Why we make bad decisions | Dan Gilbert TED Polish Italian

Why we make bad decisions | Dan GilbertYouTube↗ IA↗(long shot)
People & Blogs 1.8M views 17.1K likes 598 dislikes 17 Dec 2008

TED 27.5M subscribers United States YouTube↗

Click to Play Video

Tłumaczenie: zofia baranska Korekta: Karina Wieczorek

Traduttore: Alberto Pagani Revisore: Manuela Patano

Każdego dnia każdy z nas podejmuje decyzje; chcemy wiedzieć

Tutti prendiamo decisioni ogni giorno; vogliamo sapere

co należy zrobić - w każdej dziedzinie od finansowej

quale sia la cosa giusta da fare: in campo finanziario,

przez gastronomiczną po romantyczną

gastronomico, professionale e affettivo.

i pewnie gdyby ktoś mógł nam powiedzieć jak

E sicuramente, se qualcuno potesse davvero dirci come fare

podejmować właściwe decyzje w każdych okolicznościach

esattamente la cosa giusta tutte le volte,

byłby to niesamowity dar.

sarebbe un regalo fenomenale.

Okazuje się że świat otrzymał ten dar w 1738

Di fatto, viene fuori che il mondo ha ricevuto questo regalo nel 1783

od holenderskiego erudyty Daniela Bernoulli

da parte di un erudito olandese di nome Daniel Bernoulli.

i chciałbym opowiedzieć na czym polega

Oggi vorrei parlarvi di cos'è questo regalo,

i wyjaśnić dlaczego

e vorrei anche spiegarvi perché

niczego nie zmienił.

non ha mai fatto la più piccola dannata differenza.

oto dar Bernoulliego. cytuję dosłownie.

Ecco il regalo di Bernoulli. Lo sto citando alla lettera.

i jeśli wydaje się wam że to greka to dlatego że cóż, to jest greka

Se vi sembra greco antico è perché, in effetti, è greco antico.

ale upraszczając - oczywiście mniej dokładnie

La semplice traduzione in inglese - molto meno precisa,

oddając sens myśli Bernoullego, brzmi to tak:

ma che cattura la sostanza di quello che Bernoulli intendeva, era questa:

oczekiwana wartość naszych działań -

"Il valore che possiamo aspettarci da ogni nostra azione,

czyli to, co spodziewamy się uzyskać

cioè il buono che possiamo aspettarci di ottenere,

wynika z dwóch prostych rzeczy

è il prodotto di due semplici fattori:

prawdopodobieństwa, że nasze działanie pozwoli nam coś zyskać

la probabilità che questa azione ci faccia guadagnare qualcosa

i wartości tego, co możemy uzyskać.

ed il valore che ha questo guadagno per noi".

w pewnym sensie Bernoulli twierdził

In un certo senso, quello che Bernoulli diceva è,

że jeśli da się oszacować i pomnożyć te dwie wartości

se riuscissimo a stimare e motiplicare questi due fattori,

zawsze bedziemy wiedzieli jak powinniśmy się zachować

sapremmo sempre con precisione come comportarci.

to jest proste równanie nawet dla tych

Questa semplice equazione, anche per quelli di voi

którzy nie lubią równań, jest to coś, co często robimy.

che non amano le equazioni, è qualcosa a cui siete piuttosto abituati.

oto przykład: gdybym wam zaproponował

Ecco un esempio: se vi dicessi, giochiamo

że rzucę monetą

a testa o croce, io lancerò una moneta

i jeśli wypadnie reszka zapłacę wam 10 dolarów

e se esce testa vi pagherò 10 dollari,

ale musicie zapłacić cztery dolary za wejście do gry

ma dovete pagare quattro dollari per il privilegio di giocare con me,

większość z was przyjęłaby ten zakład. Bo wiecie

la maggior parte di voi dirà "Certo, accetto la scommessa". Perché sapete

że szanse wygranej wynoszą 50%, zysk w wypadku wygranej to 10 dolarów

che le probabilità di vincere per voi sono il 50% ed il guadagno in quel caso è 10 dollari,

po pomnożeniu mamy pięć czyli więcej

che è un multiplo di cinque, e questo è più di

niż opłata za grę. więc odpowiedź brzmi tak.

quanto vi sto chiedendo per giocare. Quindi la risposta è sì.

statystycy nazywają to pewnym zakładem

Questa è ciò che gli studiosi di statistica chiamano una scommessa maledettamente buona.

koncepcja jest prosta gdy stosujemy ją przy rzucie monetą,

Bene, l'idea è semplice quando la applichiamo ai lanci di moneta,

ale nie jest prosta gdy próbujemy ja zastosować codziennym życiu

ma in effetti non è così semplice nella vita di tutti i giorni.

ludzie nie potrafią szacować żadnego z czynników

Le persone sono pessime nello stimare entrambe queste cose,

i właśnie o tym chciałbym dziś opowiedzieć.

e questo è proprio ciò di cui vi voglio parlare oggi.

Są dwa rodzaje błędów, które ludzie popełniają podejmując decyzję

Ci sono due tipi di errori che le persone fanno quando provano a decidere

co zrobić. są to

quale sia la cosa giusta da fare, e sono

błędy w szacowaniu prawdopodobieństwa sukcesu

errori nello stimare le probabilità di avere successo,

i błędy w przewidywania wartości tego sukcesu.

ed errori nello stimare il valore del proprio successo.

Pozwólcie, że zacznę od pierwszego problemu.

Ora, cominciamo dai primi.

obliczanie prawdopodobieństwa wydaje się być proste

Calcolare probabilità sembrerebbe una cosa abbastanza facile:

kostka ma sześć ścianek, moneta ma dwie strony, w talii są 52 karty.

ci sono sei facce in un dado, due facce in una moneta, 52 carte in un mazzo.

wszyscy wiecie jakie jest prawdopodobieństwo wyciągnięcia asa pik.

Tutti voi sapete qual è la probabilità di estrarre l'asso di picche

czy wyrzucenia orła

o che esca testa.

ale jak się okazuje, niełatwo się to stosuje

Ma salta fuori che questa non è un'idea facile da applicare

w codziennym życiu. dlatego właśnie Amerykanie wydają więcej -

nella vita di tutti i giorni. Ecco perché gli americani spendono di più

czy raczej, tracą więcej - na hazard

- dovrei dire perdono di più - nel gioco d'azzardo

niż na wszystkich innych formach rozrywki razem wziętych.

che in tutte le altre forme di intrattenimento messe insieme.

ponieważ ludzie nie tak obliczają prawdopodobieństwo wygranej.

Ecco la ragione: non è così che le persone calcolano le probabilità.

to jak ludzie obliczają prawdopodobieństwo

Per capire come le persone calcolano le probabilità

wymaga abyśmy najpierw porozmawiali o świniach.

bisogna che prima parliamo un po' di maiali.

chciałbym was zapytać: jak myślicie

Ora, la domanda che voglio farvi è se pensate che

czy na smyczy chodzi więcej psów czy świń

ci siano più cani o maiali al guinzaglio

dowolnego dnia w Oxfordzie.

in giro per Oxford in un qualsiasi giorno.

i oczywiście wszyscy wiecie że odpowiedź brzmi; psów

Naturalmente, sapete tutti che la risposta è cani.

a skąd wiecie że to psów jest więcej?

E il modo per sapere che la risposta è cani è che

przywołaliście w pamięci

avete rapidamente controllato nella memoria le volte

widziane psy i świnie na smyczach

che avete visto cani e maiali al guinzaglio.

łatwo było przypomnieć sobie psy,

È stato facile ricordarsi di aver visto dei cani,

nie tak łatwo było przypomnieć sobie świnie. więc każdy założył

non altrettanto di aver visto maiali. E ciascuno di voi ha ritenuto

ze jeśli psy na smyczy szybciej przychodziły na myśl

che se i cani al guinzaglio vengono in mente più in fretta,

to znaczy że psy na smyczach są bardziej prawdopodobne

è perché i cani al guinzaglio sono più probabili.

to całkiem niezły sposób postępowania z wyjątkiem sytuacji w których się nie sprawdza.

Non è male come regola generale, tranne quando è sbagliata per davvero.

dla przykładu zagadka słowna.

Dunque, per esempio, eccovi un quiz con le parole.

