
Er is gewoonweg geen winst mee te behalen.
Det lønner seg ikke.
Er is een oud gezegde: 'voer een wet in en creëer een markt'.
Det er et gammelt ordspråk - "vedta en lov, og start en forretning"
.
.
Of je nu een markt creëert voor een advocaat of wat dan ook.
Om du nå starter en advokatforretning eller hva som helst.
Met andere woorden: misdaad creëert een markt
Forbrytelser skaper business
net zoals vernietiging een markt creëert in Haïti.
akkurat som ødeleggelse skaper forretning på Haiti.
.
.
We hebben nu grof geschat 2 miljoen mensen opgesloten
I USA er det nå om lag 2 millioner
in de Verenigde Staten
mennesker i fengsel,
waarvan er veel in gevangenissen zitten die door privé ondernemingen beheerd worden:
mange i anstalter som drives privat:
.
.
Corrections Corporation of America, Wackenhut
Corrections Corporation of America, Wackenhut,
die hun aandelen verhandelen op Wall Street
er et firma registrert på børsen, hvor
gebaseerd op de hoeveelheid mensen in de gevangenis.
aksjekursene varierer med antall innsatte.
Dat is pas ziekelijk!
Det er jo virkelig sykt.
Maar dat is een weerspiegeling
Men det viser tydelig hva dette
van wat dit economische paradigma vereist.
økonomiske paradigmet egentlig er.
Dus wat vereist dit economische paradigma precies?
Men hva lever da dette paradigmet av?
Wat houdt ons economisch systeem draaiende?
Hva er det som holder økonomien i sving?
Consumptie.
Forbruk.
Of iets nauwkeuriger: cyclische consumptie.
eller mer nøyaktig - regelmessig forbruk.
Als we de basis van de klassieke markteconomie analyseren
Når vi deler opp grunnlaget for klassisk markedsøkonomi i biter,
.
.
houden we een patroon over van monetaire uitwisseling
ser vi et enkelt mønster av pengeveksling
dat gewoonweg nooit mag stoppen
som absolutt ikke må stoppe
of zelfs wezenlijk mag worden afgeremd
og heller ikke bremses noe særlig,
als de maatschappij zoals we die kennen in werking moet blijven.
om vi vil at samfunnet skal fortsette å fungere som i dag.
.
.
Er zijn drie hoofdrolspelers op het economische toneel:
På den økonomiske scenen er det tre hovedaktører:
de werknemer, de werkgever en de consument.
arbeidsgiveren, arbeidstakeren og forbrukeren.
.
.
De werknemer verkoopt arbeid aan de werkgever in ruil voor geld.
Arbeidstakeren tjener sine penger hos arbeidsgiveren.
De werkgever verkoopt zijn diensten in termen van productie en dus goederen,
Arbeidsgiveren selger sine produkter og varer
aan de consument in ruil voor geld.
til forbrukeren for å tjene sitt brød
En de consument, is uiteraard eenvoudigweg een andere rol
og forbrukere er vi alle sammen, både
dan de werkgever en werknemer,
arbeidsgivere og ansatte,
spendeert dit geld weer terug in het systeem
når vi forbruker pengene inn i systemet igjen,
om de cyclische consumptie te laten voortbestaan.
slik at det sykliske forbruket kan fortsette.
Met andere woorden: het wereldwijde marktsysteem is gebaseerd
Med andre ord, er det globale markedssystemet basert på
op de aanname dat er altijd genoeg
en antagelse om at det alltid vil være nok
vraag zal zijn in een maatschappij om voldoende geld te laten circuleren
etterspørsel etter produkter i et samfunn at nok penger flyttes rundt i et tempo
.
.
op een tempo dat het consumptieproces in gang kan houden.
som kan holde forbruket gående.
Hoe sneller de mate van consumptie
Og jo større tempo konsumeringen har
hoe meer economische groei er wordt verondersteld
desto mer såkalt økonomisk vekst regner man med
en zo draait de machine...
og maskineriet fortsetter videre ...
Maar, wacht eens...
Men, vent litt -
Ik dacht dat een economie diende om, ik weet niet...
jeg trodde en økonomi skulle, vet ikke jeg...
economisch te zijn?
"økonomisere"?
Heeft die term niet meer te maken met behoud,
Har ikke selve begrepet noe å gjøre med bevaring,
efficiëntie en vermindering van verspilling?
effektivitet og avfallsreduksjon?
Dus hoe kan ons systeem dat consumptie vereist,
Så hvordan skal vårt system som krever forbruk,
en hoe meer hoe beter, efficiënt duurzaam
og jo mer jo bedre, holde seg ved like på en effektiv måte
of zelfs maar economisch zijn?
eller "økonomisere" i det hele tatt?
Dat doet het ook niet.
Vel... det gjør ikke det.
De intentie van het marktsysteem is in feite precies het tegenovergestelde
Hensikten med "markedssystemet" er faktisk stikk motsatt
van wat een echte economie zou moeten doen
av det en ordentlig økonomi skal gjøre:
en dat is efficiënt en spaarzaam omgaan
nemlig en effektiv og konservativ logistikk
met de middelen voor productie en distributie
for produksjon og distribuering
van levensondersteunende goederen.
av de livsnødvendige godene.
We leven op een eindige planeet met eindige voorraden
Vi lever på en begrenset planet, med begrensede ressurser
waar bijvoorbeeld de olie die we gebruiken
hvor, for eksempel, det tok millioner av år å utvikle
miljoenen jaren nodig had om te ontstaan..
den oljen vi bruker i dag,
en de mineralen die we gebruiken miljarden jaren nodig hadden om te ontstaan.
hvor det tok milliarder av år å utvikle mineralene som vi bruker.
Dus een systeem gebruiken dat opzettelijk zorgt voor
Så... Å ha et system som rett og slett fremmer
een versnelde consumptie,
økning i forbruket
ten gunste van zogenaamde 'economische groei'
av hensyn til såkalt "økonomisk vekst"
is pure eco-suïcidale waanzin.
er ren økologisk galematias.
Afwezigheid van verspilling, dat is wat efficiëntie is.
Fravær av avfall er effektivitet.
Afwezigheid van verspilling?
Fravær av avfall?
Dit systeem is meer verspillend dan alle andere
Vårt system produserer mer avfall enn noen andre
bestaande systemen in de geschiedenis van de planeet.
eksisterende eller utdødde systemer i klodens historie.
Elk niveau van levensorganisatie en elk leefsysteem
Hvert eneste nivå i livssystemet og måten vi har organisert livet på
verkeert in crisis, staat onder druk,
er enten utfordret, i krise, i forfall,
is in verval of staat op instorten.
eller i ferd med å kollapse.
Geen enkel onafhankelijk getoetst rapport in de afgelopen 30 jaar
Du finner ikke ett eneste magasin fra de siste 30 årene
zal je wat anders vertellen
som sier noe annet enn at
dan dat elk leefsysteem in verval is,
hver eneste livsform på planeten er på vei nedover
net als sociale programma's... net als de toegang tot water.
sammen med de sosiale programmene... og vanntilgangen.
.
.
Probeer eens een leefsysteem te noemen dat niet bedreigd wordt of in gevaar is.
Prøv å nevne en eneste livsform som ikke er i fare eller truet...
.
.
Dat kan je niet.
Det er umulig.
Er is er geen één en dat is zeer verontrustend
Det finnes ikke, og det er svært deprimerende.
Maar we hebben nog niet eens het causaal mechanisme gevonden.
Men vi har ikke regnet ut årsakene til at det er sånn.
We willen het niet eens onder ogen zien.
Vi vil ikke se disse årsakene.
We willen gewoon doorgaan. Dat is wat krankzinnigheid is:
Vi vil bare at det skal fortsette. Galskapen består i at
dat je steeds opnieuw dezelfde handeling blijft herhalen,
du gjør de samme tingene om og om igjen
zelfs als het overduidelijk niet werkt.
selv om de tydeligvis ikke virker.
Dus je hebt hier eigenlijk
Så det vi har med å gjøre
niet te maken met een economisch systeem,
er ikke et økonomisk system,
maar ik zou zelfs durven zeggen een anti-economisch systeem.
men snarere et antiøkonomisk system.
[De Anti-Economie]
[Antiøkonomien]
Er is een oud gezegde: het competitief marktmodel streeft naar
Et gammelt ordspråk sier at markedsmodellen forsøker å
.
.
een manier om het best mogelijke producten te maken tegen de laagst mogelijke prijzen.
"skape best mulige varer til lavest mulig pris".
Deze uitspraak verwoord in feite het 'motivatie concept'
Dette utsagnet er i grunnen konseptet
wat de werking van de markt rechtvaardigt, gebaseerd op de veronderstelling
som rettferdiggjør markedskonkurransen,for man tror at resultatet blir
.
.
dat dit als resultaat een hogere kwaliteit van goederen oplevert.
at man produserer bedre varer.
Als ik zelf een tafel zou maken
Hvis jeg skulle bygge meg et bord, helt fra bunnen
dan zou ik natuurlijk gebruik maken van de beste,
ville jeg selvfølgelig bruke de beste,
meest duurzame materialen beschikbaar, toch?
mest slitesterke materialer, ikke sant?
Met de intentie dat het zo lang mogelijk meegaat.
Jeg ville gjerne se at det varte så lenge som mulig.
Waarom zou ik iets inferieur maken,
Hvorfor skulle jeg bygge et dårlig bord
wetend dat ik het uiteindelijk opnieuw zou moeten doen
og vite at jeg måtte gjøre alt om igjen,
en nog meer materialen en energie zou moeten verbruiken?
og bruke mer tid og materialer?
Hoe logisch dat ook klinkt in de echte wereld,
En slik tanke virker rasjonell i den fysiske verden
wanneer we kijken naar de wereld van de markt
men i markedsverdenen
is het niet alleen beslist onredelijk,
er en sånn tanke ikke bare irrasjonell,
het is niet eens een optie.
den er ikke gang mulig.
Het is technisch gezien onmogelijk om het beste van iets te produceren
Det er teknisk umulig å produsere det beste av noe som helst
.
.
wanneer een bedrijf haar concurrentiepositie wil behouden
om fabrikken ønsker å beholde markedsandeler,
en zodoende betaalbaar voor de consument wil blijven.
slik at kundene har råd til produktene.
Letterlijk alles wat geproduceerd en verkocht wordt
Pratisk talt alt som blir laget for salg
in de wereldeconomie is automatisch inferieur
i den globale økonomien, er umiddelbart avdanket
vanaf het moment dat het geproduceerd is,
i det øyeblikket det er ferdig produsert
want het is wiskundig onmogelijk
for det er matematisk umulig
om de meest wetenschappelijk geavanceerde,
å lage de mest vitenskapelig avanserte, effektive
meest efficiënte en strategisch duurzame producten te maken.
og strategisk bærekraftige produktene.
Dit vanwege het feit dat het marktsysteem
Dette er på grunn av at markedssystemet
vereist dat 'cost efficiency'
krever at "kostnadseffektivitet",
of de noodzaak om kosten te besparen,
eller behovet for å redusere utgiftene,
in elke fase van productie voorkomt.
eksisterer i alle ledd av produksjonen.
Van de arbeidskosten tot
Fra utgiftene til arbeidskraft, til kostnaden
materiaal- en verpakkingskosten, etc.
for materialer og emballasje og så videre.
Deze competitieve strategie dient natuurlijk
Denne strategien er selvsagt et resultat
om ervoor te zorgen dat men eerder hun goederen koopt,
av behovet for å sikre at folk kjøper deres produkter
dan die van een concurrerende producent
framfor å kjøpe dem fra en konkurrerende produsent
... die eigenlijk precies hetzelfde doet,
...som gjør akkurat det samme
ook om zijn goederen zowel competitief als betaalbaar te maken.
for å gjøre sine produkter både konkurransedyktige og rimelige.
Deze onveranderlijke verkwistende consequentie van het systeem
Den uunngåelige, vørdsløse konsekvensen av systemet
zou 'intrinsieke veroudering' genoemd kunnen worden.
kan betegnes: "iboende utdatering".
Dit is echter maar een deel van een groter probleem.
Dette er derimot bare en del av et større problem:
Een fundamenteel regerend principe van de markteconomie,
Et grunnleggende styrende prinsipp for markedsøkonomi,
wat je trouwens in geen enkel studieboek terug zult vinden, is het volgende:
som du ikke vil finne i noen lærebok - er følgende:
.
.
"Niets wat geproduceerd wordt mag een levensduur hebben langer
"Varer kan kun ha så lang levetid
dan wat toelaatbaar is om de cyclische consumptie voort te kunnen zetten."
at det er helt sikkert at forbrukssyklusen fortsetter."
.
.
Met andere woorden, het is van belang dat producten defect raken,
Sagt med andre ord, det er viktig at ting går i stykker,
falen en verouderen binnen een bepaalde tijd.
slutter å virke og blir utdatert innen en viss tid.
Dit word 'geplande veroudering' genoemd.
Dette betegnes - "planlagt utdatering"
'Geplande veroudering' is de ruggengraat van de onderliggende marktstrategie
Planlagt utdatering er ryggraden i
van ieder goederen producerend bedrijf dat bestaat.
markedsstrategien hos alle vareproduserende selskaper.
Uiteraard zullen maar weinig het gebruik van een dergelijke strategie toegeven,
Veldig få vil vedgå en slik strategi.
.
.
ze verbergen deze strategie in het
Det de gjør er å gjemme seg bak
zojuist besproken fenomeen van 'intrinsieke veroudering,'
fenomenet iboende utdatering, som vi nettopp beskrev,
terwijl ze vaak nieuwe opkomende technologieën negeren, of onderdrukken
mens de samtidig ignorerer, eller undertrykker nye, teknologiske fremskritt
.
.
die zouden kunnen leiden tot een beter houdbaar en duurzaam product.
som kunne skapt mer bærekraftige, holdbare varer.
Dus, alsof het nog niet verspillend genoeg is
Så, som om dette ikke produserer nok avfall -
dat het systeem inherent niet kan toestaan
at systemet ikke kan tillate produksjon av de mest
dat de meest duurzame en efficiënte goederen worden geproduceerd,
slitesterke og effektive varene -
erkent 'geplande veroudering' met opzet
så sier den "planlagte utdateringen" rett ut
dat hoe langer een product meegaat
at jo lengre en vare er i bruk
hoe slechter dat is voor het in stand houden van cyclische consumptie
jo mer skadelig er det for å bevare det regelmessige forbruket
en zodoende voor het marktsysteem zelf.
og dermed mer skadelig for selve systemet.
Met andere woorden, de duurzaamheid van producten
Med andre ord; produktholdbarhet
is eigenlijk omgekeerd evenredig met economische groei
er det motsatte av økonomisk vekst
en zorgt daardoor voor een directe, versterkte motivatie
og derfor er det et tydelig og sterkt motiv
om ervoor te zorgen dat ieder geproduceerd goed een korte levensduur heeft.
som sørger for at levetiden blir kort for enhver gitt vare.
.
.
Het systeem kan feitelijk op geen andere manier werken.
Og faktisk kan ikke systemet operere på en annen måte.
Eén blik op de zee van stortplaatsen die zich nu over de wereld verspreidt,
Et blikk på de stadig voksende, endeløse hav av søppel
toont de realiteit van deze ingebouwde veroudering.
viser oss virkeligheten bak denne utdateringen.
Er zijn nu al miljarden goedkoop gemaakte mobiele telefoons,
Det finnes millioner av billig produserte mobiler,
computers en andere technologie,
datamaskiner og annen teknologi,
allemaal vol met waardevolle, moeilijk te verkrijgen materialen
fulle av dyrebare mineraler som er vanskelig å utvinne,
zoals goud, coltan en koper
mineraler som gull, koltan, kobber...
die nu in grote hopen liggen te rotten,
Og nå råtner de i endeløse hauger
meestal slechts door het niet meer werken of veroudering
vanligvis på grunn av funksjonsfeil eller utdatering
van kleine onderdelen, die in een spaarzame maatschappij
av små komponenter som, i et fornuftig samfunn,
waarschijnlijk gerepareerd of vernieuwd konden worden.
kunne bli reparert eller oppdatert og dermed gi varene lengre levetid.
.
.
Helaas, hoe efficiënt dat ook mag lijken in onze fysieke wereld,
Dessverre, selv om det kan virke effektivt i vår fysiske virkelighet,
levend op een begrensde planeet met beperkte hoeveelheid grondstoffen,
er det å leve på en begrenset planet med begrensede ressurser
.
.
is het expliciet inefficiënt met betrekking tot de markt.
tydelig ineffektivt hva markedssystemet angår.
Om het in één zin samen te vatten:
For å si det enklere:
"Efficiëntie, duurzaamheid en behoud
"Effektivitet, holdbarhet og
zijn de vijanden van ons economische systeem."
vedlikehold er fiender av vårt økonomiske system"
Ook, net als fysieke goederen constant moeten worden geproduceerd
På samme måte som varer konstant trenger å bli produsert
en gereproduceerd ongeacht hun impact op het milieu,
og reprodusert uavhengig av de miljømessige konsekvensene,
.
.
werkt de dienstverlenende sector volgens een gelijkwaardige logica.
opererer service-næringen under lignende forhold.
Het feit is dat er geen monetair voordeel te behalen valt
Realiteten er at det finnes ingen gevinst
met het oplossen van welk probleem dan ook
i å løse et problem
dat op dit moment wordt onderhouden.
som for tiden er inne til service.
Uiteindelijk
Det siste medisinindustrien ønsker seg,
is het laatste wat de medische industrie daadwerkelijk wil
når det kommer til stykket,
het genezen van ziektes zoals kanker,
er å kurere sykdommer som kreft;
dat ontelbare banen en biljoenen aan omzet zou vernietigen.
det ville fjerne utallige arbeidsplasser og trillioner i inntekter.
En nu we het er toch over hebben,
Og siden vi er på dette emnet...
misdaad en terrorisme zijn goed in dit systeem!
Kriminalitet og terrorisme i dette systemet er faktisk bra!
Ten minste, economisch gezien.
Vel, i alle fall økonomisk...
Want het creëert werk voor politie,
for det sysselsetter politiet,
genereert hoogwaardige handelswaar voor veiligheid,
skaper produkter av høy verdi for sikkerhet,
om het maar niet te hebben over de waarde van gevangenissen
for ikke å nevne verdien av fengsler
die in particuliere handen zijn - uit winstbejag.
som er privateide - og gir profitt.
En wat te denken van oorlog?
Og hva med krig?
De oorlogsindustrie in Amerika is een enorme aanjager van het BBP
Krigsindustrien i Amerika er en stor drivkraft for BNP -
- het is één van de meest winstgevende industrieën -
en av de mest lønnsomme industriene -
het produceert wapens van dood en verderf.
den produserer dødelige og ødeleggende våpen.
Het favoriete spel van deze industrie is om dingen op te blazen
Denne industriens favorittspill er å sprenge ting i luften
om ze daarna weer op te bouwen! Voor winst.
for så å bygge dem opp igjen, med fortjeneste.
We zagen dit met de voordelige miljardencontracten
Vi så dette sveipet av milliardkontrakter
die door oorlog met Irak zijn binnengesleept.
som ble skapt av Irak-krigen.
Waar het op neerkomt is dat sociaal negatieve kenmerken van de samenleving
Hovedsaken er at samfunnets sosialt negative egenskaper
.
.
positief beloonde kansen voor de industrie zijn geworden.
er blitt veldig positive for industriens inntjening,
En enig belang in de oplossing van het probleem
og enhver interesse for konfliktløsning
of voor ecologische duurzaamheid en verduurzaming
eller miljømessig bæreevne og bevaring
wezenlijk tegenstrijdig is met economische duurzaamheid.
er en motsats til økonomisk bærekraft.
En dit is waarom
Og det er derfor
elke keer als je het BBP van welk land dan ook ziet stijgen,
hver gang du ser BNP stige i noe som helst land
je getuige bent van een toename van levensbehoeften,
er du vitne til en økning i nøden
in het echt of kunstmatig.
enten ekte eller kunstig
En per definitie zijn levensbehoeften geworteld in inefficiëntie.
og per definisjon, har nøden sine røtter i ineffektivitet.
Dus toegenomen levensbehoeften betekent grotere inefficiëntie.
Derfor, økt nød betyr økt inneffektivitet.
[ Ontregeling van het Waardesysteem ]
[Uorden i Verdisystemet]
De Amerikaanse droom is gebaseerd op buitensporig consumentisme.
Den amerikanske drøm er basert på ustyrlig forbruk.
.
.
Het is gebaseerd op het feit dat
Den er basert på det faktum at
de algemene media en
det konvensjonelle media og
met name commerciële reclame
særlig kommersiell markedsføring
- alle bedrijven die deze oneindige groei nodig hebben -
- alle bedrifter som trenger denne uendelige veksten -
ons ervan hebben overtuigd of ons hebben gehersenspoeld
har overbevist eller hjernevasket
met name mensen in Amerika en dus ook de wereld
folk flest i Amerika og verden rundt
dat we een X-aantal materiële bezittingen moeten hebben
om at vi må ha X antall materielle eiendeler
en de mogelijkheid tot het verkrijgen van oneindig veel meer
og muligheten for å skaffe uendelig mange flere
materiële bezittingen, om gelukkig te zijn.
materielle eiendeler, for å kunne være lykkelige.
Dat is gewoon niet waar.
Det er rett og slett ikke sant.
Dus waarom blijven mensen op deze manier kopen
Men hvorfor fortsetter folk da å handle på denne måten
terwijl dit uiteindelijk ecosysteem-vernietigend is
som til slutt knuser miljøet
in zijn systemisch opeenstapelende effecten?
når effekten av systemene baller på seg?
En het is slechts klassieke operante conditionering.
Det skyldes klassisk påvirkning.
Je stopt simpelweg inputs van conditionering in het organisme
Du ser til at organismen fylles med begjær og behov
en als outputs krijg je de gewenste gedragingen
og får tilbake den ønskede atferden
of doelstellingen.
eller det ønskede målet eller hensikten.
En het heeft alle technologische middelen.
De sitter på alle teknologiens ressurser
En ze scheppen op over hoe ze in de hoofden van kinderen kruipen;
og skryter av at de kommer inn i hjernen på små barn
.
.
wat zij horen maakt hen al
og lar dem høre, slik at de
geconditioneerd voor het merk.
blir oppmerksomme på merkevaren.
Dan zie je, dat dit is hoe mensen zo dom hebben kunnen zijn.
Da skjønner du hvordan folk har endt opp som idioter.
.
.
Op een bepaalde manier is het hen aangeleerd om dom te zijn.
De er trent til idioti.
Het is een ontregeling van het waardesysteem.
Det blir til en svikt i verdinormene.
Als er ook maar enig bewijs is
Hvis det finnes et bevis på hvor plastisk
voor de plasticiteit van de menselijke geest;
og formbar hjernen er,
als er enig bewijs is voor hoe kneedbaar
hvis det kan vises hvor medgjørlig
menselijke gedachten zijn en hoe makkelijk geconditioneerd
den menneskelige tanke er og hvor enkelt
en geleid mensen kunnen worden
det er å forme og lede folk,
gebaseerd op de aard van hun omgevingsprikkels
med utgangspunkt i miljøstimulanser
en wat het bevestigt:
og hva de forsterker,
dan is de commerciële reclamewereld het bewijs.
så er reklameverdenen dette beviset.
Je moet wel ontzag hebben
Du blir bare stående og kope
voor de mate van hersenspoeling
over dette hjernevasknivået,
waarmee deze geprogrammeerde robots, genaamd "consumenten"
der de programmerte robotene, kalt "forbrukere"
door het landschap dwalen
rusler omkring
enkel om een winkel in te lopen en, bijvoorbeeld
og havner i en butikk der de bruker
4000 dollar te besteden aan een handtas
20.000 på en håndveske
die waarschijnlijk 10 dollar kostte om te maken
som det antagelig kostet femti kroner å lage
in een slavenhok aan de andere kant van de wereld.
i en utbytterfabrikk i et uland.
Enkel voor de merkstatus die het zogenaamd
Dette er mulig på grunn av statusen dette merket
in de cultuur vertegenwoordigd.
representerer innen den kulturen.
Of misschien de oude gemeenschapstradities
Eller se på de gamle tradisjonene i bygdekulturen
die het vertrouwen en de saamhorigheid in een samenleving vergroten,
som skulle bygge opp tillit og samhold -
die nu gekaapt zijn door
men som nå er byttet ut med krevende
hebzuchtige, materialistische waarden waardoor we nu
materialistiske verdier hvor vi nå, hvert år
meerdere keren per jaar onbruikbare rotzooi uitwisselen.
bytter ubrukelig skrot med hverandre.
En we zouden ons af kunnen vragen waarom velen tegenwoordig
Og om du lurer på hvorfor så mange har
een drang hebben om te winkelen en spullen te vergaren,
et behov for å shoppe og samle i lader,
terwijl het duidelijk is dat ze vanaf hun kindertijd geconditioneerd zijn
kan du bare se hvordan de er påvirket helt fra barnsben
om materiële goederen te verwachten
til å vente seg materielle varer
als een teken van hun status bij vrienden en familie.
som et tegn på deres status hos slekt og venner.
Het gegeven is, dat het fundament van elke samenleving
Faktum er at grunnlaget for ethvert samfunn
de waarden zijn die de werking ervan ondersteunen.
ligger i de verdiene som støtter under det,
En onze samenleving, zoals het bestaat,
og vårt samfunn, mens det består,
alleen kan werken als onze waarden ondersteunend zijn
kan kun fortsette om våre verdier
voor de enorme consumptie
støtter det påfallende forbruket som er nødvendig
die nodig is om het marktsysteem in stand te houden.
for at markedssystemet skal kunne fortsette.
75 jaar geleden was de consumptie in Amerika
For 75 år siden var forbruket i Amerika
en veel van de eerste wereld, de helft
og i store deler av den rike verden om lag
van wat we vandaag de dag zien, per persoon.
halvparten av det vi ser i dag, pr person.
De huidige nieuwe consumptiecultuur
Den nye forbrukerkulturen av i dag
is gefabriceerd en opgelegd
er konstruert og tredd over hodet på oss
vanwege de zeer reële behoefte
for å få gjennomført et høyere
aan steeds hogere niveaus van consumptie.
og høyere forbruksnivå.
En dit is waarom de meeste bedrijven nu
Det er årsaken til at de fleste store firmaer nå
meer geld aan reclame uitgeven
bruker mer penger på reklame, enn på
dan aan het daadwerkelijke proces van het maken van het product.
å produsere varene i utgangspunktet.
Ze werken hard om een valse behoefte te creëren die jij moet vervullen.
De jobber flittig med å gi deg kunstige behov du må fylle.
En het blijkt te werken.
Og det ser ut til at det virker.
[De "Economen"]
["Økonomene"]
Eigenlijk zijn economen helemaal geen economen.
Egentlig er ikke økonomene økonomer i det hele tatt.
Ze zijn reclamemakers voor de waarde van geld.
De reklamerer for pengenes verdi
en je zult merken dat al hun modellen hoofdzakelijk
og du ser snart at alle deres modeller i grunnen er
neerkomen op uitwisselingen die winst garanderen
oblater til veksling, men at en eller annen tjener på det.
.
.
aan één zijde of aan beide zijden of wat dan ook.
I et eller annet ledd.
Maar ze zijn volledig losgekoppeld van de werkelijke
De er dessuten fullstendig løsrevet fra den egentlige,
bestaande wereld van reproductie.
eksisterende verden av nyskapning.
In Ohio kon een oude man zijn stroomrekening niet betalen;
I staten Ohio, var det en eldre mann som ikke betalte
u heeft wellicht van de zaak gehoord.
strømregningen, det samme skjedde i Bærum,
En de energieleverancier sloot de elektriciteit af en hij stierf.
og e-verket skrudde av strømmen, så han døde.
De reden van afsluiting was omdat
Grunnen til at strømmen ble skrudd av
het niet rendabel voor hen zou zijn
var at det ikke var lønnsomt for dem