Czy w języku angielskim jest więcej czteroliterowych słów

In inglese, ci sono più parole di quattro lettere

z literą r na trzecim czy pierwszym miejscu?

che hanno la lettera R al terzo posto o con la R al primo posto?

szybko sprawdzamy w pamięci

Bene, controllate la memoria rapidamente, date una scorsa,

i bardzo łatwo jest powiedzieć ring(dzwonić), rang, rung

ed è facilissimo dirsi "Ring" (Suona), "Rang" (Suonò), "Rung" (Suonato),

i bardzo trudno jest przywołać: pare(obierać), park, przychodzą na myśl wolniej

e molto difficile "Pare" (Pelare), "Park" (Parco): vengono in mente più lentamente.

ale w rzeczywistości w angielskim jest znacznie więcej słów

Ma in effetti nella lingua inglese ci sono molte più parole

z literą r na trzecim miejscu.

che hanno la lettera R al terzo posto invece che al primo.

słowa z r na trzecim miejscu przychodzą do głowy trudniej

La ragione per cui le parole con la R al terzo posto si ricordano più lentamente

nie dlatego ze są nieprawdopodobne czy rzadkie

non è perché esse siano improbabili, insolite, o poco frequenti.

ale dlatego że nasz umysł wyszukuje słowa po pierwszej literze

perché la mente richiama le parole per la lettera con la quale iniziano.

w myśli wymawiamy literę "s" - i pojawia się słowo

Basta che facciate uscire il suono, S, e la parola arriva.

to działa jak słownik

È come nel dizionario:

trudno jest znaleźć słowo na podstawie trzeciej litery

è molto difficile cercare le parole dalla la loro terza lettera.

to jest przykład na to jak przekonanie,

Ecco, questo è un esempio di come l'idea che

że szybkość z jaką rzeczy przychodzą nam do głowy

la velocità con cui le cose vengono in mente

może dać nam poczucie ich prawdopodobieństwa

possa dare un'idea della loro probabilità...

jak może to być mylące. to działa nie tylko w zagadkach.

e di come l'idea sia fuorviante. Non si tratta solo di rebus però.

na przykład, gdy Amerykanie są proszeni o ocenienie prawdopodobieństwa

Per esempio, quando agli americani viene chiesto di stimare le probabilità

śmierci w różnego rodzaju sposób

di morire in una varietà di modi interessanti,

to są szacunkowe liczby zgonów rocznie

queste sono stime del numero di morti all'anno

na 200 milionów amerykańskich obywateli

su 200 milioni di cittadini degli Stati Uniti.

zwykli ludzie, tacy jak wy zostali poproszeni

E queste sono solo persone come voi alle quali viene chiesto

o zgadniecie ilu ludzi zginie z powodu tornada,fajerwerków, astmy, utonięcia itd

di indovinare quante persone muoiano a causa di tornado, fuochi artificiali, asma, annegamento, eccetera.

porównajcie to z rzeczywistymi liczbami

Confrontate questi con i numeri veri.

można zauważyć interesującą prawidłowość,po pierwsze

E' possibile osservare un modello molto interessante: per prima cosa,

dwa powody są znacznie zawyżone, mianowicie tornada i fajerwerki

due cose sono molto sovrastimate, cioè i tornado e i fuochi artificiali;

dwa powody zostały znacznie zaniżone:

e due cose sono molto sottostimate:

utonięcie i atak astmy. dlaczego?

morire affogati e morire per asma. Perché?

kiedy ostatnio widzieliście gazetę

Quando è stata l'ultima volta che avete preso un giornale

z nagłówkiem: "chłopiec umarł na astmę"?

e il titolo era: "Ragazzo muore d'asma"?

to nie jest interesujące bo jest tak bardzo powszechne

Non è interessante proprio perché è così comune.

łatwo jest przywołać przypadki

E' molto facile per tutti noi richiamare alla mente

artykułów czy wiadomości, gdzie pokazano

notizie o notiziari dove abbiamo visto

tornada niszczące miasta, czy jakiegoś biednego frajera

tornado che devastano città, o qualche povero idiota

który stracił rękę bawiąc się fajerwerkami 4 lipca

che si è fatto saltare via le mani con un fuoco d'artificio il 4 Luglio.

utonięcia i astma nie trafiają do mediów.

Annegamenti e morti d'asma non ricevono molta attenzione.

nie przychodzą nam szybko do głowy i w konsekwencji

Non vengono in mente con facilità e, come risultato,

uważamy je za mniej prawdopodobne.

li sottostimiamo notevolmente.

to trochę jak gra z Ulicy Sezamkowej

Difatti, questo è una specie di gioco di "Sesame Street"

"co tu nie pasuje?" i macie rację

del tipo "Scopri l'intruso." E avete ragione a dire

basen tu nie pasuje, bo basen

che è la piscina l'intruso, visto che la piscina

to jedyna rzecz na tym slajdzie która jest bardzo niebezpieczna

è l'unica cosa in questa schermata ad essere davvero molto pericolosa.

macie większą szansę zginać w basenie niż w pozostałych

E' il modo in cui è più probabile che qualcuno di voi muoia rispetto all'insieme

trzech sytuacjach razem wziętych

di tutti gli altri tre che vedete nella diapositiva.

loteria jest doskonałym przykładem, doskonałym testem

La lotteria è un esempio eccellente, ovviamente... un eccellente test

umiejętności oceny prawdopodobieństwa

dell'abilità delle persone nel calcolare le probabilità.

i ekonomiści - niech ci którzy grają na loterii mi wybaczą -

E gli economisti mi perdonino quelli tra voi che giocano alla lotteria -

ekonomiści, przynajmniej miedzy sobą nazywają loterię

ma gli economisti, almeno fra loro, si riferiscono alla lotteria

podatkiem od głupoty. bo szanse wygranej

come ad una tassa sulla stupidità, poiché le probabilità di ottenere una qualsiasi vincita

gdy zainwestujemy w kupon na loterii

investendo il vostro denaro in un biglietto della lotteria

są porównywalne ze spuszczeniem pieniędzy

sono approssimativamente equivalenti a quelle di buttare i soldi

w toalecie - co przynajmniej

direttamente giù per lo scarico del bagno, il che, fra l'altro,

nie wymaga wycieczki do sklepu.

non richiede di uscire per andare al negozio a comprare qualcosa.

dlaczego ludzie grają na loterii?

Perché mai qualcuno vorrebbe mai giocare alla lotteria?

jest wiele teorii a jedna z nich mówi, że powodem jest fakt

Bene, ci sono molte risposte, ma una di esse è sicuramente che

że widzimy wielu zwycięzców. prawda? kiedy ta para wygrywa

noi vediamo molti vincitori. Giusto? Come quando quella coppia vince la lotteria,

albo Ed McMahon pojawia się w drzwiach z wielkim czekiem

oppure Ed McMahon compare alla vostra porta come quell'assegno gigante -

nie mam pojęcia jak realizuje się czeki tej wielkości

come diamine si faccia ad incassare cose di quelle dimensioni non lo so proprio.

widzimy to w tv, czytamy o tym w gazetach

Vediamo queste cose in TV; le leggiamo sui giornali.

kiedy ostatnio widzieliście wywiad

Quando è stata l'ultima volta che avete visto ampie interviste

z każdym kto przegrał?

con tutti quelli che hanno perso?

I faktycznie gdybyśmy wymagali żeby przeprowadzono

Infatti, se costringessimo le stazioni televisive

30 sekundowy wywiad z każdym przegranym

a fare un'intervista di 30 secondi a ciascun perdente

za każdym razem gdy rozmawiają ze zwycięzcą, 100 mln osób które przegrały

per ogni vincitore che intervistano, i 100 milioni di perdenti

w ostatniej loterii zajęłoby to 9,5 roku

nell'ultima lotteria richiederebbero nove anni e mezzo

aby każdy z nich mógł powiedzieć:

della vostra completa attenzione solo per guardarli dire,

"ja? przegrałem" " ja? przegrałem"

"Io? Ho perso." "Io? Ho perso."

gdybyś oglądali telewizję przez 9,5 roku

Ora, se guardate nove anni e mezzo di televisione -

bez snu czy przerw na toaletę - porażkę za porażką

niente sonno, niente pause per andare al bagno, e vedete perdite dopo perdite,

i na końcu przez 30 sekund: "a ja wygrałem"

e poi alla fine ci sono 30 secondi di "ed io ho vinto",

prawdopodobieństwo ze zagralibyście na loterii jest znikome

la probabilità che vogliate giocare alla lotteria sarebbe molto bassa.

mogę to udowodnić: oto loteria

Davvero, posso provarvelo: ecco una piccola lotteria.

jest 10 kuponów

Ci sono 10 biglietti in questa lotteria.

9 z nich zostało sprzedane tym osobom

Nove sono stati venduti a queste persone.

kupon kosztuje dolara, a wygrana

Vi costa un dollaro comprare il biglietto e, se vincete,

to 20$. czy to dobry zakład?

vi prendete 20 dollari. E' una buona scommessa?

cóż, Bernoulli mówi nam ze tak:

Beh, Bernoulli ci dice che lo è:

przewidywany zysk wynosi 2$

il valore previsto di questa lotteria è di due dollari;

to jest loteria w którą powinno się zainwestować pieniądze

questa è una lotteria in cui dovreste investire i vostri soldi.

i większość ludzi mówi: "ok. zagram"

E la maggioranza delle persone dirà, "Ok, gioco."

a teraz trochę inna wersja tej loterii:

Ora, una versione leggermente diversa di questa lotteria:

wyobraź sobie że wszystkie 9 losów należy do

immaginate che i nove biglietti siano posseduti tutti

jednego grubego faceta o imieniu Leroy.

da un tizio grasso di nome Leroy.

Leroy ma 9 losów; jeden został.

Leroy ha nove biglietti; ne rimane uno.

kupicie los? większość ludzi nie weźmie udziału w tej loterii.

Lo volete? La maggioranza delle persone non giocherà a questa lotteria.

zobaczcie że prawdopodobieństwo wygranej się nie zmieniło,

Potete osservare che le probabilità di vincita non sono cambiate,

ale teraz jest bardzo łatwo wyobrazić sobie kto wygra.

ma ora è incredibilmente facile immaginare chi vincerà.

łatwo jest wyobrazić sobie że to Leroy dostaje czek, prawda?

E' facile vedere Leroy che prende l'assegno, giusto?

nie możesz sobie powiedzieć: "mam takie same szanse jak każdy"

Non riuscite a dire a voi stessi "Ho la stessa probabilità di vincere di chiunque altro",

bo nie masz takich samych szans jak Leroy.

perché non avete la stessa probabilità di vincita di Leroy.

fakt ze wszystkie losy należą do jednego faceta

Il fatto che tutti quei biglietti siano posseduti da una sola persona

zmienia waszą decyzję dotyczącą udziału w loterii,

cambia la vostra decisione di giocare,

chociaż nie zmienia prawdopodobieństwa wygranej.

anche se ciò non ha nulla a che fare con le probabilità.

ocenianie prawdopodobieństwa, może się wydać trudne ale to bułka z masłem

Stimare le probabilità, per quanto difficile possa sembrare, è una passeggiata

w porównaniu z oszacowaniem wartości:

in confronto a provare a stimare il valore:

ocenienie ile coś jest warte, jak bardzo będziemy się z tego cieszyć,

provare a dire quanto vale qualcosa, quanto ne godremo,

jak wiele da nam to przyjemności.

quanta soddisfazione ci darà.

chcę teraz z wami porozmawiać o błędach w szacowaniu wartości.

Ora voglio parlarvi degli errori di valore.

ile jest wart ten big mac? czy jest wart 25$?

Quanto vale questo Big Mac? Li vale 25 dollari?

większość z was ma przeczucie że nie jest -

Molti di voi intuiscono che non li vale,

i nie zapłacilibyście tyle.

non paghereste quella cifra.

ale aby ocenić czy big mac naprawdę jest wart 25$

Ma in effetti, per decidere se un Big Mac vale 25 dollari è necessario

trzeba zadać sobie jedno proste pytanie:

farsi una e solamente una domanda, che è:

co jeszcze mogę zrobić z tymi 25$?

Che altro posso fare con 25 dollari?

jeśli ktoś leciał kiedyś do Australii

Se siete mai stati su uno di quei voli a lunga percorrenza per l'Australia

i dowiedział się, że nie podadzą nic do jedzenia

e avete capito che non hanno intenzione di servirvi del cibo,

i ktoś z sąsiadów właśnie otworzył

ma qualcuno nella fila davanti a voi ha appena aperto

torbę z McDonalda, i ten zapach

il sacchetto di McDonald, e il profumo di archi dorati

uniósł się nad siedzeniami, to pomyślał

si diffonde fra i posti, voi pensereste:

przez 16 godzin nie mogę nic zrobić z tymi 25$

non posso fare nient'altro con questi 25 dollari per 16 ore.

nie mogę ich nawet podpalić, bo zabrali mi zapalniczkę!

Non posso neanche dargli fuoco: mi hanno preso l'accendino!

nagle, 25$ za big maca to okazja

Improvvisamente, 25 dollari per un Big Mac potrebbero essere un buon affare.

z drugiej strony jeśli odwiedzamy zacofany kraj,

D'altra parte, se steste visitando un paese sottosviluppato

w którym wspaniały posiłek kosztuje 25$, jest to kwota niebotyczna jak na big maca.

e con 25 dollari potreste comprarvi un pranzo da buongustai, sarebbero davvero troppo per un Big Mac.

skąd wiedzieliście że odpowiedź na to pytanie brzmi "nie",

Come mai eravate tutti sicuri che la risposta alla domanda fosse no,

zanim opowiedziałem cokolwiek o kontekście?

prima che io vi dicessi qualcosa sul contesto?

bo większość z was porównało cenę tego big maca

Perché la maggior parte di voi ha confrontato il prezzo di questo Big Mac

z tym, do czego jesteście przyzwyczajeni. zamiast zapytać,

col prezzo che siete abituati a pagare. Invece che chiedervi

"co jeszcze mogę zrobić z tymi pieniędzmi" porównać tę inwestycję

"Che altro posso fare con i miei soldi", confrontando l'investimento

z innymi możliwościami, porównujemy ją z przeszłością.

con altri possibili investimenti, avete fatto un confronto col passato.

i to jest błąd, który ludzie popełniają systematycznie.

Questo è un errore sistematico che fa la gente.

wiecie że w przeszłości płaciliście 3$, więc 25$ to skandal.

Quello che sapevate è che avete pagato tre dollari in passato; 25 è scandaloso.

to jest błąd, który mogę udowodnić pokazując

Questo è un errore, e posso provarvelo mostrandovi

irracjonalne zachowania, do których prowadzi.

il tipo di irrazionalità al quale esso porta.

Na przykład, to jest oczywiście,

Ad esempio, questo è certamente

jeden z lepszych chwytów marketingowych,

uno dei più deliziosi trucchi nel marketing,

powiedzieć że coś było kiedyś droższe,

dire che qualcosa era più costoso prima,

a teraz wygląda na okazję.

ed improvvisamente sembra davvero un buon affare.

gdy damy komuś dwie oferty pracy:

Quando alle persone viene chiesto di valutare due lavori diversi:

jedną, w której zarobią 60 tyś, potem 50 tyś i w końcu 40 tyś,

un lavoro nel quale guadagni sessantamila, poi cinquantamila, poi quarantamila dollari,

pracę, w której ich pensja będzie maleć z roku na rok,

un lavoro nel quale si ha annualmente una diminuzione di salario,

i taką w której dostają podwyżkę każdego roku

ed uno nel quale si ha un aumento,

ludzie wolą pierwsza pracę, mimo że

la gente preferisce il secondo rispetto al primo, nonostante

w sumie zarobiliby znacznie mniej pieniędzy. dlaczego?

gli venga detto che guadagnerebbero molti meno soldi. Perché?

bo mają wrażenie że spadające stawki są gorsze

Perché hanno la sensazione che salari in calo siano peggio

od wzrastających, nawet jeśli suma jest wyższa

dei salari in crescita, anche quando il totale del salario è più alto

w przypadku tych spadających. oto kolejny dobry przykład.

nel periodo calante. Ecco un altro esempio carino.

oto oferta wakacji na Hawajach za 2000$ jest w promocji za 1600$.

Un pacchetto vacanze alle Hawaii da 2000 dollari, ora è in vendita a 1600.

zakładając że chcecie jechać na Hawaje czy kupilibyście te wczasy?

Considerando che vogliate andare alla Hawaii, comprereste questo pacchetto?

większość ludzi odpowiedziałaby twierdząco. oto nieco inna historia:

Molta gente direbbe di sì. Ecco una storia leggermente diversa:

oferta wakacji na Hawajach za 2000$ jest w promocji za 700$

il pacchetto vacanze alle Hawaii da 2000 dollari è ora in vendita scontato a 700 dollari,

więc postanawiacie to przemyśleć przez tydzień.

quindi decidete di rimuginarci sopra per una settimana.

po tygodniu okazuje się że najlepsze oferty zostały sprzedane

Nel momento in cui andate all'agenzia di viaggi, le tariffe migliori sono finite e

- wakacje kosztują teraz 1500$. Kupujecie? większość by nie kupiła.

il pacchetto ora costa 1500. Lo comprereste? La maggior parte delle persone direbbe di no.

dlaczego? bo kiedyś kosztowały 700$ i nie ma możliwości żebym zapłacił 1500$

Perché? Perché costava 700, e per nessun motivo pagherei 1500

za coś co kosztowało 700$ w zeszłym tygodniu

per qualcosa che costava 700 la settimana scorsa.

skłonność do porównywania z przeszłością

Questa tendenza a confrontare col passato

powoduje że ludzie przepuszczają lepszą okazję. innymi słowy:

è la causa per la quale alle persone sfuggono gli affari migliori. In altre parole,

dobra okazja która kiedyś była wspaniała nie jest tak dobra

un buon affare che prima era un ottimo affare non è così tanto buono

jak kiepski interes który kiedyś był fatalnym interesem

quanto un terribile affare che prima era ancora peggiore.

oto kolejny przykład tego jak porównywanie do przeszłości

Eccovi un altro esempio di come confrontare con il passato

może negatywnie wpłynąć na nasze decyzje

possa confondere le nostre decisioni.

wyobraźcie sobie że idziecie do teatru.

Immaginate che stiate andando a teatro.

Siete per strada.

w portfelu macie bilet za który zapłaciliście 20$

Nel portafoglio avete un biglietto, che avete pagato 20 dollari.

Avete anche una banconota da 20 dollari.

gdy docieracie do teatru,

Quando arrivate al teatro,

okazuje się że gdzieś po drodze zgubiliście bilet

scoprite di aver perso il biglietto da qualche parte lungo la strada.

czy wydacie pozostałe 20$ na kolejny?