om het aan te laten, omdat hij zijn rekening niet betaalde.
å ha strømmen på, fordi regningen ikke var betalt.
Gelooft u dat dat juist was?
Tror du dette er rett?
De verantwoordelijkheid ligt niet bij
Ansvaret hviler ikke på
de energieleverancier voor het afsluiten
strømselskapet som kuttet det
maar bij de buren, vrienden en kennissen van deze man
men på mannens naboer og venner og kolleger
.
.
die niet liefdadig genoeg waren om hem bij te staan, als een individu
som ikke var veldedige nok til å hjelpe ham, som individ,
.
.
om zijn energierekening te betalen.
til å betale strømregningen.
Hmmmmm...
HMMMMM..
Hoorde ik dat goed?
Hørte jeg riktig?
Zei hij zojuist dat de dood van een man, veroorzaakt door geldtekort
Sa han nettopp at ansvaret for en manns død, forårsaket av at
.
.
de verantwoordelijkheid was van..
han ikke hadde penger, lå hos..
andere mensen..
andre mennesker...
of, uiteindelijk, liefdadigheid?
eller, for å si det sånn, veldedighet?
Nou, dan denk ik dat we heel wat infomercials nodig hebben,
Vel, da kommer vi vel til å trenge en hel masse inforeklamer,
kleine ellendige donatie spaarpotten op toonbanken
små, lusne myntbøsser på kafèdisker
.
.
en een hoop augurkpotten
og en hel drøss syltetøyglass
voor de miljarden mensen die nu verhongeren op deze planeet
for milliarden av mennesker som nå sulter i hjel på denne planeten...
.
.
door hetzelfde systeem dat Milton Friedman promoot.
på grunn av dette systemet som Milton Friedman promoterer.
Of we het nu hebben over de filosofieën van Milton Friedman,
Enten du har med filosofien til Milton Friedman,
F.A. Hyack, John Maynard Keynes, Ludwig von Mises
F.A. Hyack, John Maynard Keynes, Ludwig von Mises
.
.
of welke andere grote markteconoom ook,
eller noen annen stor markedsøkonom å gjøre,
het basisprincipe verlaat zelden de geldstroom.
forlater rasjonaliseringen sjelden pengesekvensen.
.
.
Het is als een religie.
Det er som en religion.
Consumptieanalyse, stabilisatiebeleid,
Forbruksanalyser, stabiliseringspolitikk
begrotingstekorten, totale vraag...
underskuddsforbruk, etterspørselsaggregat...
het bestaat als een oneindige, zelf refererende,
det eksisterer som en uendelig, selvhenvisende,
zelf-rationaliserende cirkel van conversatie
selvrasjonaliserende sirkel av diskurs
waarin universele menselijke behoeften, natuurlijke bronnen
der universale menneskelige behov, naturlige ressurser
en iedere vorm van fysiek leven ondersteunende efficiëntie
og enhver form for effektiv støtte av fysisk liv
standaard worden uitgesloten,
automatisk blir utelatt
en vervangen door de enige notie dat mensen
og erstattet av en enkel idé om at mennesker
die een monetair voordeel willen hebben ten opzichte van een ander,
forsøker å få fordeler framfor andre, utelukkende for penger
gemotiveerd door hun eigen, kortzichtige eigenbelang,
motivert av sin egen, trangsynte egoisme og at dette
op magische wijze een duurzame, gezonde, gebalanceerde samenleving zullen creëren.
helt magisk vil skape et bærekraftig, sunt, balansert samfunn.
Er is geen levens-coördinaat in deze hele theorie, in dit hele uitgangspunt.
Det finnes ingen livskoordinatorer i denne teorien, i hele denne doktrinen.
.
.
Waar zijn ze mee bezig??
Hva er det de holder på med??
Wat ze doen is geldstromen bijhouden.
Det de gjør er å spore pengenes forløp.
Dat is alles, geldstromen bijhouden
Det er alt: følge pengesyklusen
veronderstellen dat alles er toe doet:
og tro at det er det hele.
Eén: Er zijn geen levenscoördinaten...
En: Det finnes ingen koordinater for livet...
Whoa-... geen levenscoördinaten!
hva... ingen koordinater for liv!
Twee: Dat alle spelers zelf-maximaliserende voorrangszoekers zijn.
To: at alle de medvirkende kun søker å berike seg selv mest mulig.
.
.
Ze denken aan niemand anders dan zichzelf
De tenker altså ikke på andre enn seg selv
en hoe ze het meeste voor zichzelf kunnen krijgen.
og hva de selv kan få ut av det.
Dat is het huidige begrip van rationaliteit; kiezen voor zelf-maximalisatie.
Slik er rasjonalismens tommelfingerregel: mest mulig eget utbytte,
.
.
en het enige wat ze willen zelf-maximaliseren
det eneste de er ute etter er utbytte,
is geld en goederen.
penger eller varer.
Waar spelen sociale relaties een rol?
Jaha, og hvor kommer sosiale relasjoner inn?
Nergens, behalve in de uitwisseling tot zelf-maximalisering.
De gjør ikke det, med mindre det er noe å tjene på det, da.
Waar spelen onze natuurlijke grondstoffen een rol?
Og hvor kommer naturresursene inn?
Niet, behalve om ze uit te buiten.
De gjør ikke det, med mindre det er noe å tjene på det.
Waar spelen gezinnen een rol om te kunnen overleven?
Hvor kommer familiens evne til å overleve inn?
Nergens, ze moeten geld hebben om producten te kunnen kopen.
Den gjør ikke det. Penger må til for å kjøpe varer.
.
.
Moet een economie niet ergens omgaan met deze menselijke behoeften?
Men bør ikke en økonomi også handle om menneskelige behov?
.
.
Is dat niet het fundamentele probleem: het bevredigen van menselijke behoeften?
Er ikke det grunnleggende?
.
.
Oh, "nodig hebben" staat niet eens in je woordenboek.
Men "behov" er ikke en gang i vokabularet.
Je hebt het opgelost met "willen".
Du oversetter det med "ønsker"...
en wat is "willen"? Dat betekent de vraag naar geld om te kopen.
og hva er disse ønskene? Det viser seg at etterspørselen vil handle.
.
.
Nou, als het de vraag naar geld is die iets wil kopen
Ok. Etterpørselen ønsker å handle -
dan heeft het niets te maken met behoefte
det har intet med behov å gjøre
omdat de persoon misschien geen geldbehoefte heeft
for personen har kanskje ikke kjøpekraft
maar wanhopig, bijvoorbeeld, een watervoorraad nodig heeft.
og har desperat behov for vann.
Of misschien wil de geldvraag wel een gouden toiletbril.
Eller kanskje pengene ønsker seg et dolokk i gull.
En, waar gaat het allemaal heen? Naar de gouden toiletbril.
Ja, hva blir alt brukt til? Til toalettsetet i gull.
.
.
En dat noem je economie?
Og dette skal være økonomi?
Echt, als je er over nadenkt, dan moet het wel de meest bizarre
Nei, hvis du virkelig tenker over dette må det være den merkeligste
.
.
waanvoorstelling zijn in de geschiedenis van de menselijke gedachte.
vrangforestillingen i idéhistorien.
[Monetaire Systeem]
[Pengesystem]
Tot nu toe hebben we ons gericht op het markt-systeem.
Hittil har vi fokusert på markedssystemet.
Maar dit systeem is slechts de helft van het wereldwijde economische model.
Men dette systemet er bare halvparten av det globale, økonomiske paradigmet.
.
.
De andere helft is het "Monetaire Stelsel".
Den andre halvparten er "Pengesystemet".
Terwijl de marktwerking omgaat met de interactie van mensen
Mens man i markedssystemet
spelend voor winst over het gehele spectrum van de arbeid,
spiller for profitt over hele spekteret av arbeid,
productie en distributie,
produksjon og distribusjon,
is het monetaire systeem een onderliggend beleid
er Pengesystemet et sett grunnleggende regler,
vastgesteld door financiële instellingen
skapt av finansinstitusjonene
die voorwaarden scheppen voor onder andere de marktwerking.
som skaper spesielle forhold blant annet for markedssystemet.
.
.
Het omvat termen die we vaak horen
Her dukker det opp en del vanlige begreper
zoals rentepercentages, kredieten, schulden,
som rentesatser, lån, gjeld, pengetilfanget
de geldhoeveelheid, inflatie, etc.
inflasjon, osv.
En terwijl je je haar zou willen uittrekken als je luistert
Og selv om du får lyst til å rive deg i håret
naar de wartaal van de monetaire economen:
av alt det vrøvlet pengeøkonomene kommer med, som:
"Bescheiden preventieve acties kunnen voorkomen dat meer
"Moderate forkjøpsgrep, hindrer behovet for
drastische maatregelen nodig zijn op een later tijdstip".
mer drastiske kutt senere".
... de aard en het effect van dit systeem
er dette systemet egentlig
is eigenlijk vrij simpel:
ganske liketil:
Onze economie heeft- of de wereldeconomie heeft-
Økonomien vår har..rettere sagt, den globale økonomien styres
.
.
drie elementaire zaken die het reguleren. Eén daarvan is fractional reserve banking:
av tre grunnleggende ting. Det ene er fraksjonsreserver;
.
.
de banken drukken geld uit het niets.
at bankene trykker penger ut av intet.
Het is ook gebaseerd op de oplopende rente.
[2.] Det baserer seg også på renter.
Wanneer je geld leent, moet je meer terug betalen
Når du låner penger, må du betale tilbake mer
dan je hebt geleend, wat betekent dat je in feite
enn du lånte. Altså skal det lages penger
nogmaals geld uit lucht creëert,
rett ut av løse luften igjen,
wat weer moet worden aangevuld door het creëren van nog meer geld.
og da må det altså lages flere penger.
We leven in een oneindig groeipatroon.
[3] Vi lever i et paradigme av uendelig vekst
Het economische model waarin we nu leven is een piramidespel.
Det økonomiske paradigmet vi ser nå er noe lureri.
Niets groeit eeuwig. Dat is niet mogelijk.
Det er intet som vokser evig. Det er ikke mulig.
.
.
Zoals een groot psycholoog James Hillman schreef:
Den store psykologen James Hillman skrev:
"Het enige dat groeit in het menselijk lichaam
"Det eneste som vokser i en kropp etter en
na een bepaalde leeftijd is kanker".
viss alder, er kreft."
Het is niet alleen de hoeveelheid geld die moet blijven groeien
Det er ikke bare pengemengden som må øke
het is het aantal consumenten. Consumenten om
det må også antallet forbrukere.
geld te lenen tegen rente om meer geld te genereren en natuurlijk
Forbrukere til å låne penger, med rente for å skape enda mer penger,
.
.
is dat niet mogelijk op een eindige planeet.
Selvfølgelig er ikke dette mulig på en planet med begrensede ressurser.
Mensen zijn als het ware slechts middelen om geld te creëren,
Folk er stort sett nyttige. De skaper penger
welke meer geld moeten creëren
som igjen må skape enda flere
om te voorkomen dat het geheel uit elkaar valt,
for å hindre at hjulene stopper opp
wat op dit moment gaande is.
og det er det som skjer nå.
Er zijn slechts 2 dingen die iedereen zou moeten weten
I grunnen er det bare to ting man trenger å vite
over het monetaire systeem:
om pengesystemet:
1: Al het geld is gecreëerd uit schuld.
1. Alle penger er skapt som gjeld.
Geld is schuld uitgedrukt in geld,
Penger er gjeld som ser ut som sedler,
of het nu in de vorm is van staatsobligaties,
uansett om det kommer fra obligasjoner,
hypotheken of credit cards.
lån, eller kredittkort.
Met andere woorden, als alle openstaande schuld
Med andre ord; om all gjelden i verden
op dit moment afgelost zou worden,
ble betalt inn nå,
zou er geen enkele dollar meer in omloop zijn.
vill det ikke være en eneste dollar i sirkulasjon.
En 2: Rente wordt gevraagd over vrijwel alle gemaakte leningen
Og 2. Renter bakes inn i så godt som hvert eneste utlån,
en het geld dat nodig is voor het terug betalen van deze rente
mens de pengene som skal betale inn rentene
bestaat ronduit niet in de geldhoeveelheid.
ikke finnes i pengetilfanget for øyeblikket.
Alleen het basisbedrag wordt gecreëerd door de leningen
Bare hovedstolen skapes av lånet
en het basisbedrag is de hoeveelheid geld in de economie.
og hovedstolen er det som finnes av penger.
Dus, als al deze schuld nu zou worden afgelost
Så - om all gjeld skulle innfris nå,
zou er niet alleen geen enkele dollar meer in omloop zijn,
ville det for det første ikke finnes en eneste dollar igjen,
ook zou een enorm geldbedrag verschuldigd zijn
dessuten ville det gjenstå en stor gjeldssum
dat letterlijk onmogelijk is om terug te betalen, omdat het niet bestaat.
som ikke er mulig å betale tilbake. Den fins ikke.
De consequentie van dit alles is dat twee dingen onvermijdelijk zijn:
Og da får vi to uunngåelige resultater:
inflatie en faillissement.
Inflasjon og konkurser.
.
.
In het geval van inflatie, kan dit worden gezien als een historische trend
Inflasjonen ser vi som en tydelig historisk trend
in vrijwel elk land vandaag de dag,
i så godt som alle land i dag
en kan gemakkelijk worden verbonden aan zijn oorzaak,
og årsaken til den kan lett spores;
namelijk de continue toename van de hoeveelheid geld
nemlig behovet for hele tiden å øke pengemengden
die nodig is om de rente te betalen
noe som er nødvendig
en het systeem draaiende te houden.
for å dekke inn rentene og holde systemet i gang.
Wat faillissement betreft,
Hva konkurser angår
dat komt in de vorm van ineenstorting van schuld.
oppstår disse som en gjeldskollaps.
Deze ineenstorting zal onvermijdelijk gebeuren bij een persoon,
Denne kollapsen vil før eller senere ramme en person
een bedrijf of een land
eller en virksomhet, eller et land,
en het gebeurt meestal wanneer de rente
og inntreffer vanligvis nå det ikke lenger er mulig
niet langer betaald kan worden.
å betale inn gjeldsrentene.
Maar er is een positieve kant aan dit alles...
Men dette har også en god effekt...
tenminste, in termen van het marktsysteem.
i alle fall om du ser det med markedsbriller på.
Want schuld creëert druk.
Gjeld skaper press.
Schuld creëert loonslaven.
Gjeld skaper lønnsslaver.
Iemand met schulden neemt veel eerder een laag salaris aan
En person med gjeld tar til takke med mindre lønn
dan iemand zonder schulden
enn en som er gjeldfri
en wordt daardoor een goedkope arbeidskracht.
og blir dermed en rimeligere nyttegjenstand
Dus het is geweldig voor corporaties om een hoop mensen te hebben
og det er fint for virksomhetene å ha masser av folk
zonder financiële mobiliteit.
som har lite finansiell mobilitet.
Maar hé - hetzelfde geldt voor complete landen.
Men hei - dette gjelder jo også for land...
De Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds,
Verdensbanken og Det Internasjonale Pengefondet,
die vooral dienen als gevolmachtigden voor transnationale zakelijke belangen,
som for det meste opptrer på vegne av de internasjonale virksomhetene,
.
.
geven gigantische leningen aan landen in moeilijkheden
gir svære lån med høye renter til land
tegen hoge rentepercentages. En dan,
som er i vanskeligheter.
als de landen diep in de schulden zitten en niet meer kunnen betalen,
Og så, når landene ikke kan betale,
.
.
worden bezuinigingsmaatregelen toegepast, de corporaties komen binnen,
kommer det strenge krav. De store firmaene kommer inn,
.
.
zetten slavenhokken op en nemen bezit van de natuurlijke bronnen.
med bedrifter som utnytter arbeidskraften og ressursene.
Dat is nog eens marktefficiëntie!
Nå snakker vi om et effektivt marked.
Maar wacht - er is meer:
Men vent - det kommer mer:
Namelijk, er is deze unieke combinatie tussen
Du skjønner, det finnes en unik
het monetaire systeem en de vrije markteconomie
hybrid mellom pengene og markedet
genaamd de aandelenbeurs.
som heter børsen
Waarop ze, weet je wel, niet echt iets produceren,
som heller enn å, du vet, faktisk produsere noe virkelig,
maar gewoon geld zelf kopen en verkopen.
bare kjøper og selger de selve pengene.
En als het op schulden aankomt, weet je wat ze dan doen?
Og hva tror du de gjør med gjeld?
Precies - ze verhandelen het!
Riktig - de handler med den.
Ze kopen en verkopen werkelijk schulden om winst te maken.
De kjøper og selger gjeld, og tjener på det.
Van 'credit default swaps' en
enten det er kredittbytte
samengevoegde schulden van consumenten,
eller samleobligasjoner for forbrukergjeld
tot complexe derivatenconstructies die gebruikt worden
eller kompliserte triks med derivativer.
om schulden van hele landen te maskeren,
Slik kan de kamuflere gjelden for et helt land
.
.
zoals de instorting van investeringsbank Goldman Sachs en Griekenland,
som da investeringsbanken Goldman Sachs og Hellas slo seg sammen
waardoor bijna de hele Europese economie instortte.
og nesten veltet hele den europeiske økonomien.
Dus als het dus aankomt op de aandelenbeurs en Wall Street,
Og når vi snakker om børsen og Wall Street
hebben we een heel nieuw niveau van krankzinnigheid
har vi et helt nytt nivå av galskap
geboren uit de 'Money Sequence of Value'.
som bygger på verdisekvensen i pengene.
Alles wat je hoeft weten over markten
Alt du trenger å vite om markeder
is beschreven in een redactioneel stuk van de Wall Street Journal
ble skrevet i en lederartikkel i Wall Street Journal
een aantal jaar geleden, genaamd:
for noen år siden.
"Lessen van een Investeerder met Hersenschade".
Artikkelen het: "Leksjoner fra en hjerneskadd investor"
En in dit artikel leggen ze uit waarom
I denne lederen ble det forklart
mensen met een lichte hersenbeschadiging het beter doen als investeerders
hvorfor folk med en liten hjerneskade blir bedre investorer
.
.
dan mensen met normale hersenfunctionaliteit.
enn de med vanlig hjernefunksjon.
Waarom? Omdat degene met de licht
Grunnen? De som har en liten
beschadigde hersenen geen empathie heeft.
hjerneskade, har ingen empati.
En daar gaat het om. Als je geen empathie hebt
Det er forklaringen. Om du mangler empati
dan doe je het goed als investeerder
blir du en flink investor
En dus kweekt Wall Street mensen zonder empathie.
ergo aler de fram folk uten empati på Wall Street.
Om er te werken en beslissingen te nemen
Hvis du skal inn der og ta avgjørelser
en om deals te sluiten zonder berouw,
og handle aksjer, er det en fordel om du
zonder na te denken over hoe datgene wat ze doen
ikke har noen medfølelse eller tanke om at
invloed zou kunnen hebben op hun medemens.
det du gjør rammer dine medmennesker.
Dus ze kweken een soort robots.
Så de avler fram roboter.
Mensen zonder ziel.
Disse folkene mangler sjel
En omdat ze zelfs die mensen niet meer willen betalen-
og siden de helst ikke vil lønne folk,
produceren ze nu robots - echte robots -
lager de nå roboter - ekte roboter -
echte algoritmische handelaars.
som handler aksjer basert på algoritmer.
Goldman Sachs in het hoogfrequente handelsschandaal:
Ved den store børsskandalen satte Goldman Sachs
Ze zetten een computer naast de effectenbeurs van New York.
opp en datamaskin ved siden av New York-børsen.
Deze computer, deze aaneengesloten computers, zoals ze het noemen:
Denne, som ble kalt en "samlokalisert" maskin,
behandelt al het handelsverkeer bij de beurs en
agerer før andre på børsen
bestookt elke handel met een grote hoeveelheid orders
og treffer børsen med store ordre
op manieren die stuivers en dubbeltjes "wegschrapen"
slik at den skjærer av
van de beurs.
kroner og ører på aksjehandelen.
Het is alsof ze de hele dag geld aan het overhevelen zijn.
Akkurat som om den slurper i seg penger hele dagen.
Ze hebben een keer
I fjor kjørte de 30 eller 60 dager i ett kvartal uten
30 of 60 dagen op een rij geen dag verlies geleden
en eneste tapsdag,
en hebben miljoenen dollars verdiend per dag?
de tjente faktisk millioner hver dag?
Dat is statistisch onmogelijk!
Det er statistisk umulig!
Toen ik nog werkte voor Wall Street, hoe het werkt is,
Da jeg arbeidet på børsen, så var metoden slik
iedereen koopt elkaar om.
at alle smører oppover.
De beurshandelaren kopen de afdelingsmanagers om
Meglerne smører kontoransvarlig
de afdelingsmanagers kopen de regionale verkoop managers om.
kontorsjefen smører regionssjefen
De regionale verkoop managers
regionssjefen smører
kopen de nationale verkoop manager om.
den nasjonale sjefen.
Het is algemeen bekend.
Det er helt vanlig.
Wie krijgt met kerst de grootste bonus
Hvem får det største julegratialet hos et
van de gemiddelde beurshandelaars? De nalevingsbeambte.
meglerhus? Han som passer på at reglene blir fulgt.
De nalevingsbeambte zit daar de hele dag; hij zou er voor moeten zorgen
Denne offiseren sitter der hele dagen;
dat je geen beperkende regels overtreedt
han passer på at ingen bryter reglene på børsen,
.
.
en je de wet respecteert.
og at du følger loven.
Natuurlijk, in die mate waarop
Joda, men du kan selvfølgelig smøre
je de nalevingsbeambte kunt omkopen-
denne tjenestemannen også,
Juist ja, dat klopt, dan respecteer je de wet!
ja visst, du følger jo reglene!
Dus hoe is fraude het systeem geworden?
Så hvordan har svindelen blitt satt i system?
Het is niet langer een bijproduct.
Den er ikke lenger noe biprodukt.
Het is het systeem.
Svindelen er selve systemet.
Het is net als die oude Woody Allen grap. Hij zegt:
Det blir som den gamle Woody Allen-vitsen:
"Dokter, mijn broer denkt dat hij een kip is."
"Doktor, broren min tror han er en kylling!"
En de dokter zegt: "Neem een pil,
Og doktoren svarer: "ta en pille og
dat zou het probleem moeten oplossen."
det bør helbrede ham."
En hij zegt, "Nee dokter, U begrijpt het niet.
"Nei, doktor, du skjønner ikke;
we hebben de eieren nodig."
vi trenger eggene."
Ok? Dus ...
Greit?
Het verhandelen van frauduleuze claims over en weer
Alle disse korrupte kravene går fram og tilbake
tussen banken, om honoraria te genereren, om bonussen te genereren,
mellom bankene og genererer honorarer, skaper bonuser
.
.
.
.
is uitgegroeid tot de BNP-producerende
og har blitt det som virkelig sparker fart i BNP
groeikracht van de Amerikaanse economie-
i de forente staters økonomi,
ook al handelen ze in wezen met frauduleuze claims
selv om de i utgangspunktet er svindel
en is er absoluut geen hoop om het ooit terug te betalen.
som aldri, noen gang, kan betales tilbake.
Ze verwerken, genereren en herverzekeren niets.
De skaper, genererer og forsikrer intet,
Als ik 20 miljard dollar op een servet schrijf
Hvis jeg skriver 20 mrd dollar på en serviett
en ik verkoop het aan J.P. Morgan, en J.P. Morgan schrijft
og selger den til J P Morgan, og han skriver
20 miljard dollar op een servet
20 mrd dollar på en annen serviett,
en we wisselen deze twee servetjes in een bar,
og så bytter vi servietter på en bar,
en we betalen elk een kwart van 1% aan onszelf als vergoeding,
og gir hverandre en kvart % i honorar,
dan verdienen we een hoop geld voor onze kerstbonus.
da blir det en fet julebonus.
We hebben elk in onze boeken, een servet van 20 miljard dollar
Da kan vi føre inn en 20 milliarders serviett i bøkene
die geen werkelijke waarde heeft, tot het moment dat
selv om den er verdiløs inntil det øyeblikket
het systeem niet langer in staat is tot het absorberen
systemet ikke lenger kan absorbere
van onzinnige servetjes, in dat geval gaan we naar de overheid
servietter. Da går vi til myndighetene
om te worden gered.
for å bli kausjonert for.
En vanwege Wall Street en de wereldwijde aandelenmarkt
Verdens børsmarked er nå ansvarlig for
zijn er nu, conservatief geschat, ongeveer 700 biljoen dollar
de rundt 700 trillioner dollar
van deze onbetaalde frauduleuze claims,
i utestående svindel-gjeld,
bekend als derivaten,
kjent som derivater,
nog steeds wachtend op instorting.
som venter på kollaps.
Een bedrag dat neerkomt op meer dan
En verdi som er over ti ganger så stor
10 keer het Bruto Nationaal Product
som brutto nasjonalproduktet
van de hele planeet.
for hele planeten jorden.
En terwijl we gezien hebben hoe
Og nå har vi sett hvordan myndighetene
corporaties en banken gered moetsten worden door overheden,
kausjonerer for bankene og selskapene...
welke, grappig genoeg, hun eigen geld
litt pussig, når myndighetene faktisk
van de banken zelf lenen,
låner pengene sine av banken i utgangspunktet.
zien we nu pogingen voor het redden van hele landen
Nå ser vi forsøk på å kausjonere ut et helt land
door een conglomeratie van andere landen
ved at andre land slår seg sammen
via de internationale banken.
gjennom de internasjonale bankene.
Maar hoe red je een hele planeet?
Hvordan kausjonerer man for kloden?
Er is geen enkel land meer dat niet verzadigd is van schuld.
Det er knapt et land der ute som er gjeldfritt.
De waterval van soevereine schulden die we gezien hebben
Flommen av store gjeldsofre vi nå har sett
kan alleen maar het begin zijn zodra je het wiskundig beschouwt.
er nok bare begynnelsen, om vi tar matematikken med.
Het is geschat dat alleen al in de Verenigde Staten
Bare i USA er det kalkulert at inntektsskatten
de inkomstenbelasting verhoogd zou moeten worden naar 65% per persoon
må opp i hele 65% pr person
om slechts de rente te dekken in de nabije toekomst.
bare for å dekke inn rentene i framtiden.
Economen voorzien nu dat binnen een aantal decennia
Økonomene regner med at i løpet av et par tiår
60% van de landen in de wereld failliet zullen zijn.
vil 60% av landene på jorda ha gått konkurs.
Maar wacht even- laat me dit even op een rijtje zetten.
Men vent litt -- ta det en gang til.
De wereld gaat "failliet"
Verden går mot konkurs
wat dat in hemelsnaam mag betekenen
hva nå det betyr,
vanwege dit idee genaamd "schuld"
på grunn av en idé vi kaller "gjeld"
wat eigenlijk niet eens bestaat in de fysieke werkelijkheid.
som ikke en gang finnes i virkeligheten.
Het is slechts een deel van een spel dat we hebben uitgevonden...
Den er bare del av et spill vi har funnet opp...
toch wordt het welzijn van miljarden mensen
og den truer nå livene til
op dit moment in gevaar gebracht.
milliarder av mennesker.
Extreem veel ontslagen - tentenkampen - snel toenemende armoede,
Ekstreme oppsigelser - teltbyer - økende fattigdom
opgelegde bezuinigingsmaatregelen- scholen die sluiten,
vanskelige betingelser - nedskjæring i skolene -
hongerige kinderen en andere mate van tekort in het familieleven-...
barn som sulter - og andre tilfeller av familier som lider;
dit alles door deze vergaande fictie...
alt på grunn av denne utspekulerte ideen...
Wat zijn we verdomme achterlijk?!
Er vi helt teite eller?
He! He! Mars- m'n makker!
Hei! Hei! Mars - gamle venn.
Help je broer uit de penarie, uh?
Hjelp en bror i nød.
Word volwassen, jongen.
Bli voksen, du da.
Saturnus! Hoe gaat ie man?
Saturn! Åssen går det?
Herinner je je die hete nevelwolk waar ik je mee koppelde
Husker du da vi traff hverandre i den
een tijdje geleden?
stjernetåken sist?
Eh... Luister Aarde.
eh- hør etter, Jord.
We worden erg moe van jou.
Vi begynner å bli veldig lei av deg.
Je hebt alles gekregen en nu verspil je het allemaal.
Du har fått alt, og allikevel sløser du det bort.
Je hebt genoeg grondstoffen en dat weet je.
Du har rikelig av ressurser, og det vet du.
Waarom word je niet volwassen en leer je verantwoordelijkheid te nemen?
Hvorfor kan du ikke bare vokse opp og lære å ta ansvar for en gangs skyld!
.
.
Je doet je moeder verdriet.
Du gjør moren din ulykkelig.
Je staat er alleen voor, vriend.
Du får klare deg selv, kompis.
Ja, zal wel.
Samma det.
[Volksgezondheid]
[Offentlig Helse]
Nu, dit alles in overweging nemend,
Med alt dette tatt i betraktning...
van de verspillings-machine genaamd het marktsysteem
fra sløsemaskinen kjent som markedssystemet-
tot de schuld-machine, bekend als het monetaire systeem-
til gjeldsmaskinen kjent som pengesystemet-
die samen het monetaire marktmodel vormen
som dermed skaper pengemarkedsparadigmet
welke de wereldeconomie van vandaag de dag beheerst-
som definerer den globale økonomien i dag...
er is één gevolg dat door
finnes det en konsekvens som løper gjennom
de gehele machine loopt:
hele maskineriet:
ongelijkheid.
Ulikhet.
Of het nu het marktsysteem is dat zorgt voor
Enten det er markedssystemet som skaper en naturlig
een natuurlijk zwaartepunt richting monopolies and machtsconsolidatie
gravitasjon mot monopol og maktforening
terwijl het ook eilandjes genereert van rijke industrieën
som også skaper lommer av rike industrier
die boven alles uittorenen, ongeacht hun nut-
som rager over andre, uansett nytte -
.
.
zoals het feit dat topmanagers van beleggingsfondsen op Wall Street
som faktumet at ledende hedgefondsforvaltere på Wall Street
.
.
nu elk jaar meer dan $300 miljoen mee naar huis nemen
tar nå med seg hjem over 300 millioner dollar i året
voor het bijdragen van letterlijk niets,
for å tilføre så og si ingenting.
terwijl een wetenschapper die op zoek is naar een geneesmiddel
Mens en forsker som søker en kur for en sykdom
en zo de mensheid probeert te helpen
og forsøker å hjelpe menneskeheten
misschien $60.000 per jaar zou kunnen verdienen, als ze geluk hebben-
kanskje tjener 60,000 dollar i året hvis han er heldig.
of dat het nu het monetaire systeem is,
Eller om det er pengesystemet
waarbij klassenverdeling ingebouwd is in de structuur.
som har klasseskille bygd inn i strukturen.
Bijvoorbeeld: Stel dat ik 1 miljoen dollar over heb
For eksempel: Hvis jeg har 1 million dollar til overs
.
.
en dit zet op een vaste spaarrekening met 4% rente,
og setter det på en sparekonto med 4% rente -
dan zal ik $40.000 dollar per jaar verdienen.
vil jeg tjene 40,000 dollar i året.
Geen maatschappelijke bijdrage, helemaal niets.
Uten bidrag til samfunnet- ingenting.
Echter, als ik uit een lagere sociale klasse kom en leningen moet nemen
Men hvis jeg imidlertid er en lavklasseperson og må ta lån
om mijn auto of huis te kunnen kopen,
til å kjøpe en bil eller et hjem
betaal ik rente wat in principe
betaler jeg renter som, på abstrakt vis,
.
.
terecht komt bij de miljonair met de 4% rente spaarrekening.
går til å betale millionæren med 4% rente.
Dit stelen van de armen om de rijken te betalen
Å stjele fra de fattige for å betale de rike
is een fundamenteel, ingebouwd aspect van het monetaire systeem
er innebygget i pengesystemet.
en het zou beschreven kunnen worden als "structureel klassenbewustzijn".
Du kan gjerne kalle det et strukturalisert klassesystem.
Natuurlijk, historisch gezien, werd sociale gelaagdheid
I historien har alltid klasseskiller vært sett på
altijd al als oneerlijk beschouwd, maar duidelijk algemeen aanvaard,
som urettferdige, men de er nok likevel akseptert overalt
.
.
aangezien nu 1% van de bevolking 40% van de rijkdom van de planeet bezit.
siden 1% av verdens befolkning nå eier 40% av rikdommene.
Maar naast de materiële eerlijkheid
Men om vi ser bort fra den materielle siden
is er nog iets anders aan de hand onder de oppervlakte van de ongelijkheid
så er det noe annet på gang under ulikhetens overflate,
.
.
wat een ongelooflijke verslechtering veroorzaakt van de volksgezondheid als geheel.
som forårsaker en ufattelig utarming av folkehelsen.
Ik denk dat mensen vaak verbaasd zijn over het contrast
Jeg tror at folk ofte blir forvirret av kontrasten
tussen het materiële succes van onze samenlevingen
mellom samfunnets materielle suksess
- ongekende niveaus van rijkdom -
- vi er rikere enn noen gang -
en de vele sociale tekortkomingen.
og alle manglene i samfunnet.
Als je kijkt naar het aantal gevallen van
Hvis du ser på voldsraten,
drugsmisbruik, geweld of zelfmutilatie
eller tilfellene av pillemisbruk eller selvskading
bij kinderen, of psychische aandoeningen,
blant unge; eller sinnslidelser,
dan wordt het duidelijk dat er iets fundamenteel verkeerd gaat
så er det helt klart noe fundamentalt feil
met onze samenlevingen.
ved våre samfunn.
De data die ik heb beschreven
De sakene jeg har regnet opp
tonen simpelweg de intuïtie die mensen
viser bare at den følelsen folk har hatt
al honderden jaren hebben gehad;
i hundrevis av år, at ulikhet splitter
dat ongelijkheid zorgt voor verdeeldheid en sociaal verval.
og ødelegger et samfunn.
Maar die intuïtie is denk ik dichter bij de waarheid dan we ooit hadden voorgesteld.
Denne følelsen er sannere enn vi har trodd.
Er zijn zeer krachtige psychologische en sociale effecten
Ulikhet skaper svært kraftige psykologiske og sosiale effekter.
van ongelijkheid. Ze hebben meer te maken met gevoelens
Det henger kanskje mer sammen med følelsen av
van superioriteit en minderwaardigheid.
overlegenhet og underlegenhet.
Dat soort verdeeldheid...
Den slags klasseskille -
Wellicht gaat dat samen met respect of disrespect;
som vel hører sammen med respekt eller mangel på sådan -
mensen hebben het gevoel dat er op hen wordt neergekeken.
at de på bunnen blir sett ned på.
Wat, trouwens, de reden is waarom geweld
Dette er en av grunnene til at vold er mer utbredt
vaker voorkomt in meer ongelijke samenlevingen-
i samfunn med tydelige klasseskiller.
de aanleiding voor geweld is zo vaak dat mensen het gevoel hebben
Å bli sett ned på og ikke få respekt kan ofte
dat er op ze wordt neergekeken en ze niet worden gerespecteerd.
sette i gang volden.
Als er één principe is dat ik zou kunnen benadrukken,
Om det var mulig å trekke fram ett prinsipp
wat het belangrijkste principe is
som er det viktigste for å
voor de preventie van geweld
unngå vold,
zal het "Gelijkheid" zijn.
blir det "Likhet".
De belangrijkste factor die invloed heeft op de hoeveelheid geweld
Den ene faktoren som påvirker voldelighetsraten mest
.
.
is de mate van gelijkheid ten opzichte van de mate van ongelijkheid
er mengden likhet mot graden av ulikhet
in die samenleving.
i et samfunn.
Dus, waar we het over hebben is een soort van
Så det vi ser på er en slags
algemene sociale stoornis.
generell, sosial funksjonsforstyrrelse.
Het zijn niet slechts één of twee dingen die misgaan
Det er ikke bare en eller to ting som går galt
zodra ongelijkheid toeneemt.
mens ulikheten stiger,
Het lijkt betrekking te hebben op alles, of we het nu hebben over
det virker som om det er alt, enten vi snakker om
criminaliteit, gezondheid of mentale ziekten of wat dan ook.
kriminalitet eller helse eller psykiske sykdommer.
Eén van de echt verontrustende bevindingen over volksgezondheid is:
En av de virkelig urovekkende oppdagelsene i offentlig helse
dat je nooit de fout moet maken om arm te zijn.
er at man aldri må gjøre den tabben å være fattig.
Of arm geboren te worden.
Eller å bli født fattig.
Je gezondheid zal er in vele opzichten onder leiden:
Helsen din betaler for det på uendelig mange måter:
iets genaamd "sociaal-economisch gezondheidsgradiënt".
noe som er kjent som det 'sosioøkonomiske helseskråplan'
Hoe lager je komt in de lagen van de samenleving
Når du beveger deg nedover fra høyeste punkt
in termen van sociaal-conomische status, elke stap lager,
i samfunnet, hva gjelder sosioøkonomisk status,
wordt de gezondheid slechter voor talloze verschillende ziekten.
blir helsen dårligere for hvert trinn når det gjelder ørten forskjellige sykdommer.
.
.
De levensverwachting wordt slechter.
Levealderen går ned.
Zuigelingensterfte- alles waar je naar kunt kijken.
Barnedødeligheten opp - alt du kan tenke deg.
.
.
Een groot probleem is dus:
Så en viktig diskusjon har vært
waarom bestaat deze gradiënt?
hvorfor dette skråplanet eksisterer.
Een simpel voor de hand liggend antwoord is
Et enkelt og åpenbart svar:
"Als je chronisch ziek bent, zul je niet erg productief zijn
hvis du er kronisk syk, kommer du ikke til å være særlig produktiv
.
.
dus gezondheidsproblemen zorgen voor sociaal-economische verschillen."
så helsetilstanden påvirker sosioøkonomiske forskjeller.
Niet in de verste verte- simpelweg omdat
Det er ikke sånn i det hele tatt. Det er så enkelt som at
.
.
je zou kunnen kijken naar de sociaal economische status van een 10 jarige
du kan se på 10-åringers sosioøkonomiske status,
.
.
en dat zal iets zeggen over hun gezondheid tientallen jaren later.
og den kommer til å si noe om helsen deres tiår senere.
.
.
Dat is dus de richting van causaliteit.
Så sånn henger det sammen.
Volgende- "Oh deze is voor de hand liggend:
Det neste som springer deg i øynene -
armen kunnen de dokter niet betalen; het is toegang tot de gezondheidszorg."
fattige folk har ikke råd til leger... gjelder det tilgang på helsetjenester?
.
.
Daar heeft het niets mee te maken, want je ziet dezelfde gradiënten
Det har ingenting med det å gjøre fordi du ser det samme skråplanet
.
.
in landen met universele gezondheidszorg en gesocialiseerde geneeskunde.
i land med universelle helsetjenester og sosialisert pleie.
.
.
Ok - volgende "simpele uitleg":
Greit - neste "enkle forklaring":
"gemiddeld genomen, hoe armer je bent, hoe meer kans je hebt om
Jo fattigere du er, jo mer sannsynlig er det at du begynner å røyke
.
.
te roken, te drinken en allerlei andere risicofactoren voor de gezondheid."
og drikke og ha en usunn livsstil.
Ja, die werken eraan mee, maar zorgvuldig onderzoek heeft aangetoond,
Ja, disse omhyggelige studiene viser at
dat het misschien maar een derde van de variabiliteit verklaart.
fattigdom står for om lag en tredel av variablene.
Dus wat blijft er over?
Hva annet er det?
Wat overblijft heeft ontzettend veel te maken met de stress van armoede.
Jo - å ha en masse å gjøre på grunn av stresset som følger fattigdommen.
.
.
Hoe armer je bent- beginnend bij
Jo fattigere du er, selv om du begynte
de persoon die één dollar minder verdient dan Bill Gates-
med å ha en dollar lavere inntekt enn Bill Gates...
Hoe armer je bent in dit land,
jo fattigere du er i USA
gemiddeld, hoe slechter je gezondheid is.
jo dårligere helse har du, i gjennomsnitt.
Dit zegt iets enorm belangrijks:
Dette viser oss noe viktig:
het verband tussen gezondheid en armoede
samspillet mellom helse og fattigdom,
gaat niet over arm zijn, maar over je arm voelen.
handler ikke om å være fattig, men å føle seg fattig.
Steeds meer herkennen we dat
I stadig større grad ser vi det kroniske stresset
chronische stress een belangrijke invloed heeft op gezondheid.
ha betydning for helsen.
Maar de belangrijkste bron van stress
Men den viktigste kilden til stress
is de kwaliteit van sociale relaties.
er kvaliteten i ens sosiale omgang.
En als er iets is dat de kwaliteit van sociale relaties verlaagt,
Og er det noe som minker kvaliteten i sosial omgang, er det
.
.
dan is dat de sociaal-economische gelaagdheid van de samenleving.
den sosialøkonomiske klassedelingen i samfunnet.
Wat de wetenschap nu heeft aangetoond is dat ongeacht de materiële rijkdom,
Det vitenskapen nå har vist, er at stresset ved å leve i et klassedelt samfunn,
.
.
de stress van simpelweg in een gelaagde samenleving leven
uavhengig av materiell velstand,
leidt tot een groot spectrum aan volksgezondheids-problemen.
fører med seg en mengde helseproblemer.
En hoe groter de ongelijkheid, hoe erger de problemen worden.
Jo større ulikhet, jo verre blir de.
Levensverwachting: Hoger in meer gelijke landen.
Levealder: høyere i land med større likhet.
Drugsmisbruik: Lager in meer gelijke landen.
Stoffmisbruk: mindre i land med større likhet.
Geestesziekten: Lager in meer gelijke landen.
Sinnslidelser: mindre i land med større likhet.
Sociaal Kapitaal - het vermogen van mensen om elkaar te vertrouwen:
Sosial kapital - i hvor stor grad man stoler på hverandre:
.
.
Natuurlijk hoger in meer gelijke landen.
Selvfølgelig større i land med større likhet.
Schoolresultaten: Hoger in meer gelijke landen.
Utdannelsesresultater: bedre i land med større likhet.
Aantal Moorden: Lager in meer gelijke landen.
Selvmordsrater: lavere i land med større likhet.
Misdaad en Gevangenisopnamen: Lager in meer gelijke landen.
Forbrytelser og fengslede: færre i land med større likhet.
.
.
En het gaat maar door:
Det fortsetter og fortsetter:
Kindersterfte - overgewicht - tienermoeders:
Barnedødelighet - fedme - tenåringsfødsler:
Lager in meer gelijke landen.
Lavere i mer likestilte samfunn.
en wellicht het meest interessant:
og kanskje enda mer interessant:
Innovatie: Groter in meer gelijke landen.
Innovasjon: Bedre i mer likestilte land.
wat in strijd is met de eeuwenoude aanname dat een competitieve,
Som utfordrer den urgamle idèen om at et konkurransedrevet,
gelaagde maatschappij op de één of andere manier creatiever en innovatiever is.
klassedelt samfunn er mer kreativt og oppfinnsomt.
Bovendien, een onderzoek gedaan in het VK genaamd 'The WhiteHall Study'
Videre har en studie fra Storbritannia kalt WhiteHall-forsøket,
.
.
heeft bevestigd dat er een sociale verdeling is van ziekten
bekreftet at det finnes en sosial distribusjon av sykdom
als je de sociaal-economische ladder van boven naar beneden bekijkt.
mens du går fra toppen til bunnen av den sosioøkonomiske stigen.
.
.
Bijvoorbeeld, er werd geconstateerd dat in de laagste rangen van de hiërarchie
For eksempel ble det oppdaget at laveste trinn
er een viervoudige stijging in sterfte door hartziekten was
i hierarkiet hadde 4 ganger flere tilfeller av hjertesykdommer med dødelig utfall,
.
.
in vergelijking met de hoogste rangen.
enn det høyeste trinnet.
En dit patroon bestaat, ongeacht de toegang tot medische zorg.
Og dette mønsteret består, uavhengig av tilgangen til helsetjenester.
Zodoende, hoe slechter iemands relatieve financiële status,
Derfor - jo verre en persons relative finansielle status er,
hoe slechter hun gezondheid gemiddeld zal zijn.
dess dårligere kommer dennes gjennomsnittlige helse til å være.
Dit fenomeen komt voort uit wat men ook wel kan beschrijven als
Dette fenomenet har sine røtter i det som kan kalles
'Psychosociale stress'
'Psykososialt Stress'
en het ligt aan de basis van de grootste sociale verstoringen
og den er grunnlaget for de største sosiale forstyrrelsene
die onze huidige samenleving teisteren.
som plager samfunnet vårt i dag.
De oorzaak?
Årsaken?
Het monetaire marktsysteem.
Pengemarkedssystemet.
Vergis je niet:
Vær klar over dette:
de grootste vernietiger van ecologie,
Den som ødelegger mest av økologien...
de grootste bron van afval, uitputting en vervuiling,
Den største kilden til sløsing, uttømming og forurensning...
de grootste voortbrenger van geweld,
Den største leverandøren av vold-
oorlog, misdaad, armoede, dierenmishandeling en onmenselijkheid,
krig - kriminalitet - fattigdom - dyremishandling og inhumanitet..
de grootste voortbrenger van sociale en persoonlijke neurose,
Den største drivkraften til sosiale og personlige nevroser...
geestesziekten, depressie, angst...
Mentale plager - depresjonsangst...
en niet te vergeten: de grootste bron van sociale verlamming
For ikke å si, den største kilden til sosial lammelse
die ons er van weerhoudt om over te stappen op nieuwe methodologieën
som hindrer oss i å bevege oss mot nye metoder
voor persoonlijke gezondheid, wereldwijde duurzaamheid
for personlig helse, global bærekraft
en vooruitgang op deze planeet-
og fremskritt på denne planeten-
is niet één of andere corrupte overheid of wetgeving,
er ikke en korrupt regjering eller lovgivning...
niet één of andere misdadige onderneming of bankkartel,
ikke en løpsk bedrift eller bankkartell...
niet één of andere fout in de menselijke aard,
ikke en feil i menneskenaturen...
niet één of andere geheime verborgen sekte die de wereld beheerst.
og ikke en slags hemmelig kabal som kontrollerer verden.
.
.
Het is feitelijk het sociaal-economisch systeem zelf
Det er faktisk: Det sosioøkonomiske systemet i seg selv
in zijn fundering.
i dets grunnvoll.
[Deel 3: Project Aarde]
[Del 3: Prosjekt Jord]
Stel je even voor dat we de kans hadden
La oss innbille oss et øyeblikk at vi hadde
om de menselijke beschaving te herontwerpen, van begin af aan.
muligheter til å forme samfunnet fra bunnen av.
Wat als we, hypothetisch gesproken,
Hva om vi, rent hypotetisk,
een exacte kopie van planeet aarde ontdekten
oppdaget en kopi av planeten jorda
en het enige verschil tussen de nieuwe planeet en de onze
og den eneste forskjellen mellom de to planetene, var at
.
.
was dat er nog geen menselijke evolutie had plaats gevonden. Een leeg blad.
mennesket ikke hadde oppstått på den nye. Den ville være et blankt ark.
.
.
Geen landen, geen steden, geen verontreiniging, geen republikeinen...
Ingen land, ingen byer, ingen forurensning, ingen republikanere
alleen een ongerepte, open omgeving.
bare et åpent jomfruelig landskap.
Dus. Wat doen we?
Hva ville vi gjort her?
Wel, eerst hebben we een doel nodig, toch?
Vel, først måtte vi finne et "mål". Ikke sant?
En je kan gerust zeggen dat dat doel overleven zou zijn.
Ett trygt mål ville vært å overleve.
En niet zomaar overleven, maar op
Ikke bare det, men overleve optimalt, med helse
een optimale, gezonde en welvarende manier.
og framgang.
De meeste mensen willen, inderdaad, leven
De fleste ønsker å leve,
en het liefst zonder te lijden.
og vil helst gjøre det uten lidelse.
Vandaar dat de basis van deze beschaving
Derfor bør grunnlaget for sivilisasjonen
zo ondersteunend en duurzaam mogelijk moet zijn voor menselijk leven,
være så hjelpsom som mulig, og altså bærekraftig for menneskeliv.
.
.
rekening houdend met de materiële behoeften van alle mensen op aarde,
Ta hensyn til hva mennesket behøver -alle mennesker på jorda -
.
.
terwijl getracht wordt alles te verwijderen
samtidig som man fjerner det som
wat ons op lange termijn kan schaden.
kan være skadelig for oss i det lange løp.
Nu het doel van maximale duurzaamheid helder is,
Der har vi ett mål: "Maksimum Bæreevne".
gaat de volgende vraag over onze 'methode'.
så kan vi se på "metodene".
Wat voor soort benadering hanteren we?
Hvordan går vi i gang her?
Laten we eens kijken...
La oss se -
Onlangs, was politiek de methode voor maatschappelijk bestuur op aarde, ...
sist jeg sjekket var politikk en metode for å drive samfunnet;
dus wat hebben de doctrines van de republikeinen, de progressieven,
hva sier høyre, venstre, sosialister
conservatieven of socialisten te vertellen over maatschappelijk ontwerp?
og konservative om samfunnsdesign?
Hmmm...helemaal niets.
Hmmmmm... Ingen verdens ting.
Oké, hoe zit het dan met religie?
Javel. Hva med religionen?
De grote schepper moet toch zeker ergens wat blauwdrukken achtergelaten hebben...
Den store skaperen må da ha etterlatt seg noen arbeidstegninger?
Nee...niets te vinden.
Nei... ikke noe som lar seg spore opp.
Oké. Wat blijft er over?
Ja vel. Hvilke muligheter har vi da?
Blijkbaar iets dat 'wetenschap' heet.
Det finnes noe som heter "vitenskap".
Wetenschap is uniek omdat ze niet alleen vereist
Vitenskapen er unik, i det at metoden krever at alt skal
dat voorgestelde ideeën worden getest en gerepliceerd,
testes og gjøres om igjen. Ikke bare ideene,
maar alles wat wetenschap voortbrengt is tevens inherent weerlegbaar.
men alt vitenskapen kommer med, lar seg gjendrive.
Met andere woorden, in tegenstelling tot religie en politiek
Altså; til forskjell fra politikk og religion
heeft wetenschap geen ego
har ikke vitenskapen noe ego
en alles wat ze suggereert, aanvaardt de mogelijkheid
og alt den foreslår har muligheten av å bli
om ooit als fout bewezen te worden.
motbevist etter hvert.
Het houdt vast aan niets en evolueert voortdurend.
Den tviholder ikke på noe, og beveger seg hele tiden.
Wel, dat klinkt natuurlijkerwijs genoeg voor mij.
Vel, det låter naturlig nok for meg.
Dus, op basis van de huidige stand van wetenschappelijke kennis
Da har vi vitenskapens status tidlig i det
in het begin van de 21e eeuw,
21. århundre å basere oss på,
samen met ons doel van maximale duurzaamheid
sammen med vårt mål: "Maksimum bærekraft"
voor de menselijke populatie,
for menneskerasen.
hoe beginnen we met het eigenlijke proces van opbouw?
Hvor begynner vi vår oppgave?
De eerste vraag die gesteld moet worden is:
Det første spørsmålet som må besvares er:
wat hebben we nodig om te overleven?
Hva trenger vi for å overleve?
Het antwoord is uiteraard, planetaire grondstoffen.
Svaret er selvfølgelig: Planetens ressurser.
Of het nu het water is dat we drinken, de energie die we gebruiken
Om dette er vannet vi drikker, energien vi benytter,
of de ruwe materialen die we gebruiken om gereedschap en onderdak te creëren,
eller materialene vi bruker til å bygge verktøy og ly.
de planeet herbergt een inventaris aan hulpmiddelen,
Planeten har et stort lager av ressurser -
waarvan velen noodzakelijk zijn voor ons overleven.
og mange av disse trenger vi for å overleve.
Dus, als we deze realiteit in ogenschouw nemen,
Og når vi vet det,
wordt het cruciaal te weten te komen wat we hebben en waar het zich bevindt.
blir det viktig å finne ut hva vi har og hvor det er.
Dat betekent dat we een onderzoek moeten doen.
Altså må vi sette i gang en undersøkelse.
We lokaliseren en identificeren simpelweg elke te vinden fysieke hulpbron
Vi lokaliserer og identifiserer hver eneste fysiske ressurs på planeten
op de planeet, samen met de hoeveelheid per locatie,
og mengden som finnes hvert sted.
Van lagen kopererts tot de meest veelbelovende locaties voor
Alt fra kobberminer til steder hvor vindkraft ser
windparken voor energieproductie, tot de natuurlijke zoetwaterbronnen,
ut til ha noe for seg, eller ferskvannskilder.
.
.
tot een inschatting van de hoeveelheid vis in de oceaan,
Vi kalkulerer fiskebestander
tot de meest vruchtbare plekken voor het verbouwen van voedsel, etc.
og finner den beste dyrkningsjorda, osv.
Maar, omdat wij mensen
Men når vi mennesker skal
deze hulpbronnen voortdurend zullen consumeren,
forbruke disse ressursene over tid,
beseffen we dat we niet alleen horen te lokaliseren en te identificeren,
skjønner vi at det holder ikke å finne ut hva og hvor,
maar ook moeten bijhouden.
vi må også holde øye med ressursene.
We moeten ervoor zorgen dat ze niet op raken;
Vi må være sikre på at vi ikke går tom for noe...
dat zou slecht zijn.
det hadde vært ille.
En dat betekent niet alleen het bijhouden van onze consumptiesnelheid,
Vi må både finne ut hvor mye vi bruker
maar ook de snelheid waarmee de aarde regenereert,
og hvor lang tid det tar å fornye.
zoals bijvoorbeeld de tijd die nodig is voor
Hvor lang tid tar det for eksempel for et
een boom om te groeien of een waterbron om zich te hervullen.
tre å vokse opp, eller en kilde å fornye seg.
Dit heet: 'dynamisch evenwicht'.
Dette kaller vi "Dynamisk Likevekt".
Met andere woorden, als we bomen sneller verbruiken dan dat ze kunnen groeien,
Med andre ord: hvis vi bruker opp trærne fortere enn de gror
hebben we een ernstig probleem; want het is niet duurzaam.
har vi et stort problem, for det blir ikke bærekraftig.
Dus, hoe volgen we deze inventarisatie dan op
Men hvordan skal vi kunne følge med på dette
vooral wanneer we inzien dat
særlig når vi erfarer at alt dette
al dat spul overal verspreid is?
er spredd over hele kloden.
We hebben grote mijnen voor mineralen in wat we Afrika noemen,
Vi har svære gruver i det vi kaller Afrika
energieconcentraties in het Midden-Oosten,
og energikilder i Midtøsten, store muligheter for
enorme getijdenenergie-mogelijkheden aan de Atlantische kust in Noord-Amerika,
tidevannskraft på Atlanterhavskysten av Nordamerika,
de grootste verse watervoorraad in Brazilië, etc.
størst ferskvannsforekomst i Brazil, osv.
En opnieuw heeft de goede oude wetenschap een suggestie:
Vel, gode gamle vitenskap har et forslag:
het heet 'systeem theorie'.
Det kalles "systemteori".
Systeem theorie erkent dat het weefsel van de natuur,
Denne teorien anerkjenner at den naturlige verden,
van de menselijke biologie via de aardse biosfeer
fra menneskekroppen til biosfæren,
tot de aantrekkingskracht van het zonnestelsel zelf,
ja helt ut til solsystemets krefter,
een reusachtig, synergetisch in verband staand systeem is; volledig verweven.
er ett stort, sammenhengende system.
Net zoals menselijke cellen zich verbinden om onze organen te vormen.
Akkurat som våre celler henger sammen for å forme organer,
En de organen zich verbinden om onze lichamen te vormen
og organene henger sammen for å forme kroppene våre,
en omdat onze lichamen niet kunnen leven zonder aardse grondstoffen
og kroppene våre ikke kan leve uten jordas ressurser,
zoals voedsel, lucht en water, zijn we onlosmakelijk verbonden met de aarde.
som luft, sol og vann, er vi linket sammen med jorda.
En ga zo maar door.
Og så videre.
Dus, zoals de natuur suggereert, nemen we deze gehele inventaris
Altså, vi gjør som naturen foreslår og slår sammen
en bijgehouden gegevens en creëren we een 'systeem' om ze te beheren.
alle data om tilfang og bruk, og lager et system til å kjøre det.
In feite een 'wereldwijd grondstoffenbeheer systeem'
Et Globalt Ressursforvaltningssystem, som kan
om iedere relevante hulpbron op de planeet bij te houden,
holde øye med hver eneste relevante ressurs på planeten.
Er is simpelweg geen logisch alternatief, als het als soort ons doel is
Vi har ingen logiske alternativ om målet vårt er å overleve
om te overleven op lange termijn, moeten we het geheel opvolgen.
på sikt som art. Vi må følge med på sakene.
Nu we dit begrijpen kunnen we naar de productie kijken.
Når det er sagt, kan vi se på produksjonen.
Hoe gaan we dit allemaal gebruiken?