Spendereste i soldi che vi restano per ricomprarne uno?

większość ludzi odpowie: "nie"

La maggior parte delle persone direbbe di no.

a teraz pozwólcie że w mojej opowieści zmienię tylko jeden szczegół

Ora, cambiamo una sola cosa in questo scenario.

Idziecie do teatru,

State andando a teatro,

w portfelu macie dwa 20 $ banknoty

e nel portafoglio avete due banconote da 20 dollari.

gdy docieracie do teatru okazuje się ze zgubiliście jeden z nich

Quando arrivate scoprite che ne avete persa una.

czy wydacie pozostałe 20$ na bilet?

Spendereste i vostri 20 dollari che vi rimangono per un biglietto?

Oczywiście. Poszedłem do teatru by zobaczyć sztukę.

Beh, naturalmente: sono venuto qui per vedere lo spettacolo.

co strata 20$ po drodze ma z tym wspólnego?

Che c'entra la perdita di 20 dollari nel tragitto?

o ile jeszcze nie załapaliście

Ora, solo nel caso in cui non l'aveste afferrato,

oto schemat wydarzeń.

ecco uno schema di quello che è accaduto, OK?

po drodze coś zgubiliście

Lungo la strada, avete perso qualcosa.

w obu przypadkach był to kawałek papieru

In entrambi i casi, era un pezzo di carta.

w jednym był na nim wizerunek amerykańskiego prezydenta w drugim nie

In un caso, aveva un presidente degli Stati Uniti sopra; nell'altro no.

jakie to ma znaczenie?

Che diamine di differenza dovrebbe fare?

różnica polega na tym że gdy ktoś zgubi bilet to mówi sobie

La differenza è che quando avete perso il biglietto vi siete detti,

nie zapłacę dwa razy za to samo

non ho intenzione di pagare due volte per la stessa cosa.

porównuje koszt sztuki teraz - 40$

State confrontando il costo dello spettacolo adesso - 40 dollari -

z pierwotną ceną - 20$ i myśli, że to kiepski interes

con il costo che aveva prima - 20 dollari - e vi dite che è un cattivo affare.

porównywanie z przeszłością powoduje wiele problemów

Confrontare con il passato causa molti dei problemi

które behawioralni ekonomiści i psychologowie widzą

che gli economisti comportamentali e gli psicologi riconoscono

gdy próbujemy określać wartość

nei tentativi delle persone di assegnare il valore.

ale nawet jeśli porównujemy z możliwością zamiast z przeszłością

Ma anche quando confrontiamo con il possibile, invece che col passato,

to nadal popełniamy pewnego rodzaju błędy

commettiamo ancora certi tipi di errori.

i teraz pokażę wam kilka.

E ora ve ne faccio vedere un paio.

jedną z rzeczy które wiemy na temat porównania jest to:

Una delle cose che sappiamo sul confrontare:

gdy porównujemy rzeczy to zmieniają one swoja wartość

quando confrontiamo una cosa con un'altra, questo cambia il suo valore.

Tak więc w 1992 gość o imieniu George Bush, dla wszystkich

Quindi nel 1992, questo tizio, George Bush, per quelli di noi che erano

po liberalnej stronie politycznego spektrum

più o meno sul lato liberale dello spettro politico,

nie wydawał się taki świetny

non sembrava un granché.

Ale nagle chcemy, żeby wrócił.

Improvvisamente, quasi ci auguriamo che ritorni.

porównanie zmienia sposób w jaki go oceniamy

Il confronto cambia il modo in cui lo valutiamo.

sprzedawcy wiedzieli o tym zanim ktokolwiek inny to odkrył i

Ora, i negozianti lo sapevano prima di ogni altro, ovviamente,

używają tej wiedzy by pomóc wam

e usano questa saggezza per aiutarvi

pozbyć się nadmiaru pieniędzy

e risparmiarvi l'eccessivo fardello del denaro.

więc sprzedawca, gdyby ktoś miał pójść do sklepu z winem,

Un negoziante quindi... se doveste andare in enoteca

aby kupić butelkę wina,

per comprare una bottiglia di vino,

widzi butelkę za 8, 27 i 33$. Co zrobi?

e ne vedeste da 8, 27 e 33 dollari, che fareste?

większość ludzi nie chce najdroższego

La maggior parte delle persone non vuole la più costosa,

nie chce najtańszego

ma non vuole neanche la meno costosa.

i zdecyduje się na to środkowe

Quindi opterà per quella in mezzo.

jeśli jesteś sprytnym sprzedawcą to postawisz bardzo drogi produkt

Se siete un negoziante sveglio, quindi, metterete sullo scaffale una bottiglia molto costosa

którego nikt nie kupi, na półce

che nessuno comprerà mai,

bo nagle to wino za 33 nie wyda się takie drogie w porównaniu

perché improvvisamente il vino da 33 dollari non sembrerà così costoso in confronto.

więc mówię wam to, co już wiecie:

Vi sto dicendo qualcosa che già sapevate:

porównanie zmienia wartość rzeczy.

il confronto cambia il valore delle cose.

oto gdzie leży problemem

Ecco perché è un problema:

problem polega na tym że gdy zabierzecie to wino za 33$ do domu

quando portate a casa quella bottiglia di vino da 33 dollari,

nie będzie miało znaczenia obok czego ono stało w sklepie

non avrà importanza accanto a cosa stava prima sullo scaffale.

porównania które robimy gdy oceniamy wartość

I confronti che facciamo quando stiamo valutando il valore,

gdy próbujemy oszacować jak bardzo będą nam się podobały rzeczy

quando stiamo cercando di stimare quanto ci piacciano delle cose,

nie są tymi samymi porównaniami których będziemy dokonywać przy ich konsumpcji

non sono gli stessi confronti che faremo quando le consumiamo.

problem zmieniających się porównań może zniweczyć

Questo problema di spostamento dei confronti può intralciare

nasze wysiłki zmierzające ku podejmowaniu racjonalnych decyzji

i nostri tentativi di prendere decisioni razionali.

pozwólcie ze dam wam przykład

Lasciate che vi faccia un esempio.

muszę wam pokazać coś ze swojego laboratorium więc pozwólcie ze przemycę to.

Vi devo mostrare qualcosa dal mio laboratorio, quindi fatemi inserire questo.

to są ludzie badani, którym zadano

Questi sono soggetti che vengono per un esperimento nel quale viene posta

najprostsze z pytań:

la più semplice delle domande:

jak duża przyjemność sprawi ci zjedzenie chipsów za minutę?

Quanto vi farà piacere mangiare delle patatine tra un minuto da adesso?

siedzą w pokoju, chipsy leżą przed nimi

Stanno seduti in una stanza con le patatine di fronte.

u niektórych badanych na końcu pokoju

Per alcuni dei soggetti, nell'angolo lontano della stanza c'è

jest pudełko czekoladek Godiva a dla innych puszka mielonki konserwowej

una scatola di cioccolatini Godiva, per altri c'è una lattina di Spam.

te przedmioty znajdujące się w kącie pokoju zmieniają

Nei fatti, queste cose all'interno della stanza cambiano

przewidywaną przyjemność z jedzenia chipsów

quanto i soggetti pensano che si gusteranno le patatine fritte.

ci którzy patrzą na mielonkę

In sostanza, quelli che guardano lo Spam

myślą że chipsy będą dość smaczne

pensano che le patatine saranno molto gustose;

ci którzy patrzą na czekoladki

quelli che guardano il cioccolato Godiva

myślą że chipsy wcale nie będą takie dobre

pensano che non sarebbero poi così gustose.

co się dzieje gdy zaczną jeść chipsy?

Ovviamente, che succede poi quando mangiano le patatine?

no cóż, nie potrzebujecie psychologa by wiedzieć

Bene, guardate, non c'é bisogno di uno psicologo per dirvi che

że gdy mamy usta pełen tłustych, chrupiących,pysznych chipsów

quando avete la bocca piena di snack salati, unti, croccanti e deliziosi,

to co znajduje się w kącie pokoju

quello che sta nell'angolo della stanza

nijak nie wpływa na twoje doznania smakowe

non fa la minima differenza per vostra esperienza gustativa.

jednakże nasze przewidywania są wypaczone przez porównanie

Ciononostante, le loro previsioni sono deviate da un confronto

które nie jest trwałe i nie zmienia doświadczenia

che poi non viene portato avanti e cambia la loro esperienza.

każdy z was tego doświadczył,nawet jeśli nigdy nie byliście

Tutti voi avete provato questo in prima persona, anche se non siete mai venuti

w naszym laboratorium aby jeść chipsy. oto pytanie:

nel nostro laboratorio a mangiare patatine, quindi ecco una domanda:

chcesz kupić radio do samochodu

volete comprare un'autoradio.

dealer koło twojego domu sprzedaje ten konkretny typ za 200$

Il negozio vicino casa vende proprio questa radio per 200 dollari,

ale po drugiej stronie miasta możesz je dostać za 100$

ma se andate dall'altra parte della città, potete averla per 100.

czy pojechałbyś na druga stronę miasta aby oszczędzić 50% czyli 100$?