Hvordan skal vi benytte alt dette her?
Hoe zal ons productieproces eruitzien en wat moeten we
Hvordan skal vi produsere og hva trenger vi
in overweging nemen om er zeker van te zijn dat het zo optimaal mogelijk is,
for å gjøre ting så bra som mulig,
om de duurzaamheid te maximaliseren?
og bedre vår bærekraft?
Wel, het eerste wat eruit springt, is het feit
Det første som slår ned i oss er at
dat we constant moeten proberen aan behoud te doen.
vi hele tiden trenger å bevare det vi har.
De grondstoffen van deze planeet zijn in essentie eindig.
Planetens ressurser er uansett begrensede.
Het is dus belangrijk om 'strategisch' te zijn.
Da blir det viktig å være "strategisk".
'Strategisch behoud' is essentieel.
"Strategisk Bevaring" er sentralt.
Het tweede punt dat we erkennen is dat sommige grondstoffen
Det andre vi oppdager, er at noen ressurser
in hun prestaties niet zo goed zijn als andere.
ikke er så bra som andre.
Sterker nog, sommige van deze grondstoffen hebben bij gebruik
Faktisk har noe av dette en elendig virkning
een vreselijk effect op het milieu,
på miljøet når du tar det i bruk,
wat steevast onze eigen gezondheid tegenwerkt.
og dette virker inn på vår egen helse.
Bijvoorbeeld: hoe je het ook bekijkt, olie en fossiele brandstoffen
For eksempel: olje og fossile brennstoffer, uansett hvordan man ser på det,
zijn materialen die behoorlijk destructieve middelen vrijgeven in de omgeving.
slipper løs noen veldig ødeleggende virkestoffer i miljøet.
Daarom is het van groot belang dat we ons best doen om dit soort stoffen
Derfor er det ekstremt viktig at vi kun bruker sånne ting
alleen te gebruiken als het echt niet anders kan. Liefst helemaal niet.
når vi virkelig må - hvis vi i det hele tatt må det.
Gelukkig zien we massa's zon, wind, getijden, golfslag, thermische-
Heldigvis for oss har vi masse sol- vind- tidevanns- bølge-
en geothermische mogelijkheden voor de productie van energie.
varmedifferensial- og jordvarmemuligheter til energiproduksjon
We kunnen dus objectieve strategieën uitbouwen over wat we gebruiken en waar,
sånn at vi kan lage objektive strategier om hva vi bruker og hvor,
om zogenaamde 'negatieve terugwerkende krachten' te vermijden
for å unngå det som kan kalles "negative tilbakevirkninger"
of wat er ook uit productie of gebruik voortkomt
eller det som gjennom produksjon eller bruk
en schadelijk is voor het milieu en dus onszelf.
skader miljøet og derfor, oss selv.
We noemen dit 'strategische veiligheid'
Vi vil kalle dette "Strategisk trygghet"
koppelen aan 'strategisch behoud'.
som vi parer med vår "Strategiske bevaring".
Maar productiestrategieën houden daar niet op.
Men produksjonsstrategier stopper ikke der.
We zullen een 'efficiëntie strategie' nodig hebben
Vi kommer til å trenge en "Effektivitetsstrategi"
voor de eigenlijke productie-mechanismen.
for selve produksjonsmekanismen.
En we komen tot de conclusie dat we ons aan ongeveer
Og vi merker at det er i alle fall
drie specifieke protocollen moeten houden:
tre bestemte regler vi må følge:
1: Alle goederen die we produceren moeten ontworpen zijn
En: Hver vare vi produserer må være
om zo lang mogelijk mee te gaan.
formet til å vare så lenge som mulig.
Het is logisch dat hoe meer dingen defect raken,
Selvfølgelig, jo fortere ting bryter sammen
hoe meer middelen we nodig hebben om ze te vervangen
dess mer ressurser trenger vi for å erstatte dem
en hoe meer afval we produceren.
og mer avfall blir produsert.
2: Wanneer dingen toch kapot gaan,
To: Når ting bryter sammen
of niet langer bruikbaar zijn om wat voor reden ook,
og ikke lenger kan brukes av en eller annen grunn
is het cruciaal dat we verzamelen of recyclen,
er det ekstremt viktig at vi gjenvinner,
zoveel mogelijk.
eller resirkulerer mest mulig.
Dus het productieontwerp hoort hier rekening mee te houden
Produksjonsformen må altså ta dette direkte med i
vanaf de vroegste fases van de ontwikkeling.
betraktningen med én gang.
3: Snel evoluerende technologieën, zoals elektronica,
Tre: Hurtigutviklende teknologier, sånn som elektronikk
die onderworpen zijn aan de snelste technologische veroudering,
som raskest blir teknologisk utdatert
horen vooruitziend ontworpen te worden,
må være formet for å
met de mogelijkheid tot fysieke updates.
forutse og skaffe seg fysiske oppdateringer.
We willen geen compleet computer systeem weggooien
Det siste vi vil gjøre er å kaste et hel datasystem
alleen omwille van een defect of verouderd onderdeel.
bare fordi det har en ødelagt del eller er utdatert.
En dus ontwerpen we gewoonweg makkelijk up te daten componenten,
Så vi former altså komponentene slik at de lett kan oppdateres
stuk voor stuk, gestandaardiseerd en universeel uitwisselbaar,
del for del, standardisert og universelt utskiftbart
in lijn met de huidige trend van technologische veranderingen.
i tråd med trendene i den teknologiske utviklingen.
En als we beseffen dat de mechanismen van 'strategisch behoud',
Og når vi innser at mekanismene bak "strategisk vedlikehold",
'strategische veiligheid' en 'strategische efficiëntie'
"strategisk sikkerhet" og "strategisk effektivitet"
zuiver technische overwegingen zijn,
er rent tekniske overveielser
vrij van elke menselijke mening of vooroordeel,
blottet for enhver menneskelig mening eller føring,
dan voeren we eenvoudigweg deze strategieën in een computer
så setter vi simpelthen disse strategiene opp i en datamaskin,
die alle relevante variabelen kan afwegen en berekenen
som kan overveie og beregne alle relevante variabler
en ons de mogelijkheid geeft
noe som igjen fører til at vi alltid kommer fram til den
te komen tot de beste methode voor duurzame productie,
absolutt beste metoden for en bærekraftig produksjon
gebaseerd op de huidige kennis.
basert på nåværende, tilgjengelig kunnskap.
En hoewel dit ingewikkeld klinkt,
Og mens det hele kan høres komplisert ut,
is het niet meer dan een veredelde rekenmachine.
er dette bare en gigantisk kalkulator
Tenslotte worden zulke geavanceerde
for å ikke snakke om at et slikt flervariabelt system
besluitvormende controlesystemen,
som er i stand til å overvåke og regne ut beslutninger,
reeds over de hele wereld gebruikt voor specifieke doeleinden.
allerede blir brukt verden rundt i i dag
Het is enkel een proces van schaalvergroting.
for enkelte spesielle formål. Det er rett og slett en kalkyle.
Dus....
Så...
Nu hebben we niet alleen een 'grondstoffenbeheer systeem',
Nå har vi ikke bare vårt "ressursforvaltningssystem"
maar ook een 'productie management systeem',
men også et system for "produksjonsforvaltning ";
die beiden met gemak computergestuurd kunnen worden
prosesser som lett kan bli automatisert ved hjelp av datamaskiner
om de efficiëntie, instandhouding en veiligheid te vergroten.
for å maksimere effektivitet, vedlikehold og sikkerhet.
De informatieve werkelijkheid is dat de menselijke geest,
Informasjonsvirkeligheten er at hjernen til et menneske
of zelfs een groep mensen, niet kunnen bijhouden wat bijgehouden hoort te worden.
eller en gruppe mennesker, ikke klarer å finne det som skal spores opp.
Het moet door computers gebeuren, en het kan.
Det må gjøres av datamaskiner og det er fullt mulig.
En daarmee komen we tot het volgend niveau: distributie.
Og dette tar oss til neste skritt: Distribusjon.
Welke duurzame strategieën zijn hier relevant?
Hvilke bærekraftige strategier vil fungere her?
Wel, omdat we weten dat de kortste afstand
Vel, siden vi vet at den korteste
tussen twee punten een rechte lijn is
distansen mellom to punkter er en rett linje,
en er energie nodig is om transportmachines aan te drijven,
og siden det trengs energi til å drive transportkjøretøy,
en hoe korter de transport afstand, hoe efficiënter.
så blir det mer effektivt jo kortere distanse.
Goederen op één continent produceren en dan verschepen naar een ander,
Å produsere vare i ett kontinent og frakte det til et annet
is alleen zinvol als de betreffende goederen
kan bare forsvares om de aktuelle varene ikke kan
simpelweg niet geproduceerd kunnen worden in dat gebied.
produseres i den regionen.
Anders is het niks anders dan verspilling.
Ellers er det bare hensiktsløst.
We horen de productie zo te lokaliseren, dat transport
Vi må lokalisere produksjonen, så distribueringen blir enkel,
makkelijk, snel en energiezuinig is.
kjapp, og krever minst mulig energi.
Dit noemen we de 'nabijheidsstrategie'
Vi skal kalle dette "nærhetsstrategien",
wat betekent dat we de afstand waarover we
noe som simpelthen betyr at vi minsker
goederen transporteren zoveel mogelijk beperken,
frakten av varene så mye som mulig
zowel voor ruwe grondstoffen als voor afgewerkte producten.
uansett om det er råvarer eller ferdige forbruksvarer.
Het zou natuurlijk ook belangrijk kunnen zijn om te weten
Selvfølgelig er det viktig
welke goederen we vervoeren en waarom.
å være klar over hva slags varer som blir transportert og hvorfor...
Dit valt onder de categorie 'vraag'.
Og dette faller inn under kategorien "etterspørsel".
De vraag is gewoon dat wat mensen nodig hebben om gezond te zijn
Etterspørsel er rett og slett hva mennesker trenger for å være
en een hoge levensstandaard te hebben.
friske og ha en høy livskvalitet.
Het spectrum van menselijke materiële behoeften
Spekteret av materielle menneskelige behov
varieert van puur levensondersteunende noodzakelijkheden
rangerer fra kjernen av livsnødvendigheter
zoals voedsel, schoon water en onderdak,
som mat, rent vann og husly...
tot sociale en recreatieve goederen voor ontspanning
til sosiale og underholdende varer som gir avslapning
en persoonlijk, sociaal plezier;
og personlig - sosial nytelse -
beide belangrijke factoren in de menselijke en maatschappelijke gezondheid.
som begge er viktige faktorer for helhetlig menneskelig og sosial helse.
Heel simpel, nemen we nog een onderzoek.
Så - helt greit - har vi en ny undersøkelse.
Mensen beschrijven hun behoeften, de vraag wordt beoordeeld
Folk beskriver sine behov, etterspørselen blir
en gebaseerd op deze vraag begint de productie.
vurdert og produksjonen begynner basert på etterspørselen.
En aangezien de grootte van de vraag naar verschillende goederen
Og siden nivået av etterspørsel av forskjellige varer vil
natuurlijkerwijs zal fluctueren en veranderen rond verschillende regio's,
variere naturlig og endre seg i forskjellige regioner
is het nodig om een 'vraag / distributie monitoring systeem' te creëren
Må vi skape et "Etterspørsel/Distribusjonssporingssystem"
om overschotten en tekorten te vermijden.
for å unngå overskridelser og manko.
Natuurlijk is dit idee oud nieuws;
Denne idèen er selvfølgelig gammelt nytt
het wordt vandaag in iedere grote winkelketen gebruikt
hver eneste store butikkjede i dag bruker den
om ervoor te zorgen dat hun voorraad op peil blijft.
for å sikre at de har orden på varelageret.
Alleen deze keer, monitoren we op wereldschaal.
Men denne gangen sporer vi i global målestokk.
Maar wacht even. We kunnen de vraag niet echt volledig begrijpen
Men vent litt. Vi kan egentlig ikke forstå etterspørsel ordentlig
als we geen rekening houden met het werkelijk gebruik van het goed zelf.
hvis vi ikke tar hensyn til den faktiske bruken av selve varen.
Is het logisch en duurzaam dat elke mens zegt:
Er det logisk og bærekraftig for hvert eneste menneske
Neem maar van alles één? Ongeacht of het wordt gebruikt?
å ha én av alt som blir lagd. Uavhengig av bruken?
Nee. Dat zou gewoonweg verspillend en inefficiënt zijn.
Nei. Det ville helt enkelt være bortkastet og ineffektivt.
Als iemand een goed nodig heeft, maar deze behoefte slechts is voor
Hvis en person har et behov for en vare, men kun i ca.
gemiddeld 45 minuten per dag, dan zou het veel efficiënter zijn
45 minutter per dag i gjennomsnitt, vil det være mye mer effektivt hvis
.
.
als dat object voor hen beschikbaar gemaakt wordt
den varen ble tilgjengelig for dem
en voor anderen wanneer zij er behoefte aan hebben.
og andre når det var nødvendig.
Velen vergeten dat het niet het product is dat ze willen
Mange glemmer at det ikke er varen de vil ha
maar de functie van dat product.
men meningen med den varen.
Wanneer we ons realiseren dat het goed zelf
Når vi innser at varen i seg selv
slechts zo belangrijk is als het nut ervan,
bare er så viktig som dens bruk
zullen we zien dat deze 'externe beperking',
ser vi at "ytre restriksjoner"
of wat we vandaag de dag 'eigendom' noemen,
eller det vi kanskje ville kalt "eierskap"
uitermate verspillend en milieuonvriendelijk is
er ufattelig sløsende og miljømessig ulogisk
in een fundamentele, economische zin.
på en økonomisk grunnleggende måte.
Dus horen we een strategie te bedenken genaamd: 'strategische toegang'.
Så vi må utvikle en plan kalt: "Strategisk Tilgang".
Dit zou de basis vormen van ons
Dette vil være grunnlaget for vårt
'vraag / distributie monitoring systeem'
"etterspørsel/distribusjon sporingssystem",
dat er voor zorgt dat we kunnen voldoen
noe som sørger for at vi kan etterkomme
aan de behoeften van de bevolking
befolkningens behov for tilgang til
voor toegang tot wat ze nodig hebben, wanneer zij dat nodig hebben.
det de måtte trenge, når de måtte trenge det.
En wat betreft het fysiek verkrijgen van de goederen,
Når det gjelder å få tak i varer
gecentraliseerde en regionale toegangscentra
virker det bra med sentraliserte og lokale
liggen grotendeels voor de hand,
tilgangssentre, og slike varesentre kan stort sett
opgericht in de nabijheid van de bevolking
plasseres i nærheten av befolkningen.
en iemand zou gewoonweg binnenstappen, het item nemen,
Da kan en person ta det han trenger, benytte det,
gebruiken en het terugbrengen wanneer hij het niet meer nodig heeft.
og når han ikke lenger har bruk for det, levere tilbake.
Een beetje zoals een bibliotheek vandaag werkt.
Nesten som et bibliotek fungerer i dag.
In feite zouden deze centra niet alleen kunnen bestaan in een gemeenschap
Ikke bare kunne disse senterne være en del av
zoals de winkels die we vandaag zien,
samfunnet på samme måte som dagligvarebutikker i dag;
maar er zouden gespecialiseerde centra bestaan in specifieke gebieden
men spesialiserte sentre kan ligge i spesielle områder
waar bepaalde goederen vaak worden gebruikt.
der visse varer ofte blir brukt og
Hierdoor wordt meer energie bespaart met minder herhalend transport.
dette fører til energisparing på grunn av mindre frakt.
En wanneer dit 'vraag-monitoring systeem' in werking is,
Og når dette "etterspørsel / sporingssystemet" først er i rute,
staat het in verbinding met ons 'productie management systeem'
går vi løs på vårt "produksjonforvaltningssystem"
en natuurlijk met ons 'grondstoffenbeheer systeem'.
og følgelig, på vårt "ressursforvaltningssystem",
Zo wordt een geünificeerde, dynamisch updatende,
og dermed skaper vi en samlet, dynamisk oppdaterende,
wereldwijde economische managementmachine gecreëerd,
global økonomiforvaltningsmaskin
die er simpelweg voor zorgt dat we duurzaam blijven.
som simpelthen sørger for at vi som rase forblir levedyktige
We beginnen met het veiligstellen van de integriteit van onze eindige grondstoffen,
og det starter med å sikre våre begrensede ressurser
en zorgen ervoor dat we alleen de beste,
og videre sørger vi for at vi bare skaper de beste,
meest strategische goederen produceren,
de mest strategiske varene
terwijl we de distributie van alles uitvoeren
mens vi distibuerer alt på
op de meest intelligente en efficiënte manier.
den mest intelligente og effektive måten.
En het unieke resultaat van deze op behoud gebaseerde aanpak,
Og det unike resultatet av denne vedlikeholdsbaserte tilnærmingen,
dat tegen de intuïtie van velen ingaat,
som mange ser som lite intuitiv,
is dat dit logische, van onderuit opgebouwde,
er at denne logiske "fra bunnen"-bygde
empirische proces van behoud en efficiëntie
empiriske vedlikeholds- og effektivitetsprosessen,
-dat als enige, daadwerkelijke menselijke duurzaamheid kan realiseren-
som kun definerer menneskerasens egentlige bæreevne,
waarschijnlijk iets zou genereren wat nooit eerder is gezien in de geschiedenis:
vil trolig realisere noe som aldri før er sett i menneskenes historie.
toegang tot overvloed.
Tilgang i overflod...
Niet alleen voor een percentage van de wereldbevolking,
ikke bare for en prosentdel av verdens befolkning...
maar voor de hele beschaving.
men for hele sivilisasjonen.
Dit economische model, zoals zojuist was uitgedrukt...
Denne økonomiske modellen som nettopp ble grovt skissert...
deze verantwoordelijke, systeembenadering van het volledige
denne ansvarsfulle systematiske tilnærmingsmåten for total
aardse grondstoffenbeheer en processen,
ressursforvaltning og prosesser som er
ontworpen om niets minder te doen dan
designet for å
de mensheid in zijn totaliteit te verzorgen
ta vare på menneskeheten som helhet
op de meest efficiënte en meest duurzame manier
på den mest effektive og bærekraftige måten,
zouden we een
kan kalles:
'Resource Based Economy' kunnen noemen.
en "RESSURSBASERT ØKONOMI"
Het idee werd gedefinieerd in de jaren '70 door
Idèen ble definert på 1970-tallet av
structureel ingenieur Jacque Fresco.
den strukturelle ingeniøren - Jacque Fresco.
Hij begreep toen al dat de samenleving afstevende op een ramkoers
Han forstod allerede da at samfunnet var på kollisjonskurs
met de natuur en met zichzelf, onhoudbaar op elk niveau,
med naturen og seg selv - ikke bærekraftig på noe nivå
en dat als dingen niet veranderden,
og hvis ting ikke forandret seg
we onszelf hoe dan ook zouden vernietigen.
ville vi ødelegge oss selv, på den ene eller den andre måten.
Kunnen al deze dingen die je zegt Jacque,
Er alle disse tingene du sier, Jacque...
gebouwd worden met de kennis die we nu hebben?
kan de bli bygd med det vi kjenner til i dag?
Of is het maar een inschatting,
Eller gjetter du bare...
gebaseerd op wat we vandaag weten?
basert på det vi vet i dag.
Nee. Al deze dingen kunnen gebouwd worden met wat we nu weten.
Nei, alle disse tingene kan bygges med det vi kjenner til i dag.
Het vraagt 10 jaar om het aardoppervlak te veranderen.
Det vil ta 10 år å forandre Jordens overflate.
Om de wereld te herbouwen tot een nieuw paradijs op aarde.
Å gjenoppbygge verden til å bli Edens Hage igjen.
De keuze is aan jou.
Valget ligger hos deg.
De stompzinnigheid van een nucleaire wapenwedloop,
Idiotien av et atomvåpenløp...
het ontwikkelen van wapens,
utviklingen av våpen...
problemen op een politieke manier proberen op te lossen
forsøkene på å løse dine problemer politisk
door deze politieke partij te kiezen of de andere politieke partij,
ved å velge dette politiske partiet eller det andre...
alle politiek die is ondergedompeld in corruptie.
at all politikk er innhyllet i korrupsjon.
Laat mij het herhalen:
La meg si det en gang til:
Communisme, socialisme, fascisme, de democraten, de liberalen-
Kommunisme, sosialisme, fascisme... Demokratene
we willen mensen absorberen...
de liberale - vi vil absorbere alle mennesker.
alle organisaties die geloven in een beter leven voor de mens!
Alle organisasjoner som tror på et bedre liv for mennesket:
Er zijn geen negerproblemen of Poolse problemen
det finnes ikke problemer for negre eller polske problemer
of Joodse problemen of Griekse problemen
eller jødiske problemer eller greske problemer
of vrouwenproblemen, er zijn menselijke problemen!
eller kvinnelige problemer - det finnes menneskelige problemer!
Ik ben voor niemand bang, ik werk voor niemand;
Jeg er ikke redd for noen; Jeg jobber ikke for noen;
niemand kan mij ontslaan.
ingen kan ta meg ut av tjenesten.
Ik heb geen baas.
Jeg har ingen sjef.
Ik ben bang om te leven in de samenleving van vandaag.
Jeg er redd for å leve i det samfunnet vi har i dag.
Onze samenleving kan niet in stand worden gehouden door dit soort incompetentie.
Vårt samfunn kan ikke opprettholdes av denne typen inkompetanse.
Het was fantastisch - het vrije-marktsysteem -
Det var fantastisk - det frie markedssystemet -
ongeveer 35 jaar geleden. Daarna had het zijn beste tijd gehad.
for omtrent 35 år siden. Siden da har det vært unyttig.
Nu moeten wij onze denkwijze veranderen, of ten onder gaan.
Nå må vi endre tenkemåten vår eller dø.
De horrorfilms van de toekomst zullen onze samenleving tonen-
Skrekkfilmene i fremtiden vil være vårt samfunn...
hoe die niet werkte-
i måten det ikke fungerte på
en politiek...
og politikk...
zou deel uitmaken van een horrorfilm.
vil være en del av en skrekkfilm.
Wel, een heleboel mensen gebruiken tegenwoordig de term "koude wetenschap"
Vel, mange bruker begrepet "kald vitenskap" i dag
omdat het analytisch is,
fordi den er analytisk
en ze weten niet eens wat analytisch betekent.
og de vet ikke engang hva analytisk betyr.
Wetenschap betekent: dichtere benaderingen
Vitenskap vil si nærmere beregninger
over de manier waarop de wereld echt werkt.
av måten verden fungerer på.
Dus, het vertelt de waarheid- dat is wat het doet.
Så den forteller oss sannheten som den er.
Een wetenschapper probeert niet om goed op te kunnen schieten met mensen.
En vitenskapsmann forsøker ikke å komme overens med folk.
Ze vertellen hen wat hun bevindingen zijn.
Han forteller dem om sine funn.
Ze moeten alle dingen in twijfel trekken.
Han må stille spørsmål ved alt
En als een wetenschapper een experiment bedenkt dat laat zien
og om noen vitenskapsmenn kommer med eksperimenter som viser
dat bepaalde materialen een bepaalde sterkte hebben,
at noen materialer har en viss styrke,
dan moeten andere wetenschappers dat experiment kunnen herhalen
må andre vitenskapsmenn kunne kopiere
en dezelfde resultaten bereiken.
det eksperimentet og komme med de samme resultatene.
Zelfs als een wetenschapper van mening is dat een vleugel van een vliegtuig
Selv om en vitenskapsmann føler at en flyvinge,
als gevolg van wiskunde of berekeningen
i følge av matematiske beregninger,
een bepaald gewicht kan dragen
kan tåle en gitt vekt,
stapelen ze er toch nog zandzakken op
stabler de likevel sandsekker på vingene
om te zien wanneer hij breekt, en dan zeggen ze
for å observere når den gir etter og de sier
'mijn berekeningen kloppen' of 'ze kloppen niet'.
"mine beregninger var riktige" eller "beregningene var ikke korrekte".
Ik hou van dat systeem omdat het vrij is van vooringenomenheid
Jeg elsker det systemet fordi det er upåvirket av forutinntatte meninger
en vrij van de gedachte dat wiskunde alle problemen kan oplossen.
og ubundet av tanken om at matte kan løse alle problemer.
Je hoort je wiskunde ook te testen.
En må også sette sin "matte" på prøve.
Ik denk dat ieder systeem dat getest kan worden
Jeg tror at ethvert system som kan
ook getest moet worden.
bli satt på prøve, bør bli satt på prøve.
En dat alle beslissingen op onderzoek gebaseerd zouden moeten zijn.
Og at alle konklusjoner bør være basert på forskning.
Een 'Resource Based Economy' is simpelweg
En Ressursbasert Økonomi er simpelthen den
de wetenschappelijke methode, toegepast op sociaal belang-
vitenskapelige metoden anvendt på sosiale anliggender -
een aanpak die in de wereld van vandaag volstrekt afwezig is.
en tilnærmingsmåte som er fullstending fraværende i verden i dag.
De samenleving is een technische uitvinding.
Samfunnet er en teknisk oppfinnelse.
En de meest efficiënte methoden van geoptimaliseerde menselijke gezondheid,
Og de mest effektive metodene for optimalisering av menneskets helse,
fysieke productie, distributie, stedelijke infrastructuur en dergelijke
fysiske produksjon, distribusjon, byinfrastruktur og lignende
bevinden zich binnen het gebied van wetenschap en technologie-
ligger i det vitenskapelige feltet og
niet in politiek of monetaire economie.
teknologi - ikke politikk eller pengebasert økonomi.
Het werkt op dezelfde systematische wijze als bijvoorbeeld een vliegtuig
Teknologi fungerer på den samme systematiske måten som, la oss si et fly
en er is geen republikeinse of progressieve manier om een vliegtuig te bouwen.
og det fins ingen "republikansk" eller "liberal" måte å bygge et fly på.
Evenzo, is de natuur zelf de fysieke referentie
På samme måte er selve naturen den fysiske plattformen
om onze wetenschap te bewijzen, en het is een vast systeem-
som vi bruker for å bekrefte vår vitenskap og den er konstant -
.
.
dat alleen voortkomt vanuit ons toegenomen begrip hierover.
og viser mer av seg når vår forståelse av den øker.
In feite heeft het geen belang bij wat je
Den gir helt blaffen i hva du mener
subjectief denkt of waar je in gelooft.
er riktig etter ditt syn..
Integendeel, het geeft je een optie:
I stedet får du et valg:
je kunt leren op één lijn te komen met haar natuurlijke wetten
Du kan lære av den, og oppføre deg etter
en je gedrag daarop aan te passen,
naturlovene, noe som vil
wat steevast een goede gezondheid en duurzaamheid zal creëren,
gi deg god helse og bæreevne...
of je kunt tevergeefs tegen de stroom ingaan.
Eller du kan gå mot strømmen - helt formålsløst.
Het maakt niet uit hoezeer je gelooft dat je nu zomaar
Det spiller ingen rolle hvor mye du tror på at du kan
op kan staan en op de muur naast je kan lopen;
reise deg og spasere oppetter veggen,
de wet van de zwaartekracht zal het niet toelaten.
tyngdeloven vil ikke tillate deg det.
Als je niet eet- zul je sterven.
Om du ikke spiser, dør du.
Als je als baby niet wordt geknuffeld- zul je sterven.
Om ingen berører deg mens du er baby - vil du også dø.
Hoe hard het ook klinkt, de natuur is een dictatuur
Og det kan høres tøft, men naturen er et diktatur
en we kunnen er naar luisteren en er mee in harmonie treden
som vi enten kan høre på og leve i harmoni med
of de onvermijdelijke negatieve gevolgen ondergaan.
eller protestere mot og ta konsekvensene.
Dus, een 'Resource Based Economy'
En Ressursbasert Økonomi er ikke annet
is niets meer dan een set van bewezen,
enn et sett sikre,
levensondersteunende afspraken,
levedyktige oppfatninger
waar alle beslissingen gebaseerd zijn op
hvor alle avgjørelser er basert på
optimale menselijke en milieubewuste duurzaamheid.