Quindi, guidereste per avere il 50% di sconto, risparmiando 100 dollari?

większość ludzi tak by zrobiła

La maggior parte delle persone direbbe di si.

nie mogą sobie wyobrazić ze kupują coś za dwa razy wyższą cenę

Non potrebbero neanche immaginare di comprarla per il doppio del prezzo

gdy jedna przejażdżka przez miasto może im to da za pół ceny

quando, con un solo giro in città, potrebbero averla per la metà.

a teraz wyobraź sobie że chcesz kupić samochód z radiem

Ora, immaginiamo invece che voleste comprare una macchina con la radio,

dealer obok twojego domu sprzedaje go za 31 000

e che il negozio vicino casa la venda a 31000.

ale po drugiej stronie miasta możesz go kupić za 30 900.

Ma se attraversate la città, potete averla per 30900.

czy pojechałbyś na drugą stronę miasta by oszczędzić 0.003%- 100$?

Salireste in macchina per averla? A questo punto, 0.003 sconto, i 100 dollari.

większość ludzi mówi nie. mam się tłuc przez miasto

La maggior parte delle persone direbbe, no, devo attraversare tutta la città

żeby zaoszczędzić 100$ na kupnie samochodu?

per risparmiare 100 dollari sull'acquisto di una macchina?

ten rodzaj myślenia doprowadza ekonomistów do szaleństwa i słusznie.

Questo modo di pensare fa impazzire gli economisti, e per un buon motivo.

bo te 100$ które oszczędziłeś -

Perché questi 100 dollari che risparmiate - Buongiorno! -

nie wie skąd się wzięło

non sanno da dove provengono.

nie wie na czym zostało zaoszczędzone

Non sanno da dove li avete risparmiati.

gdy idziesz po zakupy, nie mówi,

Quando andate a fare la spesa con quei soldi, non è che dicono,

jestem kasą zaoszczędzoną na stereo albo

noi siamo i soldi risparmiati sull'autoradio, o,

jestem głupią kasą zaoszczędzoną na samochodzie. to pieniądze.

siamo i soldi stupidi risparmiati sulla macchina. Sono soldi.

i jeśli jazda na drugi koniec miasta jest warta 100$, jest warta 100$

E se attraversare la città vale 100 dollari, vale 100 dollari

bez względu na to na czym je oszczędzasz. ludzie tak nie myślą.

indipendentemente da dove li state risparmiando. La gente non pensa in questo modo.

i dlatego nie wiedzą czy manager ich funduszu inwestycyjnego

Questo è il motivo per cui le persone non sanno se il loro gestore finanziario

pobiera 0.1 czy 0.15% od ich inwestycji

sta prendendo lo 0.1 o lo 0.15% del loro investimento,

ale zbierają kupony by zaoszczędzić dolara na paście do zębów

ma raccolgono i buoni per risparmiare un dollaro sul dentifricio.

to jest właśnie problem różnych porównań

Ora, come vedete, questo è il problema di spostare i confronti,

bo to, co człowiek robi, to porównuje 100$

perché quello che state facendo è, state confrontando i 100 dollari

do zakupu którego dokonuje

con l'acquisto che state facendo,

ale gdy pójdzie wydać te pieniądze, nie będzie już robić tego porównania.

ma quando andrete a spendere quei soldi non farete quel confronto.

wszyscy tego doświadczyliście.

Tutti avete provato questa esperienza.

jeśli jesteś Amerykaninem, prawdopodobnie podróżowałeś po Francji

Se siete americani, ad esempio, avrete probabilmente viaggiato in Francia.

i być może spotkałeś parę

E potreste aver incontrato una coppia

ze swojego rodzinnego miasteczka, i pomyślałeś

della vostra città, e aver pensato,

"o rany, ci ludzie są tacy ciepli, tacy mili. .

"Oh mio Dio, queste persone sono così cordiali. Sono molto gentili con me.

w porównaniu z tymi wszystkimi, którzy mnie nienawidzą

Voglio dire, in confronto a tutte queste persone che mi odiano

gdy próbuję mówić ich językiem i nienawidzą mnie jeszcze bardziej gdy tego nie robię

quando provo a parlare la loro lingua e mi odiano ancora di più quando non lo faccio,

Ci ludzie są wprost cudowni" - więc zwiedzacie Francję razem,

queste persone sono davvero fantastiche". Quindi girate la Francia con loro,

a po powrocie do domu zapraszasz ich do siebie na kolację

quando tornate a casa e le invitate a cena

i co się okazuje?

e che cosa scoprite?

w porównaniu z twoimi przyjaciółmi

In confronto ai vostri amici,

są nudni i nijacy prawda? bo w tym nowym kontekście,

questi sono noiosi e monotoni, giusto? Perché in questo nuovo contesto,

porównanie jest zupełnie inne. w zasadzie,

il confronto è molto, molto diverso. In effetti, vi accorgete

nie lubisz ich do tego stopnia żeby ubiegać się o obywatelstwo francuskie.

che vi piacciono così poco che potreste diventare cittadini francesi.

problem jest dokładnie ten sam gdy chcemy kupić sprzęt grający.

Ora, avete esattamente lo stesso problema quando comprate uno stereo.

wchodzisz do sklepu i widzisz dwa zestawy głośników

Andate al negozio, vedete due tipi di casse,

te wielkie pudła i małe połyskujące głośniczki

queste monoliti grandi e squadrati e queste casse piccole e lucide,

włączasz je i mówisz: "tak, naprawdę słyszę różnicę:

le provate, e dite "Sai, sento davvero la differenza",

te duże brzmią trochę lepiej".

quelle grandi suonano un po' meglio.

więc kupujesz je, bierzesz do domu

Quindi le comprate, le portate a casa,

i kompletnie rujnujesz nimi wystrój.

e sconvolgete completamente l'arredamento di casa vostra.

problem polega na tym że porównanie którego dokonałeś w sklepie

Il problema, ovviamente, è che il confronto che avete fatto al negozio

jest porównaniem którego już nigdy nie zrobisz.

è un confronto che non rifarete mai più.

jakie są szanse że po kilku latach włączysz sprzęt i powiesz

Quante sono le probabilità che anni dopo accendiate lo stereo e diciate

"brzmi znacznie lepiej niż te małe"

"Il suono è decisamente migliore rispetto a quelle altre più piccole"

których już nawet nie pamiętasz

che non vi ricordate neanche di aver ascoltato.

problem zmieniających się porównań jest jeszcze trudniejszy

Il problema di spostare i confronti è anche più complicato

gdy wybory są rozłożone w czasie

quando queste scelte sono distribuite nel tempo.

ludzie mają mnóstwo problemów z podejmowaniem decyzji

La gente ha molti problemi a prendere decisioni

dotyczących rzeczy które zdarzą się w różnych momentach

riguardo cose che accadranno in diversi momenti nel tempo.

i psychologowie i behawioralni ekonomiści zauważyli

Quello che gli psicologi e gli economisti comportamentali hanno scoperto

że zazwyczaj ludzie posługują się dwoma prostymi regułami

è che più o meno le persone usano due semplici regole.

więc pozwólcie ze dam wam jeden bardzo prosty problem, drugi bardzo prosty problem

Ora vi darò un problema molto facile, un secondo problema molto facile

i potem trzeci trudny problem.

e poi un terzo problema, difficile.

oto pierwszy prosty problem:

Ecco il primo problema facile:

możesz mieć 60$ teraz albo 50$ teraz. co byś wolał?

Potete avere 60 dollari adesso oppure 50 dollari adesso. Cosa preferireste?

to jest tzw jednoelementowy test na inteligencję.

E' quello che chiamiamo test di intelligenza ad una variabile, ok?

wszyscy mam nadzieje wolą więcej pieniędzy a to dlatego

Tutti noi, spero, preferiamo avere più soldi, e la ragione è

że wierzymy że więcej jest lepsze od mniej

che crediamo che più sia meglio di meno.

oto drugi problem:

Ecco il secondo problema:

możesz mieć 60$ dziś albo 60$ za miesiąc.co byś wolał?

Potete avere 60 dollari oggi o 60 dollari tra un mese. Cosa preferireste?

znowu, prosty wybór,

Di nuovo una decisione facile,

bo wszyscy wiemy że teraz jest lepsze od później

perché tutti sappiamo che adesso è meglio di dopo.

trudność pojawia się gdy te dwie zasady stoją w konflikcie.

Il difficile nel prendere le decisioni viene fuori quando queste due regole entrano in conflitto.

np gdy oferuje ci się 50$ teraz albo 60$ za miesiąc

Ad esempio, quando vi offrono 50 dollari ora o 60 dollari tra un mese.

to symbolizuje wiele sytuacji w życiu gdzie zyskasz

E' un modello di molte situazioni nella vita in cui si ottiene un guadagno

czekając, ale musisz być cierpliwy

dall'attesa, ma bisogna essere pazienti.

co wiemy? co ludzie robią w tego typu sytuacjach?