maksimum bæreevne for mennesker og miljø.
Het houdt rekening met de empirische "levensgrond"
Her er det basale "Livsgrunnlaget" tatt med
die ieder menselijk wezen als behoefte deelt
i betraktningen, som alle mennesker deler
ongeacht, nogmaals, van hun politieke of religieuze filosofie.
uansett religiøs tro eller politisk overbevisning.
Er bestaat geen cultureel relativisme met deze aanpak.
En slik tilnærming er ikke kulturelt betinget.
Het is geen kwestie van mening.
Det er ikke spørsmål om meninger.
Menselijke behoeften zijn menselijke behoeften.
Menneskelige behov er og blir menneskelige behov
En toegang hebben tot de levensbehoeften, zoals frisse lucht,
og ved å ha tilgang til livsnødvendigheter som ren luft,
voedzaam voedsel en schoon water,
rent vann og næringsrik mat,
samen met een positief verstevigende, stabiele,
sammen med et positivt, forsterkende, stabilt
voedende, niet-gewelddadige omgeving,
nærende og ikkevoldelig miljø, kan vi styrke
is een vereiste voor onze mentale en fysieke gezondheid,
vår fysiske og psykiske helse,
onze evolutionaire fitheid,
vår utvikling,
en dus, het overleven van de soort zelf.
og altså artens sjanser til å overleve.
Een 'Resource Based Economy'
En Ressursbasert Økonomi
zou gebaseerd zijn op de beschikbare hulpbronnen.
vil basere seg på tilgjengelige ressurser.
Je kunt niet een hoop mensen op een eiland zetten
Du kan ikke bare frakte masse folk til en øy
of een stad met 50.000 inwoners bouwen zonder toegang te hebben
eller bygge en by til 50.000 folk uten å
tot de levensbehoeften.
ha sikret livsnødvendighetene.
Dus wanneer ik de term 'een intelligente systematische benadering' gebruik,
Så når jeg bruker begrepet "forståelig systemtilnærming"
dan heb ik het eerst over het houden van een inventarisatie van het gebied
snakker jeg om først å få en oversikt,
en het in kaart brengen van wat dat gebied te bieden heeft-
for så å finne ut hva området kan skaffe -
niet alleen een architectonische benadering,
ikke bare en arkitekt-tilnærming -
ook niet alleen met het oog op ontwerp,
ikke bare en design-tilnærming -
maar het ontwerp moet gebaseerd zijn op alle benodigdheden
vi må ta utgangspunkt i alle de behov som kan
om het menselijk leven te verbeteren.
bedre menneskenes liv,
En dat is wat ik bedoel met een geïntegreerde manier van denken.
og det er hva jeg mener med integrert tenkning.
Voedsel, kleding, onderdak, warmte, liefde-
Mat, klær, ly, varme, kjærlighet -
al deze dingen zijn noodzakelijk.
Alle de tingene er nødvendige,
en als je mensen deze ontneemt, dan
og om folk blir hindret noe av dette,
heb je een minder mens, die minder in staat is te functioneren.
får du et svakere menneske, ett som fungerer dårlig.
Zoals eerder geschetst, is een 'Resource-Based Economy' met zijn
Som vi har sett, vil måten en ressursbasert økonomi fungerer,
wereldwijde systeembenadering voor extractie, productie en distributie
med sin tilnærming til utvinning, produksjon og distribusjon,
gebaseerd op een aantal echte economische mechanismen, of strategieën
basert på sanne, økonomiske mekanismer eller strategier,
die efficiëntie en duurzaamheid garanderen
føre til effektivitet og
in alle lagen van de economie.
bærekraft i alle deler av økonomien.
Voortbordurend op deze gedachtengang met betrekking tot logisch ontwerp,
Om vi da skal fortsette denne logiske tankerekken,
wat is het volgende in onze vergelijking?
hva blir neste trinn?
Waar wordt dit alles gematerialiseerd?
Hvor vil alt dette manifestere seg?
Steden.
Byene.
De stad is een bepalende eigenschap van moderne samenleving.
Innføringen av byen er noe som definerer moderne sivilisasjon.
Zijn rol is het voorzien in een efficiënte toegang tot alle levensbehoeften.
Byen skal gi effektiv tilgang til livets nødvendigheter
tezamen met sociale ondersteuning en interactie met de gemeenschap.
sammen med økt sosialt samvær og samfunnsliv.
Hoe zouden we te werk te gaan om een ideale stad te ontwerpen?
Så hvordan skal vi designe en ideell by?
In welke vorm zouden we die maken?
Hvilken form bør den ha?
Vierkant? Trapezium?
Kvadratisk? Rektangulær?
Nou, aangezien we hierin zullen rondbewegen
I og med at vi skal flytte oss rundt i den,
kunnen we het met zoveel mogelijk gelijke afstanden maken voor het gemak,
kan vi jo lage avstandene like store for alle..
vandaar de cirkel.
ergo en sirkel.
Wat zou de stad moeten bevatten?
Hva skal byen inneholde?
Uiteraard hebben we een woonwijk nodig, een plaats voor de productie van goederen,
Da trenger vi boligområder, produksjonsarealer,
een gebied dat stroom opwekt en een gebied voor landbouw.
kraftsentra; et jordbruksområde.
Maar we hebben als mensen ook verzorging nodig-
Men vi skal også styrke mennesket - altså kultur
vandaar cultuur, natuur, recreatie en educatie.
natur, rekreasjon og utdanning.
Dus laten we ook een mooi open park aanleggen,
Så la oss ta med en hyggelig park
een plaats voor amusement/activiteiten voor culturele en sociale doeleinden
underholdnings- og eventområder for kulturformål
en onderwijs- en onderzoeksinstellingen.
og steder for undervisning og forskning.
En aangezien we werken met een cirkel
Og siden vi jobber med en sirkel,
lijkt het logisch om deze functies in gordels te plaatsen
virker det logisk å plassere funksjonene i belter
rekening houdend met de benodigde hoeveelheid land voor elk doel
som vil variere etter hvor mye plass som trengs
en gemakkelijke toegankelijkheid.
og disse må ha lett tilgang.
Heel goed.
Bra.
Nu, laten we aan de specifieke zaken beginnen:
Hvis vi skal gå mer i detalj:
Eerst moeten we de basisinfrastructuur of
Først må vi se på den sentrale infrastrukturen
ingewanden van het stadsorganisme overwegen.
eller byens indre organer.
Dit zouden de water-, goederen-,
Distribusjon av vann, varer,
afval- en energietransportkanalen zijn.
avfall og energi.
Net zoals we nu waterleidingen en riolering onder onze steden hebben,
I dag har vi vann og avløp i rør under bakken.
zouden we dit kanalisatieconcept uitbreiden om
Dette konseptet kan vi utvide til også
afvalrecycling en aanlevering zelf te integreren.
å omfatte avfallshåndtering og varelevering.
Geen postbodes of vuilnismannen meer.
Slutten for postmannen og søppelmannen.
Het is ingebouwd. We zouden zelfs geautomatiseerde
Vi bygger det inn. Man kan også benytte
pneumatische buizen kunnen gebruiken en soortgelijke technologieën.
rørpost og lignende teknikker.
Hetzelfde geldt voor vervoer.
Det samme gjelder transport.
Het moet geïntegreerd en strategisch ontworpen zijn om zo de noodzaak
Den må også integreres og designes strategisk, slik at
voor vervuilende, onafhankelijke auto's te verminderen of zelfs te elimineren.
man kan redusere eller helt kutte ut forurensende, løse biler.
Elektrische trams, transportbanden, loopbanden en
Trikker, belter, rullebånd
maglev-treinen, die je zo goed als
og magnetiske tog, som frakter deg hvor som
overal in de stad kunnen brengen, zelfs omhoog en omlaag,
helst i byen, til og med opp og ned,
terwijl je ook verbonden wordt met andere steden.
og som kan bringe deg til andre byer også.
En natuurlijk, wanneer een auto nodig is,
Og om du skulle trenge en bil
wordt deze geautomatiseerd via satelliet, voor de veiligheid en integriteit.
er den satellittstyrt med tanke på sikkerhet og integritet.
In feite is deze automatisatie technologie werkbaar op dit moment.
Denne teknologien er i bruk allerede i dag.
Jaarlijks overlijden ongeveer 1,2 miljoen mensen door auto-ongelukken
Trafikkulykker dreper om lag 1,2 millioner mennesker årlig;
en ongeveer 50 miljoen raken gewond.
og skader rundt 50 millioner.
Dit is absurd en hoeft niet te gebeuren.
Dette er absurde og helt unødvendige tall.
Door het efficiënt ontwerpen van steden en geautomatiseerde, bestuurderloze auto's
Med effektivt bydesign og automatiske, førerløse biler
kan dit dodental vrijwel worden geëlimineerd.
kan denne dødsraten omtrent forsvinne.
Landbouw.
Jordbruk.
Vandaag, door onze lukrake, kostenbesparende industriële methoden-
Dagens vilkårlige, industrielle sparekniv-metoder
waar gebruik wordt gemaakt van pesticiden, gigantische hoeveelheden kunstmest, etc.
fulle av giftstoffer, kunstgjødsel og andre midler
hebben we met succes veel van
har ødelagt mye av
de vruchtbare grond op deze planeet verwoest,
planetens dyrkbare jord
om nog maar te zwijgen over de verregaande vergiftiging van onze lichamen.
ved siden av å forgifte kroppene våre.
In feite komen industriële en agrarische chemische giffen op dit moment voor
Faktisk finner man industri- og landbruksgiftstoffer
in zo goed als ieder mens dat getest wordt, inclusief kinderen.
i alle mennesker som blir testet, inkludert barn.
Gelukkig is er een duidelijk alternatief:
Heldigvis finnes et lysende alternativ -
de grondloze mediums van hydrocultuur en luchtteelt
vannkulturer og luftkulturer helt uten jord,
die de behoefte aan voedsel en water
hvor også behovet for vann og næringsstoffer
tot 75% van ons huidige verbruik terugbrengt.
er opp til 75% lavere enn i dag.
Voedsel kan nu organisch gekweekt worden op een industriële schaal
Mat kan i dag dyrkes organisk i stor skala
in gesloten verticale boerderijen.
inne i lukkede, vertikale farmer.
Bijvoorbeeld in 50 verdiepingen tellende 4000m² percelen,
En 50-etasjes bygning med grunnflate på ett mål
wat de noodzaak voor pesticiden en fossiele brandstoffen
kan faktisk dyrkes uten bruk
vrijwel zal elimineren.
av insektgifter og hydrokarboner.
Dit is de toekomst van industriële voedselproductie:
Dette er framtidens industrielle dyrkning.
efficiënt, schoon en ruim voorradig.
Effektiv, ren og i overflod.
Dus, onze agrarische gordel zou deels bestaan
Slike avanserte systemer kan bli en del av
uit zulke geavanceerde systemen
det vi har i jordbruksbeltet
die al het voedsel produceren dat nodig is voor de hele bevolking van de stad,
som igjen produserer alt det byens folk trenger
zonder de noodzaak om iets te importeren van buitenaf,
uten at vi må importere noen ting
en zo tijd, afval en energie besparen.
og da sparer vi tid, avfall og energi.
En over Energie gesproken,
Og når vi snakker om energi -
de Energiegordel zou werken in een systematische aanpak van
Energiområdet vil ha en systematisk tilnærming
het onttrekken van elektriciteit uit onze overvloedig hernieuwbare middelen,
til å høste elektrisitet fra utømmelige, fornybare medier
vooral wind, zon, geothermische en warmtedifferentialen,
- særlig vind, sol, jordvarme og varmevekslere
en indien in de buurt van water, getijden- en golfslag-energie.
og ved åpent vann - tidevann og bølgekraft.
Om fluctuaties te voorkomen, en ervoor te zorgen dat
For å unngå svikt og sørge for
er een positieve netto energie-opbrengst plaatsvindt,
et positivt netto energibruk.
zouden deze middelen in een geïntegreerd systeem werken
vil disse systemene integreres
en elkaar ondersteunen wanneer nodig,
og hjelpe hverandre ved behov,
terwijl ze tegelijkertijd overtollige energie opslaan in grote supercondensatoren
samtidig som ekstra energi lagres i
onder de grond, zodat niets verloren kan gaan.
store lagre under bakken så intet går til spille.
.
.
En niet alleen voorziet de stad zichzelf van energie,
Dermed driver byen seg selv, og i tillegg:
bepaalde structuren zullen ook zelfvoorzienend zijn
noen strukturer vil ha egen strøm
en elektriciteit genereren via fotovoltaïsche verf,
og genere elektrisitet ved solvarme-maling,
structurele druk-transductors, het thermo-koppeleffect
pressomformere, termostateffekt
en andere hedendaagse, maar onderbenutte technologieën.
og andre ressurser som ikke er tatt i bruk foreløpig.
Natuurlijk roept dit de vraag op:
Men da må man spørre:
Hoe worden deze technologien, en goederen in het algemeen,
Hvordan skaper man denne teknologien
in de eerste plaats gemaakt?
og disse varene i utgangspunktet?
Dit brengt ons naar Productie:
Dette fører oss til produksjonen:
De Industriële Gordel, zal naast ziekenhuizen en dergelijke,
I industribeltet ligger sykehus og slikt
de spil zijn van de fabrieksproductie.
men her er også hovedkvarterene for produksjon.
Over het algemeen volledig geregionaliseerd
Råvarene kommer inn
zou het, natuurlijk, grondstoffen verkrijgen via
på den måten vi snakket om;
het wereldwijd grondstoffenbeheer systeem, zoals net besproken,
det globale ressursforvaltningssystemet -
waarbij de vraag gegenereerd wordt door de bevolking van de stad zelf.
etterspørselen blir dannet av byens befolkning.
Wat betreft de mechanische aspecten van productie,
Når det gjelder selve produksjonsteknikken
horen we een nieuw, krachtig fenomeen te bespreken
må vi ta opp et nytt, kraftig fenomen
dat zeer recentelijk begonnen is in de menselijke geschiedenis
som nylig har oppstått i menneskehistorien
en alles op hoog tempo verandert.
og som kommer til å forandre alt.
Het wordt Mechanisatie genoemd
Det kalles mekanisering
of de automatisering van arbeid.
eller automatisering av arbeid.
Goed, als je rondkijkt, merk je dat bijna alles
Så, om du ser deg omkring, vil du oppdage at nesten
wat we tegenwoordig gebruiken geautomatiseerd gemaakt is.
alt vi bruker i dag blir bygget på automatisk vis.
.
.
Je schoenen, je kleren, je apparaten thuis, je auto, enzovoorts...
Skoene dine, klærne dine, hvitevarene dine, bilen din og så videre...
Ze zijn allemaal gemaakt door geautomatiseerde machines.
Alt er bygget av automatiserte maskiner.
Kunnen we zeggen dat de samenleving niet beïnvloed is
Kan man si at samfunnet ikke er
door deze grote technologische ontwikkelingen?
påvirket av disse store teknologiske fremskrittene?
Natuurlijk niet.
Selvsagt ikke.
Deze systemen schrijven werkelijk nieuwe structuren
Disse systemene peker mot en ny struktur
en nieuwe behoeften voor en maken veel dingen overbodig.
og nye behov, og utdaterer samtidig en god del ting.
Dus, de ontwikkeling en het gebruik
Utvikling og bruk av teknologi
van technologie stijgt exponentieel.
har økt eksponensielt.
Automatisering zal dus zeker door blijven gaan.
Altså vil automatisering utvilsomt fortsette. Man kan ikke holde tilbake
Je kunt zinvolle technologieën niet stoppen.
teknologi som rett og slett er fornuftig.
Automatisering van arbeid door middel van technologie is de fundering
Automatisering av arbeid ved hjelp av teknologi er felles for
voor elke belangrijke sociale transformatie in de menselijke geschiedenis.
alle store sosiologiske omveltninger i menneskets historie.
Van de landbouwrevolutie en de uitvinding van de ploeg,
Fra revolusjonen innen landbruket og oppfinnelsen av plogen
tot de industriële revolutie en de uitvinding van de stoommachine,
til den industrielle revolusjon med oppfinnelsen av maskinen,
tot het informatietijdperk waarin we nu leven,
til informasjonsalderen vi lever i nå,
verwezenlijkt door de uitvinding
med alt det som er av
van geavanceerde electronica en computers.
avansert elektronikk og datamaskiner.
En met betrekking tot de geavanceerde productiemethodes van tegenwoordig
Med dagens avanserte produksjonsmetoder
is mechanisatie nu op zichzelf aan het evolueren:
utvikler nå mekaniseringen seg på egen hånd.
waarbij het afstand neemt van de traditionele methode,
Vekk fra tradisjonelle metoder
waarbij losse onderdelen gemonteerd worden in een configuratie,
som å sette sammen enkeltkomponenter,
naar een geavanceerde methode waarbij gehele
til en avansert metode der produktet
producten in één enkel proces worden gecreëerd.
skapes i én enkelt prosess.
Evenals de meeste ingenieurs, ben ik gefascineerd door biologie, omdat het
Som de fleste ingeniører lar jeg meg fascinere av biologien fordi
vol zit met voorbeelden van buitengewone bouwkundige snufjes.
den er full av eksempler på ekstraordinære ingeniørløsninger.
Wat biologie is, is de studie van dingen die zichzelf kopiëren.
Biologi er i essensen studiet av objekter som kopierer seg selv.
Een betere definitie van het leven hebben we niet.
Det er en vel så god beskrivelse av "livet" som noen annen.
Nogmaals, als ingenieur ben ik altijd geïntrigeerd geweest
Og, som ingeniør har jeg alltid blitt fengslet av konseptet
door het idee van zelf-reproducerende machines.
selv-kopierende maskiner.
RepRap is een driedimensionale printer.
Rep-Rap er en tre-dimensjonal printer -
Het is een printer die je in je computer plugt en
altså er det en skriver man kopler til datamaskinen, som
in plaats van patronen op tweedimensionale vellen papier te printen,
ikke skaper to-dimensjonale, beskrevne ark, men som
maakt het echte, fysieke driedimensionale objecten.
skaper reelle, tredimensjonale gjenstander.
Nu is hier niets nieuws aan.
Dette er det intet nytt ved.
3D-printers bestaan al zo'n 30 jaar.
3-D printere har eksistert i rundt 30 år.
Het bijzondere van RepRap is dat het de meeste van zijn eigen onderdelen print.
Nyheten med Rep-Rap er at den kan printe nesten alle sine deler.
Dus als je er één hebt, zou je er nog een kunnen maken
Så om du har en, kan du lage én til
en die aan een vriend geven, en de mogelijkheid hebben
og gi den til en kamerat,
om veel nuttige dingen te printen.
og printe ut mange andre nyttige saker.
Van eenvoudige elementaire huishoudelijke objecten in je woning
Du kan printe ut enkle husholdningsvarer
tot het printen van volledige auto-carrosserieën in één keer.
eller karosseriet til en bil i én vending.
Geavanceerd, geautomatiseerd 3D printen heeft nu de potentie
Avansert automatisk 3-D-trykk har nå et
om vrijwel elk gebied van de productie om te vormen,
potensial til å forandre alle produksjonsgrener
waaronder woningbouw.
også boligbygging.
'Contour Crafting' is eigenlijk een fabricatietechnologie,
Konturstøping er egentlig en fabrikasjonsteknikk -
.
.
het zogenaamde 3D-printen, waarmee je direct
såkalt 3-D-printing - hvor man bygger tredimensjonale
3D-objecten vanaf een computermodel bouwt.
gjenstander ut fra en datamodell.
Met behulp van 'Contour Crafting', zal het mogelijk zijn
Med denne teknikken er det mulig,
om een huis van 600 vierkante meter
ved hjelp av en maskin, å bygge en
in één dag geheel door een machine te laten bouwen.
bolig på 70 kvm på én dag.
De reden dat mensen geïnteresseerd zijn in het automatiseren van de bouw
Årsaken til at folk er interessert i automatisk
is dat het echt een hoop voordelen met zich meebrengt.
konstruksjon, er at det bringer med seg flere fordeler.
Bijvoorbeeld, de bouw is behoorlijk arbeidsintensief.
Bygningsarbeid er svært tungt
En hoewel het werk biedt aan een sector van de samenleving,
og selv om det gir en del arbeidsplasser
heeft het ook problemen en complicaties.
har det også sine ulemper.
Bijvoorbeeld, de bouw is het meest gevaarlijke werk dat er is.
Det er for eksempel den farligste jobben som finnes.
Het is erger dan de mijnbouw en de landbouw,
Det er verre enn jordbruk og gruvedrift.
en heeft het hoogste aantal dodelijke ongelukken in bijna elk land.
Yrket har den høyeste dødsraten nesten over alt.
Een ander probleem is het afval.
Og så har vi avfallet, da.
Een gemiddelde woning in de Verenigde Staten kost 3 tot 7 ton afval.
Et vanlig hus i USA innebærer mellom 3 og 7 tonn avfall.
Dit is enorm als we kijken naar de impact van de bouw,
Enormt, når vi tenker på hvor mye som bygges
wetende dat ongeveer 40% van alle materialen ter wereld
og vet at 40% av alle materialer
gebruikt worden in de bouwsector.
går med til konstruksjoner.
Dit is een grote verspilling van energie en grondstoffen
Altså sløses det kraftig med ressursene
en ook enorm schadelijk voor het milieu.
og dette gir også store miljømessige tap.
Woningen bouwen met behulp van hamers en spijkers en hout
Å bygge et hus med planker, hammer og spiker
met de huidige technologische mogelijkheden, is echt absurd
i dagens tekniske verden, er temmelig absurd
en zal hetzelfde lot ondergaan als de arbeidersklasse
og vil ta den samme veien som arbeiderklassen
met betrekking tot de industrie in de Verenigde Staten.
gjorde da den forsvant ut av manufaktur i USA.
Onlangs werd er een studie gedaan door de econoom David Autor aan het MIT,
I et nylig studie av David Autor ved MIT
die stelt dat onze middenklasse achterhaald is
kommer det fram at middelklassen i USA er utdatert
en wordt vervangen door automatisering.
og i ferd med å bli erstattet av maskiner.
Heel eenvoudig: mechanisatie is productiever,
Mekanisering er rett og slett mer produktivt,
efficiënter en duurzamer dan menselijke arbeid
effektivt og bærekraftig enn mennesker
in vrijwel elke sector van de hedendaagse economie.
i nesten alle sektorer i dagens økonomi.
Machines hebben geen vakantie nodig, geen pauzes, verzekeringen, pensioenen
Maskiner trenger ikke ferier, pauser, forsikring eller pensjon
en ze kunnen 24 uur per dag werken, elke dag.
og de kan arbeide 24 timer om dagen, hver dag.
Hun productiepotentieel en hun nauwkeurigheid
Sammenliknet med menneskelig arbeidskraft er
in vergelijking met menselijke arbeid, is ongeëvenaard.
produksjonspotensialet og nøyaktigheten uovertruffen.
Waar het op neer komt: repetitieve menselijke arbeid raakt overbodig
I korte trekk; repetitive menneskebaserte arbeidsoppgaver blir
en onpraktisch over de hele wereld.
etter hvert foreldede og upraktiske verden over
De werkloosheid die je nu om je heen ziet is fundamenteel
og arbeidsløsheten man ser i dag er
het resultaat van deze evolutie van efficiëntie op het gebied van technologie.
blitt så høy mest på grunn av effektiv teknologisk utvikling.
.
.
Jarenlang hebben markteconomen dit groeiende patroon,
I flere år har markedsøkonomer ignorert denne voksende tendensen
wat omschreven kan worden als 'technologische werkloosheid', genegeerd
som vi kan kalle "Teknologisk Arbeidsløshet"
vanwege het feit dat er altijd nieuwe sectoren leken
fordi det så ut som nye sektorer stadig dukket opp for å
op te duiken om de ontslagen werknemers te absorberen.
absorbere de ledige arbeiderne.
Vandaag is de dienstensector de enige echte spil die nog overblijft
For tiden er servicesektoren det eneste stedet å gå til.
en zij heeft momenteel meer dan 80% van de Amerikaanse werkkrachten in dienst.
Den sysselsetter nå omkring 80% av amerikansk arbeidskraft
In de meeste geïndustrialiseerde landen is deze proportie gelijkaardig.
og de fleste andre industriland har en lignende andel.
Deze sector wordt nu echter steeds meer onder druk gezet
Men denne sektoren får stadig
door de opkomst van geautomatiseerde kiosken en restaurants
større konkurranse fra automater,
en zelfs geautomatiseerde winkels.
automatiske restauranter og til og med automatiske butikker.
Economen erkennen tegenwoordig eindelijk
Økonomer medgir endelig
wat jarenlang ontkend werd:
det de har benektet i årevis:
niet alleen neemt de technologische werkloosheid toe,
Teknologisk arbeidsløshet hausser ikke bare opp den
de arbeidscrisis die we over de hele wereld zien
nåværende arbeidskrisen vi ser verden over
als een gevolg van de wereldwijde economische recessie,
på grunn av den globale økonomiske nedturen,
maar hoe meer de recessie zich verdiept,
men øker også den industrielle mekaniseringen
hoe sneller de industrieën zich mechaniseren.
i takt med konjunkturnedgangen.
De valkuil, waar mensen zich niet bewust van zijn,
Haken, som man ennå ikke har innsett
is dat hoe sneller ze mechaniseren om geld te besparen,
er at jo raskere man mekaniserer for å spare penger;
hoe meer mensen ze vervangen,
jo fortere presses menneskelig arbeidskraft ut
hoe meer ze de publieke koopkracht verminderen.
og folks kjøpekraft reduseres.
Dit betekent dat, terwijl het bedrijf
Dette betyr at mens selskapet kan
alles goedkoper kan produceren,
produsere alt billigere
er steeds minder mensen zijn die nog geld hebben om iets te kopen
vil færre og færre folk faktisk ha penger til å handle
ongeacht hoe goedkoop iets geworden is.
uansett hvor billig produktet blir.
Waar het op neer komt is dat het 'arbeid voor inkomsten' spel
Kort sagt betyr dette at "arbeid for inntekt"-spillet
langzaam tot een einde komt.
sakte men sikkert går mot slutten.
In feite, als je een moment neemt om na te denken
Om man setter seg ned for å reflektere
over de banen die er tegenwoordig bestaan
over jobber som kan automatiseres i dag,
die automatisering op dit moment zou kunnen overnemen zou, indien toegepast,
vil man se at man kunne
75% van het globale arbeidspotentieel
erstatte 75% av arbeidsstyrken ved hjelp av
morgen vervangen kunnen worden door mechanisering.
mekanisering over natten.
En dit is waarom er in een 'Resource Based Economy'
Derfor er det intet pengemarked
geen monetair marktsysteem is.
i en ressursbasert økonomi.
Helemaal geen geld ...
Ingen penger...
omdat het overbodig is.
for det trengs ikke.
Een 'Resource Based Economy'
En ressursbasert økonomi
erkent de efficiëntie van de mechanisatie
anerkjenner mekaniseringens effektivitet
en aanvaardt het voor wat het te bieden heeft.
og godtar det den fører med seg.
Het vecht er niet tegen, zoals we nu doen.
Den kjemper ikke mot, som dagens økonomi.
Waarom? Omdat het onverantwoord is
Og hvorfor? Det ville være uansvarlig å slåss mot
om geen waarde te hechten aan efficiëntie en duurzaamheid.
framskrittet om du er interessert i bærekraftig effektivitet.
En dit brengt ons terug naar ons stadssysteem.
Og da er vi tilbake ved by-systemet vårt.
In het centrum ligt de centrale koepel, die niet enkel
Midtbygget er sentralt plassert og inneholder
.
.
de onderwijsfaciliteiten en het transportcentrum huisvest,
både skoler og holdeplasser for transport -
maar ook het mainframe
og der ligger dessuten maskinene som
dat het technische functioneren van de stad regelt.
sørger for de tekniske tjenestene i byen.
De stad is in feite een grote geautomatiseerde machine.
Byen er faktisk en stor, automatisk maskin.
Ze heeft sensoren in alle technische gordels
Alle tekniske forbindelser har sensorer, slik at
om de voortgang van de land- en tuinbouw,
fremdriften i jordbruk, energiutvinning,
energiewinning, productie, distributie en dergelijke te overzien.
produksjon, distribusjon, osv kan følges.
Zouden er mensen nodig zijn om toezicht te houden op deze operaties
Men her trenger man vel folk til å følge
in het geval er een storing of iets dergelijks optreedt?
med i tilfelle av teknisk svikt eller sånt?
Hoogst waarschijnlijk wel.
Sannsynligvis ja.
Maar dat aantal zou na verloop van tijd afnemen naarmate de techniek verbetert.
Men antallet operatører vil nok avta etter hvert som teknikken bedres.
.
.
Vandaag de dag zou misschien 3% van de de stadsbevolking
La oss anta at i dag ville om lag 3%
nodig zijn voor dergelijke taken als je het opdeelt.
av byens befolkning delta i dette arbeidet.
.
.
En ik kan je verzekeren dat in een economisch systeem,
Men jeg kan forsikre deg: om du lever i et økonomisk system
.
.
dat daadwerkelijk is ontworpen om voor jou te zorgen
som faktisk bryr seg om deg,
en je welzijn bewaakt, zonder dat je jezelf dagelijks
og sørger for deg, og du ikke trenger stemple inn
.
.
hoeft te onderwerpen aan een private dictatuur,
i et daglig diktatur...
meestal voor een baan die of technisch onnodig,
i en jobb som kanskje enten er meningsløs
of sociaal gezien zinloos is,
eller teknisk overflødig,
Terwijl ondertussen vaak geworsteld wordt met een schuld die niet bestaat,
mens du sliter med en gjeld som ikke fins
gewoon om rond te kunnen komen...
for å klare deg gjennom dagene...
Ik garandeer je: mensen zullen vrijwillig hun tijd opofferen
Folk vil garantert melde seg frivillig fra fjern og nær
om een systeem te onderhouden en te verbeteren dat echt voor hun zorgt.
til å vedlikeholde og forbedre et system som faktisk hjelper dem.
.
.
Gekoppeld aan deze kwestie van motivatie
Og kombinert med begrepet "incentiv"
zit de gebruikelijke vooronderstelling dat
skapes den allmenne oppfatning at
als er niet een soort externe druk bestaat
dersom det ikke er noen ekstern drivkraft
om te 'werken om te overleven',
for å få en til å "arbeide for å leve"
mensen gewoon maar wat zouden rondhangen, zitten te niksen
vil folk bare bli sittende, passive
en in dikke luie donders zouden transformeren.
og forvandles til late slasker.
Dit is onzin.
Dette er vrøvl.
Het huidige arbeidssysteem is
Det arbeidssystemet vi i har dag
in feite de oorzaak van luiheid, niet de oplossing ervoor.
skaper faktisk latskap - det kurerer det ikke.
.
.
Als je terug denkt aan je kindertijd,
Om du tenker tilbake på når du var barn-
levenslustig, geïnteresseerd in het begrijpen van nieuwe dingen,
livlig, interessert i å finne nye ting, å forstå -
waarschijnlijk creërend en op ontdekking...
antagelig skapende og kreativ...
Maar naarmate de tijd verstreek, dwong het systeem je
men ettersom tiden gikk, presset systemet deg
om je te focussen op hoe je geld verdient.
til kun å tenke på hvordan man skal skaffe seg penger.
En vanaf het eerste onderwijs,
Fra barneskolen og
tot aan de universitaire studie, word je vernauwd.
til studier ved universiteter, blir synet ditt innsnevret.
Enkel om te verworden tot een schepsel dat dient als tandwiel in de machine
For så å fremtre med én oppgave: å fungere i et apparat der
.
.
die de gehele oogst naar de rijkste 1% doet vloeien.
alle goder og overskudd tilfaller samfunnets øvre 1%.
Wetenschappelijke studies hebben nu aangetoond dat mensen eigenlijk
Vitenskapelige studier viser at folk faktisk
niet gemotiveerd worden door financiële beloning,
ikke motiveres av økonomisk gevinst
wanneer het op vindingrijkheid en creativiteit aankomt.
når nytenkning og skaperglede er inne i bildet.
De creatie op zich is de beloning.
Skapergleden er gevinst nok i seg selv.
Geld blijkt enkel motiverend te werken
Det ser ut som om pengene kun frembringer incentiv for å
voor repetitieve, alledaagse acties;
utføre kjedelige og repetitive jobber -
een rol die vervangen kan worden door machines.
noe vi akkurat har slått fast kan utføres av maskiner.
Als het aankomt op innovatie, het werkelijke gebruik van het menselijk brein,
Når det gjelder nytenkning og bruk av menneskets forstand,
.
.
is bewezen dat de financiële stimulans een hindernis vormt
viser det seg at pengesystemets incentiv er en hindring
die creatieve gedachten belemmert en afleidt.
som ødelegger og avsporer kreativ tankegang.
Dit verklaart misschien waarom Nicola Tesla, de gebroeders Wright
Dette forklarer kanskje hvorfor Nikola Tesla, brødrene Wright,
en andere uitvinders, die massief bijdroegen aan deze wereld,
og andre oppfinnere, som har bidratt til å skape vår verden av i dag,
.
.
nooit financiële belangen hadden om dit te doen.
aldri hadde pengene som drivkraft.
Geld is, in feite, een valse stimulans
Penger er faktisk et falsk incentiv
en veroorzaakt 100 keer meer verstoring dan bijdrage.
og skaper 100 ganger mer forvrengning enn det bidrar positivt.
.
.
Goedemorgen klas. Ga alsjeblieft zitten.
God morgen, elever. Vær så god sitt.
Het eerste wat ik wil doen, is een rondvraag
Jeg begynner med å gå rundt til hver av dere
over wat jullie willen worden als jullie groot zijn.
og spørre om hva dere vil bli når dere blir store.
Wie wil er eerst?
Hvem vil begynne?
Okee, jij Sarah?
Greit, hva med deg Sarah?
Als ik later groot ben, wil ik bij McDonald's werken, net als mama!
Jeg vil jobbe på McDonald's, sånn som Mamma!
Oh, familietraditie, hè?
Å, familietradisjoner altså?
En jij, Linda?
Hva vil du, Linda?
Als ik later groot ben, word ik een prostituee
Når jeg blir stor vil jeg bli
in de straten van New York!
hore på gatene i New York!
Oh! Glamour girl, hè? Heel ambitieus.
Mmm... gledespike, hva? Det var ambisiøst.
.
.
En jij, Tommy?
Hva med deg, Tommy?
Als ik later groot ben, word ik een rijke, elitaire zakenman
Når jeg blir stor vil jeg bli en
die op Wall Street werkt en profiteert
rik forretningsmann som jobber på Wall Street og tjener på at
.
.
van het instorten van buitenlandse economieën.
andre lands økonomi går under.
Ondernemend... En fantastisch om wat multiculturele interesse te zien!
Det var oppfinnsomt.. og gøy med litt flerkulturell interesse!
.
.
[ Slachtoffers van Cultuur ]
[Ofre for kulturen]
Zoals eerder gezegd: een 'Resource Based Economy'
Som nevnt benytter Ressursbasert
past de wetenschappelijke methode toe op sociale aangelegenheden
Økonomi den vitenskapelige metoden på samfunnet,
en dit is niet gelimiteerd tot technische efficiëntie.
og dette gjelder ikke bare det tekniske.
Het neemt ook direct het menselijke
Her inkluderes også hensynet til
en sociale welzijn in overweging en hetgeen dat omvat.
menneskelig og sosial tilfredshet direkte og indirekte.
Wat heb je aan een sociaal systeem, als het uiteindelijk
Hvilken nytte har et sosialt system om det
geen geluk en vreedzame co-existentie oplevert?
ikke skaper lykke og fredelig sameksistens?
Het is dus belangrijk om erop te wijzen dat
Derfor er det viktig å poengtere at
met de opheffing van het geldsysteem
når man fjerner pengesystemet
en het voorzien in de levensbehoeften,
og gjør livsnødvendighetene tilgjengelige,
we een globale afname zullen zien in criminaliteit
vil vi omtrent umiddelbart se
van ongeveer 95%, vrijwel onmiddelijk.
at kriminaliteten synker med rundt 95%,
Want er valt niets te stelen, te verduisteren, te frauderen of iets dergelijks.
fordi det finnes ikke noe å stjele, svindle, underslå eller slikt.
95% van alle mensen vandaag in de gevangenis, zitten daar
I fengslene er om lag 95% av de innsatte
vanwege een aan geld gerelateerde misdaad of vanwege drugsmisbruik
domfelt for vinningsforbrytelser eller stoffmisbruk
en drugsmisbruik is een stoornis, geen misdaad.
og misbruk er en forstyrrelse, ikke en forbrytelse.
Dus hoe zit dat met de andere 5%? De echt gewelddadigen...
Men hva med de andre 5%? De virkelig voldsomme...
.
.
vaak lijken ze voor sommigen gewelddadig
som virker som om de er
alleen maar om gewelddadig te zijn...
voldelige for voldens skyld...
Zijn het dan gewoon slechte mensen?
er de bare rett og slett "slemme"?
De reden waarom ik het tijdsverspilling vind
Årsaken til at jeg synes det er bortkastet tid
om deel te nemen aan morele waarde-oordelen over menselijk geweld
og gå inn i moralske verdivurderinger om andres voldelighet,
.
.
is omdat het geen greintje bijdraagt
er at det gir oss ikke noe bedre innsikt
aan het begrijpen van de oorzaken
verken i årsakene til volden eller
noch de preventie van het gewelddadige gedrag.
hvordan den skal stoppes.
Mensen vragen wel eens of ik geloof in het 'vergeven' van criminelen.
Folk spør meg om jeg tror på å "tilgi" kriminelle.
Ik antwoord dan:
Og da svarer jeg
"Nee, ik geloof niet in vergeven
"Nei, jeg tror ikke noe mer på å tilgi
net zo min als ik geloof in veroordelen".
enn på å fordømme".
Als wij als een samenleving dezelfde
Det er først når vi, som et samfunn,
houding kunnen aannemen in het behandelen van geweld
får samme innstilling til å behandle vold
als een probleem van volksgezondheid en preventieve geneeskunde,
som vi i dag har til sykdom og medisinske spørsmål,
in plaats van het te zien als een moreel 'kwaad'...
og ikke ser det som moralsk "ondskap"...
Alleen als we die verandering maken
det er først når vi klarer å endre våre
in onze eigen houding, veronderstellingen en waarden
egne holdninger og antagelser og verdier,
zullen we er wellicht in slagen om de mate van geweld te verminderen,
at vi kan klare å redusere mengden av
in plaats van het te stimuleren, zoals we nu doen.
vold, i stedet for å stimulere den - som er det vi gjør i dag.
.
.
Hoe meer rechtvaardigheid je nastreeft, hoe meer pijn het je doet
Jo mer du søker rettferdighet, jo mer såret blir du
want er bestaat niet zoiets als rechtvaardigheid.
for det finnes ingen rettferdighet.
Er is wat er is. Meer niet.
Det som finnes er der ute. Og det er det.
M.a.w., als mensen geconditioneerd worden om racistische leeghoofden te zijn,
Med andre ord, om folk blir oppdratt til rasehat -
als ze opgroeien in een omgeving die dat bepleit,
om de vokser opp i et fremmedfiendtlig miljø -
waarom zou je die persoon ervan de schuld geven?
kan de få skylden for det?
Ze zijn slachtoffer van een subcultuur.
De er ofre for en subkultur.
Daarom moeten ze geholpen worden.
Og derfor må de få hjelp.
Het punt is, we moeten de omgeving herontwerpen
Poenget er å endre det miljøet
die zorgt voor afwijkend gedrag. Dat is het probleem.
som skaper avvikende atferd. Det er utfordringen,
.
.
Niet het in de gevangenis stoppen van een persoon.
Ikke sette folk i fengsel.
Daarom zijn rechters, advocaten, 'keuzevrijheid'
Derfor blir konsepter som dommer -
en dergelijke concepten gevaarlijk!
advokat - eller frie valg farlige.
Want het geeft je desinformatie
De gir feilinformasjon.
dat de persoon 'slecht' is, of een 'seriemoordenaar' is.
At den personen er "slem" eller er "seriemorder"
Seriemoordenaars worden gemaakt.
Seriemordere blir skapt.
Net zoals soldaten seriemoordenaars worden met een machinegeweer.
Soldater blir seriemordere med en maskinpistol.
Ze worden moordmachines,
De blir drapsmaskiner, men ingen
maar niemand ziet hen als moordenaars of sluipmoordenaars,
ser på dem som mordere eller drapsmenn
omdat dat 'natuurlijk' is.
fordi at i krigen er dette "naturlig".
We geven mensen dus de schuld.
Altså beskylder vi folk.
We zeggen: "Ja, deze gast was een nazi; hij martelde Joden."
Vi sier: "Han der var nazist - han torturerte jøder".
Nee, hij was opgevoed om Joden te martelen.
Nei, han var oppdratt til å torturere jøder.
Als je eenmaal het feit hebt geaccepteerd dat mensen individuele keuzes hebben
Når du innser at folk har
en dat zij vrij zijn deze keuzes te maken ...
egne valg og kan ta disse valgene fritt..
Vrij om keuzes te maken betekent dat je niet wordt beïnvloed.
altså ... uten at de er påvirket av noe som helst,
.
.
En ik kan dat helemaal niet begrijpen.
og det kan jeg slett ikke forstå.
Wij worden allemaal beïnvloed in al onze keuzes
Vi er alle påvirket, i alle våre valg,
door de cultuur waar we in leven, door onze ouders
av kulturen vi lever i, av våre foreldre
en door de heersende waarden.
og av de dominerende verdiene.
Dus, we worden beïnvloed en dus kunnen er geen 'vrije' keuzes zijn.
Altså er vi påvirket - så det frie valg finnes ikke.
"Wat is het beste land ter wereld?" - Het juiste antwoord:
Hva er verdens beste land? - svaret skal være:
"Ik ben niet overal ter wereld geweest en ik weet niet genoeg
"jeg har ikke vært over alt, og kjenner ikke nok til
over verschillende culturen om die vraag te beantwoorden."
andre kulturer til å besvare det spørsmålet".
Ik ken niemand die zo praat.
Men jeg kjenner ingen amerikanere som svarer slik.
Ze zeggen: "Het is de goede oude VS! Het allerbeste land ter wereld!"
De sier: "USA er verdens beste land!" Men ingen har
.
.
Echter, er wordt geen onderzoek gedaan..."Ben je in India geweest?" - "Nee."
faktisk sjekket... "Har du vært i India?" "Nei".
'Ben je in Engeland geweest?" - "Nee." "Ben je in Frankrijk geweest?" - "Nee."
"Har du vært i England?" "Nei". "Frankrike?" "Nei".
.
.
"Waar baseer je je aannames dan op?"
"Men hva bygger du da dine antagelser på?"
Ze kunnen dit niet beantwoorden en worden boos. Ze zeggen:
De kan ikke svare - men blir sinna.
"Verdomme! Wie denk je dat je bent om mij te vertellen wat ik moet denken?!"
De sier: "Helvete heller, du trenger ikke fortelle meg hva jeg skal synes!"
.
.
Je weet wel... Vergeet niet: je hebt met afwijkende mensen te maken.
Så glem ikke at du har med forvillede folk å gjøre.
Ze zijn niet verantwoordelijk voor hun antwoorden;
De kan ikke være ansvarlige for sine svar:
het zijn slachtoffers van cultuur en dat betekent
de er ofre for en kultur og det betyr
dat ze beïnvloed zijn door hun eigen cultuur.
at de er påvirket av den kulturen.
[Deel 4: Opstand]
[Del 4: Oppvåkning]
Wanneer we een 'Resource-Based Economy' overwegen
Nå vi vurderer en Ressursbasert Økonomi
zijn er altijd een aantal argumenten die neerkomen op...
støter vi ofte på argumenter som lyder omtrent...
[EH!] (Onderbroken)
(Ææh!] (Avbrutt)
[Eh! Hey!]
[Hei du!]
[Wacht nu eens even!] - Ja?
[Stopp litt!]
[Ik weet wat dit is. Dit wordt marxisme genoemd, vriend!]
[Jeg vet hva dette er. Det er marxisme, kamerat.]
[Stalin heeft 800 miljard mensen vermoord vanwege ideeën zoals dit...]
[Stalin drepte 800 milliarder mennesker for en slik idé...]
[Mijn vader is gestorven in de Goelag!] - Oké, rustig aan, rustig aan ....
[Faren min døde i Gulag!]
[Communist! Fascist!]
[Kommunist! Fascist!]
[Als je niet van Amerika houdt moet je gewoon weggaan!]
[Du liker ikke Amerika, og kan bare dra din vei!]
Oké iedereen, kalmeer....
Ok, slapp av litt nå...
[Dood aan de Nieuwe Wereld Orde!]
[Død over den nye verdensordningen!]
[Dood aan de Nieuwe Wereld Orde!]
[Død over den nye verdensordningen!]
En terwijl de irrationaliteit van het publiek groeide,
Og mens publikums irrasjonelle oppførsel
kreeg de geschokte en verwarde
vokste av sjokk og forvirring:
verteller plotseling een fatale hartaanval.
fikk foreleseren plutselig et kraftig hjerteslag."
En de ogenschijnlijk Communistische propagandafilm was niet meer.
Og det var slutten på kommunistpropagandafilmen.
[Systeemfout]
[Systemfeil]
[Back-up Gestart - Hersteld]
[Backup igangsatt - Gjenopprettet]
Maar weet je, ik heb dat soort dingen tegen mensen gezegd
Men jeg har sagt slike ting til folk
in denktank-achtige situaties,
i slike "tenketanker"
je kent die Club van Rome types enzovoorts wel...
du vet sånne Club of Rome-typer...
ze roepen: "Marxist!"
og de sier "Marxist!"
Wat? Marxist? Waar komt dat nou vandaan?
Hva? Marxist? Hvor fikk de det fra?
Ze hebben gewoon dit icoon waar ze aan vasthouden- Het is hun Heilige Graal.
De har denne ideen som de klamrer seg til - det er deres hellige gral
.
.
en het is ook zo'n gemakkelijke, weet je.
og den er enkel å ty til.
Mensen vragen of ik een socialist, een communist of een kapitalist ben.
Folk spør om jeg er sosialist eller kommunist eller kapitalist.
Ik zeg dat ik geen van bovenstaande ben.
Jeg sier jeg er ingen av delene. Hvorfor
En waarom denken jullie dat dat de enige opties zijn?
tror du at det er de eneste mulighetene?
Al die politieke constructies zijn gecreëerd door schrijvers
Alle disse politiske begrepene er skapt av forfattere
die aannamen dat we op een planeet met oneindige grondstoffen leefden.
som trodde at vi levde på en planet med ubegrensede ressurser.
.
.
Niet een van deze politieke filosofieën neemt zelfs maar in beschouwing
Ingen av disse politiske filosofiene trodde
dat er een tekort zou kunnen zijn van wat dan ook!
at det noen gang ville bli mangel på noe.
Ik geloof dat communisme, socialisme, het vrije marktsysteem, fascisme
Jeg tror at kommunisme, fascisme, frimarkedet og slikt
een deel zijn van sociale evolutie.
er deler av en sosial utvikling.
Je kunt geen grote stap nemen van de ene cultuur naar de andere-
Du kan ikke ta et syvmilssteg fra én kultur til en annen -
.
.
er zijn overgangsystemen.
det finnes systemer i mellomrommene.
Voordat er een '-isme' ontstaat, is er een 'levensgrond'.
Før noen "ismer" finnes et grunnlag for liv
En deze 'levensgrond', zoals ik zojuist heb beschreven,
og dette grunnlaget er, som jeg enkelt har beskrevet,
bevat alle nodige omstandigheden om je volgende ademhaling te nemen.
de forholdene som skal til for at du skal ta neste åndedrag;
.
.
En daarbij hoort de lucht die je inademt, het water dat je krijgt,
det inkluderer luften du puster i,
de veiligheid die je hebt, het onderwijs waar je toegang tot hebt
vannet du drikker, sikkerheten omkring deg, utdanningen -
.
.
- al deze dingen die wij delen en gebruiken
alt dette som vi deler og bruker og som intet liv,
waar geen leven, in welke cultuur dan ook, zonder kan.
uansett kultur, kan klare seg uten.
Dus we moeten opnieuw beginnen vanaf de 'levensgrond'
Ergo må vi tilbake til livsgrunnlaget
en de 'levensgrond' is niet langer meer een 'isme'.
og dette er ingen "isme".
Het is een 'levenswaarde analyse.'
Det er en "analyse av livsverdiene".
[ Onaanvaardbaar ]
[Utenfor banen]
Het is simpelweg een historisch feit
Det er rett og slett et historisk faktum
dat de dominante intellectuele cultuur
at den rådende intellektuelle kulturen
van elke aparte samenleving de belangen reflecteert
i ethvert samfunn, vil speile
van de dominante groep in die samenleving.
interessene til samfunnets dominerende gruppering.
In een slavenhoudende samenleving
I et samfunn av slaveeiere
zal het geloof over mensen en mensenrechten
vil tanker om mennesker og menneskerettigheter
enzovoorts, de behoeften van de slavenhouders reflecteren.
speile behovene til slaveeierne.
In een samenleving die, nogmaals, gebaseerd is op
Men i et samfunn som baserer seg på at
de macht van bepaalde mensen om te profiteren van
noen har makt til å kontrollere og profittere på
de levens en het werk van miljoenen anderen,
livet og arbeidet til millioner av andre,
zal de dominante intellectuele cultuur
vil den rådende intellektuelle kulturen
de behoeften reflecteren van de dominante groep.
speile behovene til den dominerende gruppen.
Dus, als je om je heen kijkt, zie je dat
Så om du ser deg rundt, skjønner du
de ideeën die doorwerken in psychologie, sociologie,
at de ideene som fyller psykologien, sosiologien og historien,
.
.
geschiedenis, politieke economie en politieke wetenschap,
samt politisk økonomi og politisk vitenskap,
de behoeften van een bepaalde elite reflecteren.
stort sett speiler elitens interesser.
En de academici die dat teveel in twijfel trekken,
Og akademikere som setter spørsmålstegn ved dette
worden meestal aan de kant gezet of gezien als een soort van 'radicalen'.
blir stort sett avfeid eller ansett som "radikalere".
.
.
De dominante waarden van een cultuur
De rådende verdiene i en kultur
neigen datgene te ondersteunen en voort te zetten
har en tendens til å støtte og videreføre
dat beloond wordt door die cultuur.
det som teller i den kulturen.
En in een samenleving waarin succes en status
Og i et samfunn der suksess og status
worden gemeten door materiële rijkdom, en niet door sociale contributie,
måles i materiell velstand - ikke i bidrag til samfunnet -
.
.
is het makkelijk om te zien waarom de wereld in zijn huidige staat verkeert.
er det lett å se hvorfor verden er som den er.
We hebben te maken met een stoornis in het waardesysteem
Vi har å gjøre med et forstyrret verdisystem
- compleet vervreemd van de natuur -
- helt isolert fra naturen -
waarin de prioriteit van persoonlijk en sociaal welzijn
hvor man ikke prioriterer personlig og sosial helse
ondergeschikt is geworden aan de schadelijke denkbeelden
men legger vekt på uvesentlige forestillinger
van kunstmatige welvaart en ongelimiteerde groei.
om kunstig velstand og uendelig vekst.
En, net als een virus, doordringt deze storing nu ieder facet van
Og denne forstyrrelsen sprer seg nå inn i alle etater, og i
.
.
de overheid - nieuwsmedia - entertainment - en zelfs de academische wereld.
nyheter - underholdning - og til med i akademiske kretser.
En in de structuur zijn mechanismen ter bescherming ingebouwd
Og innebygget i strukturen er flere former for beskyttelse
.
.
tegen alles wat belemmering zou kunnen geven.
mot alt som måtte komme i veien.
Discipelen van de monetaire marktreligie,
Pengemarkedets religion har sine displer,
de zelfbenoemde bewakers van de status-quo,
de selvutnevnte voktere av status quo
zoeken constant manieren om iedere vorm van gedachten te vermijden
som hele tiden forsøker å unngå
die tegen hun geloofsuitingen kunnen ingaan,
alt som kan forstyrre deres tro.
waarvan geprojecteerde tegenstrijdigheden de meest voorkomende zijn.
Den vanligste er Projisert Dualitet.
Als je geen republikein bent, ben je een democraat.
Om du ikke er republikaner, må du være demokrat.
Als je geen christen bent, ben je waarschijnlijk een satanist.
Om du ikke er kristen, er du kanskje satanist
En als je denkt dat de samenleving enorm kan worden verbeterd,
og om du synes samfunnet skulle forbedres
dat je denkt dat, ik weet niet, we voor iedereen kunnen zorgen?
slik at det, kanskje - ja, - kunne ta seg av alle?
.
.
Dan ben je gewoon een "utopist".
Da er du en "utopist".
En de meest verraderlijke van allemaal:
Og den hesligste av alle:
als je niet voor de 'vrije markt' bent,
Hvis du er imot det "frie markedet",
ben je tegen de vrijheid in zijn algemeen.
da er du imot selve friheten.
Ik geloof in vrijheid!
Jeg tror på friheten!
Iedere keer als je iemand ergens het woord 'vrijheid' hoort zeggen,
Hver gang du hører ordet frihet bli nevnt,
of 'bemoeienis van de overheid', betekent dat in code:
eller regulering fra myndighetene, kan du tolke det slik:
.
.
het blokkeren van de maximalisatie om geld om te zetten
å begrense de rikes mulighet til å investere
naar nog meer geld voor bezitters van particulier geld.
og tjene seg fete på pengenes arbeide.
Dat is het. Al het andere wat ze zeggen is:
Rett og slett. Eller det blir sagt:
'Oh, we hebben meer goederen voor de burgers nodig';
"Å, folk trenger flere varer",
'Oh, dit is vrijheid tegen tirannie, enzovoorts.'
"dette er friheten mot tyranniet osv".
Iedere keer dat je zoiets ziet, kun je het daar naar decoderen.
Hver gang du hører dette, kan du tolke det slik,
ik denk dat je een één-op-één op samenhang zult vinden
og jeg tror du vil finne en sammenheng
bij iedere keer dat ze het gebruiken.
hver gang det blir nevnt.
En dit zouden we in zekere zin
Og dette kan vi kalle en slags syntaks.
een syntaxis kunnen noemen. Een regerende 'ordening' van inzicht en waarde.
En rådende syntaks om forståelse og verdier.
Dus het regeert onder hun eigen erkenning.
Som bestemmer uten at man er klar over det
Dus ze zouden kunnen zeggen: 'Oh, dat bedoelde ik helemaal niet!'
slik at de kan si: "Uff, jeg mente det ikke sånn!"
Maar dat doen ze feitelijk wel.
men i grunnen gjorde de jo det.
Het is alsof je een grammatica spreekt
Akkurat som når du snakker grammatisk korrekt
en je volgt de regels van die grammatica
og følger grammatikkreglene
zonder te herkennen wat die regels zijn...
uten å huske hvordan reglene er...
dus datgene wat we nu hebben is wat ik de 'heersende waarde syntaxis' noem.
og da får vi det jeg kaller "Herskernes verdisyntaks"
dat dit onderstreept. Dus elke keer als ze deze woorden gebruiken:
som preger praten. Så når de benytter ordene
'bemoeienis van de overheid', 'gebrek aan vrijheid' of 'vrijheid',
"innblanding fra myndighetene", "frihet",
of 'vooruitgang', of 'ontwikkeling',
"framskritt" eller "utvikling",
kun je al die dingen decoderen naar die werkelijke betekenis.
kan du legge denne tolkningen til grunn.
Uiteraard, als men het woord 'vrijheid' hoort
Nå er det slik at når "frihet" blir nevnt,
blijkt het vaak in dezelfde zin te staan met iets dat 'democratie' wordt genoemd.
er det ofte i samme setning som noe de kaller "demokrati".
.
.
Het is fascinerend hoe mensen tegenwoordig lijken te geloven
Det er fascinerende at folk i dag stadig tror
dat ze daadwerkelijk een relevante invloed hebben
at de faktisk har en relevant
op wat hun overheid doet.
innflytelse på hva myndighetene gjør,
Ze vergeten hierbij dat de aard van ons systeem
mens de glemmer at i vårt system
alles te koop aanbiedt.
er alt til salgs.
De enige stem die telt is de monetaire stem
Det er pengene som har den viktigste stemmen
en het maakt niet uit hoeveel een activist
og det betyr intet hvor høyt en
schreeuwt over ethiek en aansprakelijkheid.
aktivist skriker opp om etikk og pålitelighet.
In een marktsysteem heeft elke politici, elke wetgeving
I et markedssystem er hver eneste politiker, lov
en daarom ook elke overheid een prijskaartje.
og altså hver eneste regjering til salgs.
En zelfs met de 20 biljoen dollar steun voor de banken sinds 2007 -
Og bankenes nødhjelp på 20 trillioner dollar som tok til i 2007,
.
.
een hoeveelheid geld die iets had kunnen veranderen, bijvoorbeeld
en sum som kunne forandret f.eks. hele
de wereldwijde energie infrastructuur tot volledig vernieuwbare methoden.
den globale energistrømmen til kun fornybare metoder.
.
.
in plaats van te worden gegeven aan een aantal instituties