Cosa sappiamo? Cosa fanno le persone in situazioni come queste?

cóż, w większości ludzie są bardzo niecierpliwi

Beh, di solito le persone sono incredibilmente impazienti.

tzn wymagają stopy procentowej w setkach

Nel senso che pretendono interessi nell'ordine del cento

lub tysiącach procentów by opóźnić gratyfikację

o del mille percento per rimandare la propria gratificazione

i zaczekać, do następnego miesiąca na dodatkowe 10$

ed aspettare il mese prossimo per i 10 dollari extra.

może to nie jest takie niezwykłe, ale niezwykłe jest

Magari questo non è molto stupefacente, ma quello che è stupefacente

to jak łatwo można się pozbyć tej niecierpliwości po prostu zmieniając

è la facilità con cui si può far sparire l'impazienza semplicemente cambiando

datę, kiedy zostaną wypłacone pieniądze.

il momento in cui i soldi vengono consegnati.

wyobraź sobie ze możesz mieć 50$ za rok - tj 12 miesięcy

Immaginate di poter avere 50 dollari tra un anno - esattamente 12 mesi -

albo 60 $ za 13 miesięcy

o 60 dollari fra 13 mesi.

i co się okazuje?

Cosa scopriamo adesso?

ludzie z chęcią zaczekają: skoro już czekają 12,

Le persone aspettano volentieri: visto che devono aspettare 12,

mogą również poczekać 13.

tanto vale aspettare 13.

co powoduje tą dynamiczną niespójność?

Cosa provoca questa incongruenza dinamica?

porównanie. kłopotliwe porównanie. pozwólcie ze wam pokaże.

Confronto. Confronto problematico. Vi faccio vedere.

oto graf pokazujący wyniki o których mówiłem

Questo è un semplice grafico dove sono riportati i risultati che ho suggerito

że pokazalibyście gdybym dal wam czas na odpowiedź, otóż

avreste dato voi se vi avessi dato il tempo di rispondere, e cioè che

ludzie uważają ze subiektywna wartość 50 jest wyższa

le persone pensano che il valore soggettivo di 50 sia più alto

niż subiektywna wartość 60 gdy ma im zostać wypłacona teraz

del valore soggettivo di 60 quando sono consegnati rispettivamente

albo za miesiąc, odpowiednio - z 30dniowym opóźnieniem

subito e tra un mese - un ritardo di 30 giorni -

ale pokazują odwrotny trend jeśli przeniesiemy całą decyzję

ma i risultati sono invertiti quando l'intera decisione è posticipata

w przyszłość, o rok.

nel futuro di un anno.

no więc skąd się bierze taki układ wyników?

Ora, come mai otteniamo questa serie di risultati?

ci goście mogą nam odpowiedzieć

Questi due tipi ce lo possono dire.

oto dwóch facetów.

Quello che vedete sono due ragazzi,

strażak i skrzypek, jeden z nich jest wyższy od drugiego.

uno più grande dell'altro: il pompiere ed il musicista.

zaraz zaczną oddalać się w kierunku punktu na horyzoncie,

Arretreranno fino al punto di fuga all'orizzonte

i chce żebyście zauważyli dwie rzeczy.

e voglio che facciate caso a due cose.

w żadnym momencie skrzypek nie będzie wyglądał na większego od strażaka. w żadnym.

In nessun punto il pompiere sembrerà più grande del musicista. Mai.

jednak różnica miedzy nimi będzie się zdawała maleć

Però, la differenza tra loro sembra ridursi.

najpierw jest to cal, potem ćwierć cala,

Prima è un paio di centimetri per voi, poi uno,

i w końcu znikają z powierzchni ziemi.

poi mezzo, poi spariscono all'orizzonte.

oto wyniki ktore własnie wam pokazałem.

Qui ci sono i risultati che vi ho appena mostrato.

to jest subiektywny wzrost -

Questa è l'altezza soggettiva,

wzrost ktory wy widzieliście, tych dwóch kolesi w różnych punktach

quella che avete percepito voi alle varie distanze.

i chcę żebyście zobaczyli że dwie rzeczy są prawdziwe

Voglio che vediate che sono vere due cose.

po pierwsze im dalej są tym mniejsi się wydaja

Uno, più lontani sono più sembrano piccoli;

po drugie, strażak jest zawsze większy od skrzypka

due, il pompiere è sempre più grande del musicista.

zobaczcie co się stanie gdy sprawimy że część z nich zniknie.

Guardate cosa succede quando ne facciamo sparire alcuni. Ecco.

z bardzo bliskiej odległości skrzypek wydaje się wyższy od strażaka,

A distanza ravvicinata, il musicista sembra più alto del pompiere,

z dużej odległości

ich normalne, prawdziwe relacje są zachowane

le loro relazioni normali, vere, sono conservate.

jak powiedział Platon: przestrzeń jest tym dla rozmiaru czym czas dla wartości

L'ha detto Platone "Ciò che lo spazio fa alla dimensione, il tempo lo fa al valore."

a to są wyniki tego trudnego problemu, o którym powiedziałem:

Questi sono i risultati del problema difficile che vi ho dato prima:

60 teraz czy 50 za miesiąc?

60 adesso o 50 tra un mese?

a to są subiektywne wartości

Questi sono valori soggettivi,

i jak widzicie nasze dwie zasady są zachowane

e come potete vedere le nostre due regole si conservano.

ludzie zawsze myślą że więcej jest lepiej niż mniej

Le persone pensano sempre che più sia meglio di meno:

60 jest zawsze lepsze od 50

60 è sempre meglio di 50;

i zawsze uważają że teraz jest lepsze od później

e pensano sempre che adesso è meglio di dopo:

słupki po tej stronie są wyższe od słupków po tej stronie

le colonne su questo lato sono più alte di quelle su quest'altro lato.

zobaczcie co się stanie gdy kilka z nich odrzucimy

Guardate cosa succede quando ne togliamo alcune.

i nagle mamy ta dynamiczną niekonsekwencję która nas zdziwiła

All'improvviso ecco l'incongruenza dinamica che ci lasciava perplessi.

ludzie mają tendencję do wybierania 50$ teraz

C'è la tendenza nelle persone a prendere 50 dollari adesso

zamiast czekania miesiąc ale nie jeśli ta decyzja jest odwleczona w czasie

invece che aspettare un mese, ma non se la decisione è lontana nel futuro.

zauważcie ciekawostkę, która z tego wynika

Fate attenzione alla parte interessante che questo implica - cioè che

kiedy ludzie dotrą do przyszłości, zmienią zdanie

quando le persone arrivano al futuro, cambiano idea.

gdy nadejdzie 12 miesiąc, powiecie

Voglio dire, quando il mese 12 si avvicina diranno,

co ja sobie myślałem, z tym czekaniem dodatkowy miesiąc na 60$?

ma a che stavo pensando... aspettare un mese in più per 60 dollari?

biorę 50$ teraz.

Prendo i 50 subito.

pytanie którym chciałbym zakończyć brzmi:

Beh... la domanda con cui vorrei concludere è questa:

skoro jesteśmy tacy głupi, jak dotarliśmy na księżyc?

se siamo così maledettamente stupidi, come siamo arrivati sulla luna?

bo mogę tak mówić przez ok 2h o dowodach

E' che potrei andare avanti un paio d'ore mostrandovi le prove

na ludzką niezdolność do szacowania prawdopodobieństwa i wartości

dell'incapacità delle persone a calcolare le probabilità e stimare il valore.

odpowiedz na to pytanie jest odpowiedzią którą już słyszeliście

La risposta a questa domanda, penso, è una risposta che avete già sentito

w niektórych prezentacjach i ośmielę się stwierdzić ze jeszcze usłyszycie:

in alcuni dei discorsi, e scommetto la sentirete ancora:

nasze mózgi były przystosowane do innego świata

i nostri cervelli si sono evoluti per affrontare un mondo diverso

niż ten w którym żyjemy

da quello in cui viviamo ora.

były przystosowane do świata

Si sono evoluti per un mondo

w którym ludzie żyli w małych grupach,

in cui le persone vivevano in gruppi molto piccoli,

rzadko spotykali kogoś znacznie różniącego się od nich,

non incontravano quasi mai qualcuno che fosse molto diverso da loro,

żyli raczej krótko i rzadko podejmowali decyzje

vivevano vite abbastanza corte in cui le scelte erano poche

i najwyższym priorytetem było jeść i spółkować danego dnia.

e le priorità più importanti erano mangiare ed accoppiarsi subito.

dar Bernoulliego, jego mała wzór mówi nam

Il regalo di Bernoulli, la piccola formula di Bernoulli, ci permette... ci dice

jak powinniśmy myśleć w świecie dla którego natura nas nie stworzyła

come dovremmo pensare in un mondo per cui la natura non ci ha programmato.

to wyjaśnia dlaczego jesteśmy tacy kiepscy w jej stosowaniu i

Questo spiega perché siamo pessimi a metterla in pratica, ma spiega anche

dlaczego ta bardzo ważne jest abyśmy szybko stali się biegli.

perché è terribilmente importante che diventiamo bravi in fretta.

jesteśmy jedynym gatunkiem na tej planecie

Siamo l'unica specie su questo pianeta

który trzyma swój los w swoich rękach

che abbia mai avuto il proprio destino tra le mani.

nie mamy żadnych poważnych wrogów

Non abbiamo predatori significativi,

jesteśmy panami naszego fizycznego środowiska

siamo i signori del nostro ambiente fisico;

rzeczy które normalnie powodują wyginiecie gatunków

le cose che normalmente causano l'estinzione di specie

nie stanowią dla nas zagrożenia

non sono più un pericolo per noi.

jedyna rzeczy która może nas zniszczyć i skazać na zagładę

L'unica cosa - l'unica - che ci può condannare e distruggere

są nasze własne decyzje

sono le nostre stesse decisioni.

jeśli nie będzie nas tutaj za 10 000 lat to stanie się tak, bo

Se non saremo qui tra diecimila anni sarà perché

nie potrafiliśmy wykorzystać daru ofiarowanego nam

non siamo stati in grado di approfittare di un regalo che ci è stato fatto

przez młodego holenderskiego faceta w 1738

da un giovane olandese nel 1738,

bo zaniżyliśmy prawdopodobieństwo przyszłych trudności

sarà perché abbiamo sottovalutato le probabilità di dolori futuri

i przeceniliśmy wartość obecnych przyjemności.

e sovrastimato il valore dei nostri piaceri presenti.

To było niesamowite.

Chris Anderson: E' stato stupefacente.

mamy czas na pytania do Dana Gilberta. Jedno lub dwa.

Abbiamo tempo per alcune domande a Dan Gilbert. Una e due.

Bill Lyel: czy nie uważasz, że ten mechanizm

Bill Lyell: Diresti che questo meccanismo

to po części jak terroryzm próbuje nas zastraszyć

è in parte il motivo per cui il terrorismo ci spaventa,

i czy jest jakiś sposób by temu przeciwdziałać?

e pensi che abbiamo qualche modo per contrastarlo?

tak się składa, że ostatnio konsultowałem

Dan Gilbert: Poco tempo fa ho fatto il consulente

z Departamentem Obrony Narodowej, który uważa

per il Department of Homeland Security, che in generale ritiene

że amerykańskie dolary powinny iść na zabezpieczenie granic

che i soldi americani per la sicurezza dovrebbero essere spesi per rendere i confini più sicuri.

próbowałem udowodnić, że terroryzm to nazwa

Ho cercato di far notare che terrorismo è un nome

oparta na ludzkiej psychologicznej reakcji na zestaw zdarzeń

basato sulla reazione psicologica delle persone ad una serie di eventi,

i jeśli martwią się terroryzmem powinni zapytać

e che se si preoccupavano del terrorismo potevano chiedersi

co go powoduje i jak sprawić by ludzie się nie bali

cosa causa il terrore e come possiamo fare in modo che la gente non sia terrorizzata,

raczej, no może nie raczej ale poza

invece che... non invece che... ma in aggiunta a

powstrzymywaniem okropności którymi się wszyscy przejmujemy

fermare le atrocità che ci preoccupano tutti.

uwaga jaką przynajmniej amerykańskie media poświęcają

Sicuramente il tipo di copertura che almeno i media americani danno...

i wybaczcie, ale w większości są to małe wypadki

perdonatemi, ma in numeri puri questo sono incidenti molto piccoli.

wiemy już na przykład że w U.S.A

Sappiamo già per esempio, che negli Stati Uniti

więcej ludzi zginęło bo zrezygnowali z latania samolotami

più persone sono morte per non aver preso gli aerei

ze strachu, i wybrało autostrady

- perché avevano paura - ed aver invece guidato in autostrada

niż zginęło podczas 9/11.

di quelle che sono state uccise l'undici settembre. Ok?

gdybym wam powiedział że będzie epidemia

Se vi dicessi che c'è un'epidemia

która zabije 15 000 amerykanów w przyszłym roku

che ucciderà 15mila americani l'anno prossimo,

moglibyście się przejąć nie wiedząc, że to grypa.

sareste allarmati se non scopriste che è la semplice influenza.

to są małe wypadki, i powinniśmy się zastanowić

Questi sono incidenti su piccola scala, e dovremmo chiederci

czy zasługują na tyle uwagi

se debbano ricevere il tipo di attenzione,

na takie zainteresowanie jakim się cieszą

di copertura dai media, che in effetti hanno.

z pewnością to sprawia, że ludzie przeceniają prawdopodobieństwo

Sicuramente questo spinge le persone a sovrastimare la probabilità

że coś im się stanie w ten sposób,

che rimangano ferite in questi modi,

i daje to władzę tym samym ludziom którzy chcą nas przestraszyć

alla fine dando potere alle persone che vogliono spaventarci.

CA: Dan, chciałbym usłyszeć więcej na ten temat. więc mówisz

Chris Anderson: Dan, vorrei saperne di più. Quindi stai dicendo

że nasza reakcja na terror to taki rodzaj umysłowego wirusa?

che la nostra risposta al terrorismo è, diciamo, una forma di errore mentale?

opowiedz o tym więcej

Parlane ancora un po'.

DG: to jest rozdmuchane. popatrz.

Dan Gilbert: E' sproporzionata. Voglio dire,

jeśli Australia jutro zniknie

se l'Australia scomparisse domani,

przerażenie będzie prawdopodobnie właściwą reakcją

il terrore sarebbe probabilmente la risposta adeguata.

to bardzo dużo szalenie miłych ludzi. z drugiej strony,

E' un enorme numero di persone molto simpatiche. D'altra parte,

gdy eksploduje autobus i ginie 30 osób,

quando un autobus esplode e muoiono 30 persone,

więcej ludzi ginie

un numero più alto di persone muore

bo nie używa pasów bezpieczeństwa w tym samym kraju

per non aver usato le cinture di sicurezza, nello stesso paese.

czy terror to właściwa reakcja?

Il terrore è la risposta giusta?

CA: co powoduje tego wirusa? czy to dramatyzm wydarzenia

Chris Anderson: Cosa provoca questo errore? E' la drammaticità dell'evento,

jego spektakularność?

il fatto che sia così spettacolare?

czy może to że jest międzynarodowy atak ze strony outsiderów?

E' il fatto che sia un attacco intenzionale da parte di, tra virgolette, stranieri?

DG: tak. jest wiele powodów, i trafiłeś w kilka z nich.

Dan Gilbert: Sì. E' una serie di cose, e tu ne hai indovinate molte.

po pierwsze, to czynnik ludzki, który próbuje nas zabić -

Primo, c'è un agente umano che cerca di ucciderci

to nie drzewo które spada na nas przez przypadek

- non è un albero che ci cade addosso per caso.

po drugie: to są wrogowie którzy mogą zechcieć uderzyć i skrzywdzic nas ponownie.

Secondo, questi sono nemici che potrebbero colpirci e ferirci di nuovo.

ludzie są zabijani bez powodu zamiast dobrego powodu -

Le persone vengono uccise senza motivo invece che per un motivo valido...

tak jakby był dobry powód, ale czasem ludzie myślą że są takie.

come se ci fosse un motivo valido, ma qualcuno a volte pensa che ci sia.

więc jest wiele czynników które razem

Quindi ci sono tanti fattori che insieme

sprawiają że to wygląda jak fantastyczne zdarzenie, ale nie ignorujmy

fanno sembrare questo come un evento fantastico, ma non sottovalutiamo

faktu że gazety sprzedają się gdy ludzie widzą coś

il fatto che i giornali vendono quando le persone ci trovano dentro qualcosa

o czym chcą przeczytać. więc rola mediów jest ogromna

che vogliono leggere. Quindi c'è un grande ruolo dei media in campo,

oni chcą by rzeczy były

perché vogliono che queste cose

tak spektakularne jak tylko mogą być

siano più spettacolari possibile.

CA: jak można sprawić by nasza kultura to trochę zbagatelizowała?

Chris Anderson: Cosa ci vorrebbe per convincere la nostra cultura a non sopravvalutare il pericolo del terrorismo?

DG: cóż pojedź do Izraela.

Dan Gilbert: Beh... fate un giro in Israele. Davvero,

centrum handlowe wybucha

andate in Israele. Un centro commerciale esplode

i każdy jest nieszczęśliwy z tego powodu, i pół godziny później

e nessuno è contento di questo, però un'ora e mezzo dopo

przynajmniej kiedy ja tam byłem, a to było 150 stóp od centrum

- almeno quando io ero là, ed ero a 50 metri dal centro commerciale

gdy wybuchło - wróciłem do mojego hotelu

quando è esploso - sono tornato in albergo

a ślub który był zaplanowany cały czas trwał

ed il matrimonio che era in programma stava andando avanti.

i, jak powiedziała izraelska matka:

E la madre israeliana ha detto:

powiedziała: " nigdy nie pozwolimy im wygrać przez powstrzymywanie ślubów"

"Non li lasceremo mai vincere fermando i matrimoni."

to jest społeczeństwo, które nauczyło się

Voglio dire, questa è una società che ha imparato

i są też inne, które nauczyły się żyć

- e ce ne sono altre - che ha imparato a convivere

z pewną dozą terroryzmu i nie emocjonować się tym tak.

con una certa quantità di terrorismo ed a non esserne eccessivamente sconvolta

jak ci którzy mieli niewiele tego typu ataków

come, invece, la nostra che non ha avuto così tanti attacchi terroristici.