Denne summen gikk i stedet til institusjoner
die letterlijk niets doen om de samenleving te helpen,
som faktisk ikke gjør noe for samfunnet,
instituties die morgen verwijderd kunnen worden, zonder regres...
institusjoner som vi kunne fjernet i morgen, uten noen konsekvenser...
.
.
De blindelingse conditionering dat de politiek en poltici
Den blinde troen på at politikere og
er zijn voor het publieke welzijn blijft bestaan.
politikk er til for folket, fortsetter som før.
Het feit is dat de politiek een onderneming is
Mens i realiteten er politikk forretning
- niet anders dan enig andere in een marktsysteem
- akkurat som alle andre i et markedssystem
en ze denken eerst aan zich zelf en dan pas aan iets of iemand anders.
og der tenker de først og fremst på sine egne interesser.
Diep van binnen geloof ik echt niet, eerlijk niet, in politieke actie.
Jeg tror virkelig ikke på politisk handling.
Ik denk dat het systeem zich vernauwd en zich uitrekt zoals het wil.
Jeg tror systemet har sin egen agenda.
Het stemt zich af op deze veranderingen.
Det er rom for visse endringer.
Ik denk dat de burgerrechtenbeweging een afstemming was
Borgerrettsbevegelsen var et eksempel på
door degenen die het land beheren.
at de som styrer viste seg forekommende.
Ik denk dat ze zien waar hun eigenbelang ligt;
De vet hvor de har sin egeninteresse;
ze zien dat een bepaalde hoeveelheid vrijheid goed lijkt
de ser at en liten dose frihet virker bra
- een illusie van vrijheid - geef het volk een dag om te stemmen elk jaar
- en innbilt frihet - gi folk en valgdag i blant
zodat ze de illusie van betekenisloze keuze hebben.
slik at de beholder en illusjon om meningsløse alternativ.
Betekenisloze keuze, zodat we als slaven zullen zeggen:
Meningsløse valg - at vi vandrer som slaver og sier
"Oh, ik heb gestemd". De grenzen van het debat
"Jeg stemte." Grensene for debatten i USA er satt
zijn al bepaald voordat het debat begonnen is
allerede før debatten begynner og alle
en de overige mensen worden uitgesloten en worden bestempeld
andre blir marginalisert og ser ut som enten
als ofwel een communist of als een soort niet-loyaal persoon.
kommunister eller ulojale
- een "halvegare" - daar heb je een woord...
- duster - er ett ord...
en dan is het een "complot". Zie je, zij maakten dat
eller "konspirasjon". De lagde det begrepet.
tot iets waar nog geen minuut aandacht aan besteed zou mogen worden:
Noe som man ikke skal engasjere seg i:
dat machtige mensen misschien samen komen en een plan hebben!
at de mektige samles og legger planer!
Dat gebeurt niet, je bent een "idioot"! Je bent een "complot-denker"!
Det skjer ikke! Du er en dust! Konspirasjonsteoretiker!
En van alle zelfverdedigingsmechanismen van dit systeem
Og blant alle systemets forsvarsverk
zijn er twee die steeds naar voren komen.
er det to som stadig dukker opp.
De eerste is het idee dat dit systeem de "oorzaak" is
Først tanken om at systemet er "årsaken" til
van de materiële vooruitgang die we gezien hebben op deze planeet.
den materielle framgangen på planeten.
Nou ... Nee.
Ærlig talt... Nei.
Er zijn in principe twee basisoorzaken
Det er to hovedårsaker til det vi i dag
die hebben gezorgd voor de toegenomen zogenaamde "welvaart"
ser på som økt "velstand"
en bevolkingsgroei die we vandaag de dag zien.
og den befolkningsveksten vi ser.
Ten eerste, de exponentiële verbetering van productietechnologie;
En: den eksponensielle framgangen i produksjonsteknikk;
vandaar wetenschappelijke vindingrijkheid.
altså vitenskapelig nyvinning.
En ten tweede, de ontdekking van overvloedige energie uit koolwaterstof -
Og To: oppdagelsen av mengder hydrokarbon-energi
wat op dit moment de fundering is van het hele sociaal-economische systeem.
- som er grunnfjellet i hele det sosio-økonomiske systemet.
Het vrije-markt / kapitalistische / monetaire marktsysteem
Frimarkedet / kapitalistene / pengemarkedet
- hoe je het ook wil noemen -
- eller hva du nå vil kalle det -
heeft niets anders gedaan dan meeliften op deze ontdekkingen
har bare seilt av gårde på disse oppdagelsene
met een verstoord beloningssysteem en een lukrake,
med et forkvaklet system av incentiver og en vilkårlig,
zeer oneerlijke, methode voor het gebruik en distributie van deze vruchten.
svært urettferdig metode for å benytte og fordele fruktene.
De tweede verdediging is een strijdlustig sociaal vooroordeel
Det andre forsvaret er en krigersk holdning
dat voortkomt uit jaren van propoganda
utviklet etter år med propaganda,
dat elk ander sociaal systeem ziet
som betrakter ethvert annet system
als een weg naar zogenaamde "tirannie"
som en vei til "tyranni"
waarbij namen vallen als Stalin, Mao, Hitler,
hvor man nevner navn som Stalin, Mao og Hitler...
en de vele doden die zij veroorzaakt hebben.
og døden de forårsaket.
Hoe heerszuchtig deze mannen ook geweest mogen zijn,
Når det kommer til spillet om liv og død
samen met de sociale aanpak waar zij voor stonden,
kan man si at disse var despotiske
als het aankomt op het spel van de dood -
og at det også gjaldt samfunnet de ville ha.
als het aankomt op systematische
men når det kommer til systematisk,
dagelijkse massamoorden op menselijke wezens-
daglig massemord på mennesker -
kan niets uit de geschiedenis op tegen wat we tegenwoordig hebben.
er det ingenting i historien som kan matche det vi ser i dag.
Hongersnoden -tenminste van de laatste eeuw van onze geschiedenis-
Sulten i det siste århundret
werden niet veroorzaakt door een gebrek aan voedsel.
er ikke forårsaket av matmangel.
Ze werden veroorzaakt door relatieve armoede.
Den skyldes relativ fattigdom.
De economische hulpbronnen waren zo oneerlijk verdeeld
Økonomiske ressurser ble så ulikt fordelt
dat de armen simpelweg niet genoeg geld hadden
at de fattige rett og slett ikke hadde penger
om het eten te betalen dat beschikbaar zou zijn geweest,
til å kjøpe den maten de ville ha
als ze het hadden kunnen betalen.
fått tak i om de hadde hatt råd til den.
Dat zou een voorbeeld zijn van 'Structureel Geweld'.
Det er et eksempel på strukturell vold.
Een ander voorbeeld: in Afrika en andere gebieden-
Et annet eksempel . I Afrika og andre steder -
ik zal me voornamelijk richten op Afrika-
men jeg vil benytte Afrika -
sterven er tientallen miljoenen mensen aan AIDS.
dør millioner av mennesker av AIDS.
Waarom sterven ze?
Hvorfor dør de?
Het is niet omdat we niet weten hoe we AIDS moeten behandelen.
Fordi vi ikke kan kurere AIDS?
We hebben miljoenen mensen in welvarende landen
Det finnes millioner av mennesker i rike land
die het opmerkelijk goed doen omdat
som klarer seg svært bra fordi
ze de medicijnen hebben die de ziekte behandelen.
de har medisiner mot det.
De mensen in Afrika die sterven aan AIDS
De som dør i Afrika
sterven niet door het HIV virus.
dør ikke på grunn av HIV-viruset...
Ze sterven omdat ze geen geld hebben
de dør fordi de ikke har penger til å
om de medicijnen te kunnen betalen
betale for medisinene
die hen in leven zouden kunnen houden.
som kan holde dem i live.
Gandhi zag dit. Hij zei:
Gandhi forutså dette. Han sa:
"De dodelijkste vorm van geweld is armoede."
"Den dødeligste formen for vold er fattigdom"
En dat is volkomen terecht.
Og det er helt korrekt.
Armoede doodt veel meer mensen dan alle oorlogen in de geschiedenis,
Fattigdom dreper langt flere enn alle historiens kriger;
meer mensen dan alle moordenaars in de geschiedenis;
mer enn alle mordere i historien;
meer dan alle zelfmoorden in de geschiedenis.
mer enn alle selvmord i historien...
Niet alleen doodt 'structureel geweld' meer mensen
Strukturell vold dreper ikke bare flere
dan al het 'gedragsgeweld' samen,
enn all voldelig atferd til sammen.
structureel geweld is ook de hoofdoorzaak van 'gedragsgeweld.'
Strukturell vold er også hovedårsaken til voldelig atferd.
.
.
[ Voorbij De Piek ]
[Over toppen]
Olie is het grondbeginsel van
Oljen er grunnfjellet i,
en is door en door aanwezig in, de structuur van de menselijke samenleving.
og tilstede i hele sivilisasjonens byggverk.
Er zitten 10 calorieën van koolwaterstof energie - olie en aardgas-
Det blir brukt ti kalorier hydrokarbonenergi - olje og gass -
in elke calorie voedsel die jij en ik tot ons nemen in de geïndustrialiseerde wereld.
for enhver matkalori du og jeg spiser i den industrialiserte verden.
Kunstmest wordt gemaakt van natuurlijk aardgas.
Gjødsel lages av naturgass.
Pesticiden zijn gemaakt van olie.
Plantevernmidler lages av olje.
Je gebruikt door olie aangedreven machines voor planten, ploegen,
Bensindrevne traktorer pløyer, sår, vanner og høster.
irrigeren, oogsten, transporteren, verpakken.
Og pakker og frakter. Maten pakkes i plast -
Je verpakt het eten in plastic - dat is olie. Al het plastic is olie.
det er olje. All plast er olje.
Er gaat 26 liter olie in iedere autoband.
Det er 25 liter olje i et bildekk.
Olie is overal; het is alomtegenwoordig. En het is slechts vanwege olie
Oljen er over alt; allestedsnærværende. Og det er
dat er 7 miljard mensen, of bijna
på grunn av oljen at vi nå er 7 mrd
7 miljard mensen, zijn op de planeet op dit moment.
eller nesten 7 mrd mennesker på planeten.
De komst van deze goedkope en makkelijke energie,
Etter at denne billige og enkle energien dukket opp,
die overigens gelijk staat aan
- den tilsvarer for øvrig
miljarden slaven die de klok rond werken,
milliarder av slaver som jobber døgnet rundt -
heeft de wereld radicaal veranderd de afgelopen 100 jaar
forandret verden seg merkbart gjennom det siste århundret,
en de bevolking laten vertienvoudigen.
og befolkningen har økt ti ganger.
Maar tegen 2050 is de olievoorraad nog maar in staat
Men i 2050 kan oljen bare sørge for
om slechts de helft van de huidige wereldbevolking te ondersteunen
under halve befolkningens behov,
in hun huidige manier van leven.
om vi fortsetter som i dag.
Dus de wijze waarop wij onze levens zullen moeten aanpassen is enorm.
Så vi kan regne med å måtte omstille oss kraftig.
De wereld verbruikt nu 6 vaten olie per nieuw vat dat gevonden wordt.
I dag bruker verden seks oljefat for hvert nye fat den finner.
Vijf jaar geleden waren dat nog 4 vaten
For fem år siden brukte den fire fat
voor elk vat dat gevonden werd.
for hvert nye fat den fant.
Over een jaar zullen we 8 vaten olie gebruiken
Om ett år vil det brukes åtte fat for hver
voor elk vat dat we vinden.
gang den finner et fat.
Wat mij zorgen baart is het gebrek aan echte inspanning
Det som bekymrer meg er mangelen
van overheden wereldwijd
på innsats fra myndighetene verden rundt
en industrieleiders over de hele wereld om iets te veranderen.
og fra industrilederne for å finne på noe annet.
We doen wel, soort van, pogingen om meer windkracht te bouwen
Vi har noen tarvelig forsøk på vindkraft
en misschien om iets te doen met de getijden...
og kanskje noe om tidevann...
We doen pogingen om onze auto's iets energiezuiniger te maken.
vi har forsøkt på å lage mer effektive biler
Maar er is niets wat er op duidt dat er een revolutie aan zit te komen;
men vi ser ingenting som kan minne om en revolusjon.
dit alles is vrij minimaal, en dat vind ik best beangstigend.
Alt dette er marginalt og det synes jeg er skremmende.
.
.
En de overheden die gedreven worden door deze economen
Og statene som drives av disse økonomene
die niet echt waardering hebben voor waar wij over praten,
som ikke setter pris på det vi snakker om,
proberen het consumptiegedrag te stimuleren om welvaart te herstellen
prøver bare å stimulere forbruket i den tro
in de hoop het verleden terug te halen.
at de kan komme opp på fortidens høyder igjen.
Ze printen nog meer geld waar geen enkele zekerheid tegenover staat.
De trykker flere og flere penger uten noen sikkerhet.
Dus mocht de economie verbeteren en herstellen
Så om økonomien tar seg opp igjen
en de welbekende groei komt terug, dan zal dit maar van korte duur zijn
og den berømte veksten kommer tilbake,
omdat binnen een korte periode,
blir den nok av kort varighet fordi
geteld in maanden in plaats van in jaren,
bare i løpet av måneder
de aanleveringslimiet weer zal worden bereikt;
vil man igjen møte tilbudsveggen;
er zal weer een nieuwe prijsschok komen en een diepere recessie.
vi får et nytt prissjokk - og en dypere tilbakeslag.
Dus ik denk dat we in een serie van vicieuze cirkels belanden.
Så jeg tror vi går inn i en nedadgående spiral.
.
.
Dus we hebben een stijgende economische groei
Økonomien tar seg opp - prisene øker -
-prijzen stijgen- en alles valt weer stil. Daar staan we nu.
og alt må stenges igjen. Det er der vi er nå.
Daarna zal het weer gaan stijgen, maar wat we dan hebben is dit gebied
Så kan det bygge seg opp igjen, men nå kan vi
waar geen mogelijkheid meer is om goedkope energie te produceren.
ikke lenger produsere billig energi.
We zijn aan de piek- we zijn op de afdaling van olieproductie.
Nå er vi over toppen av oljeproduksjon.
We kunnen niet nog meer olie, nog sneller, uit de grond krijgen
Det blir umulig å hente ut olje fortere nå,
wat betekent dat zaken stilgelegd worden, de prijs van olie daalt
og det betyr at noen steder stenger, oljeprisen synker
wat ook gebeurde begin 2009, maar wanneer je dan een 'herstel' hebt
som tidlig i 2009, men når du så får en "bedring",
komt de olieprijs terug opzetten.
vil prisen på olje øke igjen.
Recentelijk zweeft het zo rond de $80 per vat
For tiden ligger den rundt 80 dollar fatet
en wat we zien is dat zelfs met $80 per vat nu,
og selv med den prisen,
met de financiële en economische ineenstorting,
i dagens finansielle og økonomiske kollaps,
mensen het moeilijk hebben om zich dit te veroorloven.
er dette svært dyrt for mange forbrukere.
Momenteel is de wereldwijde olieproductie ongeveer 86 miljoen vaten per dag.
Verdens oljeproduksjon er nå om lag 86 millioner fat daglig.
Over een periode van 10 jaar, is dit grofweg 14 miljoen vaten per dag
I en tiårsperiode må vi antagelig
die vervangen moeten worden.
erstatte om lag 14 millioner fat daglig.
Er is niets op dit moment dat zelfs maar aan
Vi har ingenting som kan komme i nærheten
1% van dergelijke vraag kan voldoen.
av å stille 1 % av det behovet.
Als we niet snel iets doen
Hvis ikke vi finner noen raske løsninger,
zal er een gigantisch energietekort zijn.
kommer det til å bli en massiv energikrise.
De grote vergissing was dat we dit niet erkenden, een jaar of tien geleden,
Den store feilen var at vi ikke så
dat een gezamenlijke inspanning nodig was
at vi skulle gjort en samlet innsats
om deze duurzame vormen van energie te ontwikkelen.
for å stable på beina bærekraftig energi for om lag ti år siden.
.
.
Ik denk dat dit iets is waar onze kleinkinderen
Og det er nok noe barnebarna våre vil se på
op terug zullen kijken met totaal ongeloof.
med vantro: "Dere visste at dere
'Jullie wisten dat jullie te maken hadden met een eindige grondstof.
holdt på med en begrenset ressurs...
Hoe is het mogelijk dat jullie je economie bouwden
hvordan i all verden kunne dere bygge en økonomi
rond iets dat ging verdwijnen?'
på noe som var i ferd med å forsvinne?"
Voor de eerste keer in de geschiedenis van de mens
For første gang i historien
wordt onze soort nu geconfronteerd met de uitputting van een basisgrondstof
ser vår art nå slutten på en kjerneressurs
die centraal staat in ons huidige systeem van overleven.
som har vært sentral for menneskets nåværende system.
En de essentie van het hele verhaal
Og det som gjør det hele så sært
is dat zelfs met olie die schaarser wordt
er at selv om oljetilbudet nå blir stadig knappere,
het economische systeem nog steeds blindelings zijn
vil vårt økonomiske system bare kjøre på
kankerachtige groeimodel zal voortzetten,
med sin kreftlignende modell...
zodat mensen nog meer auto's kopen die olie nodig hebben
så folk kan kjøpe seg flere bensindrevne biler
om BBP en banen te genereren, die de achteruitgang versnellen.
slik at BNP stiger og det blir flere jobber.
Zijn er oplossingen om het bouwwerk
Finnes det løsninger som kan erstatte
van de fossiele brandstoffen-economie te vervangen? Natuurlijk.
det vi har bygget rundt hydrokarbonøkonomien? Selvfølgelig.
.
.
Maar het benodigde pad om deze veranderingen te verwezenlijken
Men for å få til det, må vi vandre en vei
zal zich niet manifesteren door de benodigde marktsysteemprotocollen
som ikke går via markedssystemets ruter
omdat nieuwe oplossingen alleen maar uitgevoerd kunnen worden
der nye løsninger bare kan manifestere seg
via het winstmechanisme.
gjennom profittmekanismen.
Mensen investeren niet in hernieuwbare energieën omdat
Folk investerer ikke i fornybar energi;
er geen geld mee te verdienen valt op zowel lange als korte termijn.
det gir ingen gevinst, verken på kort eller lang sikt.
En de benodigde betrokkenheid om dit te bewerkstelligen
Og for å ha det som trengs for å greie det,
kan alleen gebeuren bij ernstige financiële verliezen.
vil du antagelig tape mange penger.
Daarom is er geen winstmotief en in dit systeem,
Det er altså intet profittincentiv, og i dette systemet
als er geen winstmotief is, zal er niets gebeuren.
skjer det ingen ting uten utsikter til profitt.
Daarbij
Og på toppen av det hele, slutten på oljen
is de oliecrisis slechts een van de vele opkomende consequenties
er bare en av de mange konsekvensene
van deze sociaal-ecologische treinramp die elke dag meer vaart maakt.
som kommer til syne i dagens økende miljøkatastrofe.
Een andere achteruitgang is vers water
Andre temaer er ferskvann
- het eigenlijke weefsel van ons bestaan -
- bærebjelken i vår eksistens -
waar momenteel voor 2.8 miljard mensen tekorten van zijn geconstateerd
som i dag er mangelvare hos om lag 2,8 milliarder mennesker,
.
.
en deze tekorten zijn op weg om 4 miljard mensen te treffen tegen 2030.
mangler som vil ramme om lag 4 mrd i 2030.
Voedselproductie:
Matproduksjon:
De vernietiging van vruchtbare grond,
Raseringen av dyrkbar mark, som i dag
waar nu 99,7% van ons voedsel vandaan komt,
skaffer 99,7 av menneskeføde,
vindt tot 40 maal sneller plaats dan het zich herstellen kan.
skjer over 40 ganger raskere enn ny jord skapes,
En over de afgelopen 40 jaar is 30% van de landbouwgrond
og i de siste 40 årene har 30% av jordbruksarelet
onproductief geworden.
sluttet å være produktivt.
En niet te vergeten dat koolwaterstoffen
Olje er ryggraden i dagens
de ruggengraat vormen van de landbouw
jordbruksmetoder, og når den går tilbake
en, wanneer dit in verval raakt, zal de voedselvoorraad volgen.
vil vi også se det på matforsyningen.
Wat betreft grondstoffen in het algemeen,
Når det gjelder ressurser generelt,
met ons huidige consumptiegedrag, hebben we
hvis vi fortsetter det samme forbruket,
tegen 2030 twee planeten nodig om dit gedrag voort te kunnen zetten.
vil vi trenge to planeter i 2030.
Om maar niet te beginnen over de voortdurende vernietiging
For ikke å snakke om den stadige raseringen
van de levensondersteunende biodiversiteit, zorgend voor uitsterving
av sentrale, biologiske organismer som dør ut og forårsaker
[verborgen boodschap]
.
en destabilisatie van het milieu over de hele wereld.
dårligere stabilitet i miljøet over hele kloden.
En tegelijk met al dit verval
Sammen med disse nedturene
hebben we een bijna exponentiële populatiegroei
har vi den nesten eksponentiale befolkningsveksten
waardoor er tegen 2030 waarschijnlijk meer dan 8 miljard mensen op aarde zullen zijn.
som i 2030 kanskje vil medføre over 8 mrd mennesker på planeten.
.
.
De energieproductie alleen al zou met 44% gestegen moeten zijn
Bare energiproduksjonen vil måtte øke med
tegen 2030 om aan zo'n vraag te voldoen.
44% om den skulle betjene en slik etterspørsel.
En nogmaals, omdat geld het enige is dat aanzet tot actie,
Og når penger er det eneste som driver folk -
kunnen we dan verwachten dat ook maar één land op de planeet
hvordan tør vi håpe på at noe land
het zich kan veroorloven om de gigantische veranderingen te maken
skal kunne ha råd til de enorme
voor de revolutionalisering van landbouw,
endringene som trengs for å revolusjonere landbruket,
waterzuivering, energieproductie, enzovoorts?
vannforsyningen og energiproduksjonen?
Wanneer het wereldwijde piramidespel van schulden
Når det globale pyramidespillet langsomt
de wereld langzaam stilzet?
stenger for hele verden...
Om maar te zwijgen van het feit dat de werkloosheidscijfers die we nu zien
I tillegg er arbeidsløsheten du ser i dag, det som kommer
.
.
langzaam de standaard gaan worden
til å bli vanlig, pga
door technologische werkloosheid.
teknologisk arbeidsløshet.
De banen komen niet terug.
Jobbene kommer ikke igjen.
En tot slot, een breed sociaal perspectief:
Og til slutt, et bredt sosialt perspektiv:
Van 1970 tot 2010 is de armoede
Fra 1970 til 2010 ble det dobbelt så mange fattige
door dit systeem verdubbeld.
på denne planeten på grunn av dette systemet...
En als je de stand van zaken bekijkt,
og med dagens tilstander -
denk je werkelijk dat we iets anders zullen zien dan verdere verdubbeling,
tror du virkelig på noe annet enn stadig dobling av disse tallene...
.
.
meer lijden en meer massale hongersnoden?
mer lidelse og flere sultkatastrofer?
[ Het begin ]
[Begynnelsen]
Er komt geen herstel meer.
Det blir ingen bedring.
Dit is niet zomaar een lange depressie
Dette er ikke en lang depresjon
waar we ons vanzelf uit worstelen.
som vi en dag kommer ut av.
Ik denk dat de volgende fase die we zullen zien,
Den fasen som vil følge den neste
na de volgende ronde van economische crisis, massale sociale onrust zal zijn.
runden med økonomisk kollaps vil nok bli sivil uro.
Wanneer de uitkeringen niet meer betaald kunnen worden
Når trygdeutbetalingene stopper
omdat de overheden geen geld meer hebben.
fordi staten er blakk.
En wanneer het zo verslechtert dat mensen geen vertrouwen meer hebben
Og når ting står så dårlig at folk mister troen på
in hun verkozen leiders, zullen ze verandering eisen,
sine valgte ledere, vil de forlange en ny kurs,
als we elkaar niet uitmoorden in de tussentijd
om vi ikke tar livet av hverandre i slengen,
of het milieu vernietigen.
eller ødelegger miljøet.
Ik ben bang dat we straks op het punt komen waarop het te laat is,
Jeg er redd for punktet der det ikke er noen vei tilbake...
dat laat me niet met rust.
og det bekymrer meg enormt.
We proberen er alles aan te doen om dat te vermijden.
Vi gjør alt vi kan for å unngå den situasjonen.
Het is duidelijk dat we voor een grote transitie staan voor de mensheid.
Det er klart at vi står på terskelen til en stor endring.
We staan voor een fundamentele verandering
Det vi nå står overfor, er en grunnleggende
van het leven dat we de afgelopen 100 jaar gekend hebben.
endring av det livet vi har hatt i over 100 år.
Er moet een link zijn tussen de economie
Vi må ha en forbindelse mellom økonomien og
en de hulpbronnen van deze planeet-
ressursene på planeten.
deze hulpbronnen zijn natuurlijk alle flora en fauna,
Med ressursene mener jeg selvfølgelig dyr,
de gezondheid van de oceanen en alles daartussen.
planter, liv i havet og alt annet.
Dit is een monetair paradigma dat niet zal stoppen
Det vi har nå er et monetært paradigme som ikke
voordat de laatste mens op aarde verdwenen zal zijn.
vil slippe taket før det siste mennesket er drept.
Degenen aan de top, zullen er alles aan doen om aan de macht te blijven,
"Eliten" vil gjøre alt de kan for å holde på makten
dat mag je niet vergeten.
og det må du huske.
Ze zullen gebruikmaken van het leger, de marine en leugens
De kommer til å lyve, og sette inn hæren og marinen..
of wat ze maar nodig hebben om aan de macht te kunnen blijven.
eller det de måtte trenge for å holde skansen.
Ze zijn niet van plan om dit op te geven
De kommer ikke til å gi seg, fordi de har ikke
omdat ze geen ander systeem kennen
noe annet som sørger for at
dat hun soort in stand houdt.
de beholder sine fordeler.
[ Live uit New York ]
[Live fra New York]
[ Wereldwijde protesten zorgen voor een wereldwijd economisch falen ]
[Globale protester stenger verdensøkonomien]
[ Live uit Londen ]
[London - Live]
[ Live uit China ]
]Kina - Live]
[ Live uit Zuid Afrika ]
[Sørafrika - Live]
[ Live uit Spanje ]
[Spania - Live]
[ Live uit Rusland ]
[Russland - Live]
[ Live uit Canada ]
[Kanada - Live]
[ Live uit Saudi Arabië ]
[Saudiarabia - Live]
[ Criminaliteit in het westen rijst de pan uit ]
[Forbrytelser i vesten mot nye høyder]
[ De VN verklaart een wereldwijde noodsituatie ]
[FN erklærer global unntakstilstand]
[ Wereldwijde werkloosheid stijgt naar 65% ]
[Arbeidsløsheten 65% over hele verden]
[ De angst voor een nieuwe Wereldoorlog blijft ]
[Økende frykt for verdenskrig]
[ De schuldenberg zorgt nu voor voedselschaarste ]
[Gjeldskrisa forårsaker matmangel] [Gitarspill]♫♪ ♫ Legg ut på en ny kurs i ditt liv ♫ ♫ men husk at det vi ønsker ♫
♫ er at alle skal få det de trenger ♫
[ Neem het terug ]
[Krev det tilbake] ♫ Ikke vær så opptatt av deg selv ♫ ♫ Flytt to plasser tilbake ♫ ♫ Send meg et kort med ditt karma ♫
Pakk det inn i omsorg - for deg selv ♫♫ (Ikke vær så selvopptatt) ♫ For tiden er i endring og den er kommet med nyheter ♪ ♫ som dronningen kan bruke ♪
[ Terwijl er geen geweld wordt gerapporteerd,
[Det blir ikke rapportert om noe vold,
terwijl de ongekende protesten blijven aanhouden...
men den enorme flommen av protester fortsetter...
Het lijkt erop dat biljoenen dollars
det ser ut som om billioner av dollar
opgenomen worden van de bankrekeningen
systematisk blir tatt ut av banken
van banken over de hele wereld
over hele verden, og at disse pengene
en nu blijkbaar wordt gedumpt
nå rett og slett blir dumpet
voor de deuren van de centrale banken. ]
utenfor verdens sentralbanker.]
[ Wereldgeschiedenis ]
[ Verdenshistorie ) ♫ Jeg har sett alle de gode hjelperne snu seg fornøyd rundt - og jeg er også på vei ♫ ♫ ...og jeg er også på vei ♪
[ DIT IS JOUW WERELD ]
DETTE ER DIN VERDEN]
[ DIT IS ONZE WERELD ]
[DETTE ER VÅR VERDEN]
[ DE REVOLUTIE IS NU ]
[REVOLUSJONEN ER NÅ]
WWW.THEZEITGEISTMOVEMENT.COM
[WWW.THEZEITGEISTMOVEMENT.COM]
Similar videos:

ZEITGEIST: MOVING FORWARD | OFFICIAL RELEASE | 2011
TZMOfficialChannel
25.5M views 126.1K likes 0 dislikes 26 Jan 2011100% match






ZEITGEIST : MOVING FORWARD 時代の精神 日本語字幕 CC版
iidesan1
540.8K views 878 likes 187 dislikes 26 Feb 2011100% match





Zeitgeist: Moving Forward (Final Cut)
Pablo Costa Tirado
197K views 465 likes 79 dislikes 31 Mar 2012100% match



Zeitgeist: Moving Forward - ENG MultiSub [FULL MOVIE]
cvann0
2M views 1.4K likes 605 dislikes 05 Mar 201199% match





Zeitgeist Moving Forward [Full Movie][2011]
Numbero69
71.2K views 258 likes 28 dislikes 29 Oct 201299% match


Zeitgeist: Moving Forward #DocumentaryFilms spread
MethisMacs
788.9K views 2.8K likes 366 dislikes 26 Jan 201193% match

ZEITGEIST MOVING FORWARD sub ITA / ESP / ENG / JAP /spread
MethisMacs
4.6M views 14.2K likes 778 dislikes 27 Jan 201192% match

Zeitgeist III Moving Forward 2011
antiiluzii
982 views 6 likes 0 dislikes 11 Oct 201480% match

Zeitgeist Addendum
TZMOfficialChannel
7.5M views 37.5K likes 2.7K dislikes 25 Feb 201043% match




Mind the Matrix FULL FILM EN/NL/ES/DE/FR/PT
Christianne van Wijk
1.1M views 11.7K likes 940 dislikes 27 Jun 201543% match

Климат. Будущее Сейчас

393.5K views 5.6K likes 658 dislikes 11 Feb 201941% match


Thrive | MultiSubs PT ES NL EN |
Pluk Martina
1.3K views 7 likes 0 dislikes 30 Jun 201341% match

Zeitgeist: Addendum (Final Cut)
Pablo Costa Tirado
178.7K views 381 likes 73 dislikes 31 Mar 201241% match




Zeitgeist: Addendum - ENG MultiSub [FULL MOVIE]
cvann0
971.1K views 1.3K likes 260 dislikes 04 Mar 201139% match


The Third Industrial Revolution: A Radical New Sharing Economy
VICE
5.9M views 71.1K likes 5.4K dislikes 13 Feb 201839% match



Zeitgeist Addendum [Full Movie]
Numbero69
3M views 4.5K likes -1 dislikes 17 Jan 201138% match



The Choice Is Ours (2016)
Linguistic Team International
6.7K views 64 likes 4 dislikes 20 Nov 201638% match




Biblical Series I: Introduction to the Idea of God
Jordan B Peterson
9.1M views 153.4K likes 5.9K dislikes 20 May 201738% match



Сознание и Личность. От заведомо мёртвого к вечно Живому

6.9M views 71K likes 14.1K dislikes 02 Aug 201738% match


97% Owned: How is Money Created | Documentary Film
Independent POV
3.7M views 30.2K likes 1.6K dislikes 01 May 201238% match


The Choice is Ours (2016) Official Full Version
The Venus Project
2.5M views 37.9K likes 2.1K dislikes 23 Jan 201638% match




The Rich in America: Power, Control, Wealth and the Elite Upper Class in the United States

522.2K views 1.5K likes 214 dislikes 09 Jun 201237% match










Thorium: An energy solution - THORIUM REMIX 2011
gordonmcdowell
750.4K views 7.6K likes 173 dislikes 04 Oct 201137% match


The War on Drugs Is a Failure

2.3M views 1.8K likes 2.2K dislikes 24 Jun 201237% match
0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202636% match

Creative Society
Good In Action
11.2K views 103 likes 26 dislikes 18 Jul 202036% match

Advisory Council Meeting, 10 September 2014, Rome

2.3K views 15 likes 1 dislikes 15 Sep 201436% match

Advisory Council Meeting, 25 September 2014, Paris

2.9K views 13 likes 0 dislikes 25 Sep 201435% match

Corona Lectures an der LMU - „Ökonomische Folgen und wirtschaftspolitischer Handlungsbedarf"
Ludwig-Maximilians-Universität München
5.8K views 62 likes 13 dislikes 30 Jan 202135% match

Питър Джоузеф - Социална патология
BulgarianLingTeam
715 views 16 likes 0 dislikes 21 Jun 201635% match


Settings Privacy About Contact Donate