CA: ale czy jest racjonalny lęk,

Chris Anderson: C'è anche una paura razionale,

z powodu którego się boimy jest to że

può essere che la ragione per cui siamo spaventati è che pensiamo che

ten Prawdziwy Atak dopiero się zdarzy?

l'attacco grosso deve ancora arrivare.

DG; tak, oczywiście. gdybyśmy wiedzieli że to był najgorszy atak

Dan Gilbert: Certamente. Se sapessimo che l'undici settembre è stato l'attacco peggiore

który kiedykolwiek się zdarzy, może być więcej autobusów z 30 osobami

che ci sarà mai, potrebbero esserci molti più autobus da 30 morti,

pewnie nie bylibyśmy tak przerażeni

ma probabilmente non saremmo così spaventati.

nie chcę powiedzieć - proszę, niech nikt mnie tak nie cytuje

Non voglio dire... per favore, so che qualcuno mi citerà come

"terroryzm jest ok i nie powinniśmy się tak denerwować"

se avessi detto "Il terrorismo va bene e non dovremmo preoccuparci troppo."

wcale nie o to mi chodzi.

Non è assolutamente il punto.

mówię tylko że z pewnością, racjonalnie rzecz biorąc

Quello che voglio dire è che sicuramente, razionalmente,

nasz niepokój związany z tym co się dzieje, z zagrożeniami

la nostra preoccupazione per cose che succedono, per i pericoli,

powinien być wprost proporcjonalny do tych zagrożeń

dovrebbe essere più o meno proporzionata all'entità degli eventi

i tych które nadejdą.

ed ai pericoli in arrivo.

myślę że w przypadku terroryzmu tak nie jest.

Penso che nel caso del terrorismo non lo sia.

jak i w przypadku wielu z tych rzeczy - o których dziś słyszeliśmy -

E viste alcune cose che sono state dette oggi dagli oratori...

ilu znacie ludzi którzy wstali i powiedzieli,

quante persone hai visto che si sono alzate e hanno detto

ubóstwo! to straszne co ona nam robi.

"La povertà! Non posso credere a quello che la povertà sta causando."

ludzie wstają rano; bieda ich nie obchodzi

La gente si sveglia al mattino e non si interessa della povertà.

nie zapewnia nagłówków; to nie news, nie jest krzykliwe.

Non è in prima pagina, non è nei notiziari, non è spettacolare.

nie słychać strzałów.

Non ci sono pistole che sparano.

Chris, gdybyś miał rozwiązać jeden z tych problemów

Voglio dire, se tu potessi risolvere uno di questi problemi, Chris,

który byś rozwiązał? problem biedy czy terroryzmu?

quale risolveresti? Terrorismo o povertà?

E' una scelta difficile.

CA: nie ma dwóch zdań

Chris Anderson: Non c'è partita.

bieda. ze względu na skalę. ze względu na gigantyczny rozmiar.

La povertà, per un ordine di grandezza enorme,

chyba że ktoś może mi pokazać że, no wiesz

a meno che qualcuno non ci dimostri che, per dire,

terroryści z bronią jądrową naprawdę mogą nadejść.

i terroristi stiano per arrivare con un'atomica.

z tego co czytam, widzę, myślę

Per quello che ho letto, visto e pensato,

bardzo ciężko by im było tego dokonać

sarebbe molto difficile per loro riuscirci.

jeśli okaże się że się mylimy, wszyscy będziemy głupio wyglądać

Se poi si scoprisse che sbagliamo, sembreremo molto sciocchi,

ale z biedą jest trochę -

ma con la povertà è un po'...

DG: nawet gdyby to była prawda, nadal więcej ludzi umiera z powodu biedy

Dan Gilbert: Anche se fosse vera l'atomica, comunque morirebbero più persone di povertà.

CA: wyewoluowaliśmy w taki sposób że ekscytujemy się

Chris Anderson: Noi ci siamo evoluti per essere agitati

tymi dramatycznymi atakami. to dlatego że w przeszłości

da questi attacchi drammatici. Non sarà perché in passato,

w zamierzchłej przeszłości, po prostu nie rozumieliśmy rzeczy takich ja choroby

in un passato remoto, semplicemente non capivamo cose come le malattie

systemy które powodują biedę itd

ed i sistemi che causano la povertà e così via,

i dlatego nie miało sensu dla nas jako gatunku marnowanie energii

quindi non aveva senso per noi come specie lo spendere energie

na martwienie się takimi rzeczami?

per preoccuparci di queste cose?

ludzie umierali. tak bywa.

Le persone muoiono; succede.

ale jak zostałeś zaatakowany to było coś co mogłeś z tym zrobić

Ma se venivi attaccato era qualcosa contro cui potevi agire,

więc rozwinęliśmy takie reakcje.

e quindi abbiamo sviluppato queste reazioni.

czy to właśnie się stało?

E' questo quello che è successo?

DG: najbardziej sceptyczni

Dan Gilbert: Sai, le persone più scettiche riguardo

wobec ewolucyjnych wyjaśnień wszystkiego

al ricorrere a spiegazioni in termini evolutivi per tutto

są sami ewolucyjni psychologowie

sono gli stessi psicologi evolutivi.

Myślę że nie ma niczego tak konkretnego

La mia ipotesi è che non ci sia stato niente di così specifico

w naszej ewolucyjnej przeszłości. raczej, jeśli szukasz

nel nostro passato evolutivo. Invece, se cerchi

ewolucyjnego wyjaśnienia, to możesz powiedzieć

una spiegazione evolutiva, potresti dire che

że większość organizmów jest neofobami - tzn trochę się boją

la maggior parte degli organismi è neo-fobica: in pratica sono un po' spaventati

rzeczy które są nowe i inne

dalle cose nuove e diverse.

i jest to uzasadnione,

E per un'ottima ragione,

znane rzeczy cię nie zjadły, prawda?

dato che le cose vecchie non ti hanno mangiato. Giusto?

każde zwierze które już widziałeś ma mniejsze szanse

Ogni animale che hai già visto prima ha meno probabilità

na bycie drapieżnikiem niż takie którego nigdy nie widziałeś

di essere un predatore di uno che non hai mai visto prima.

więc jeśli wybucha autobus szkolny i nigdy tego nie widziałeś

Quindi quando un autobus viene fatto esplodere e non l'avevamo mai visto prima,

to naszą ogólną tendencją jest skupiać się

la nostra tendenza generale di orientarci verso

na tym co nowe.

ciò che è nuovo ed insolito viene attivata.

nie sądzę by był to aż tak specyficzny mechanizm

Non penso che sia un meccanismo specifico come

jak ten do którego ty nawiązałeś, ale może bardziej elementarny, leżący u jego podstaw

quello che hai proposto tu, ma forse uno più nascosto al di sotto che fa da base.

Jay Walker. ekonomiści uwielbiają mówić o

Jay Walker: Sai, gli economisti amano parlare

głupocie ludzi którzy kupują kupony na loterię. ale podejrzewam

della stupidità delle persone che giocano alla lotteria. Ma sospetto

że popełniacie ten sam błąd o który oskarżacie innych

che tu stia commettendo lo stesso errore di cui accusi le persone,

czyli błąd przypisywania wartości.

un errore di valore.

wiem, bo przeprowadziłem wywiady

Lo so perché ho intervistato

z ok 1000 graczami na przestrzeni lat.

circa mille giocatori nel corso degli anni.

okazuje się że wartość zakupu kuponu na loterię to nie wygrana

Viene fuori che il valore di comprare un biglietto della lotteria non è vincere.

ty myślisz że tak jest. zgadza się?

Che è invece quello che pensi tu. Ci siamo?

przeciętny gracz kupuje ok 150 kuponów rocznie

Il giocatore di lotteria medio compra cira 150 biglietti all'anno,

wiedząc doskonale że przegra

quindi chi compra sa perfettamente che lui o lei perderà,

a jednak kupuje 150 kuponów rocznie. dlaczego?

ma comunque compra 150 biglietti all'anno. Perché?

nie dlatego że jest głupi

Non è perché lui o lei sono stupidi.

ale dlatego że oczekiwanie na potencjalną wygraną

E' perché l'anticipazione della possibile vittoria

uwalnia serotoninę w mózgu, która zapewnia dobre samopoczucie

rilascia serotonina nel cervello, e questo provoca una sensazione di piacere

aż do losowania które pokazuje że przegrałeś

fino a che l'estrazione non conferma che hai perso.

innymi słowy, za 1$ inwestycji

Oppure, per dirla in un altro modo, per l'investimento monetario

możesz się poczuć znacznie lepiej niż gdybyś spuścił pieniądze

puoi ricevere una sensazione molto migliore che dal buttare i soldi

w toalecie, co nie poprawi ci humoru.

nel gabinetto, da cui certamente non puoi ricevere sensazioni positive.

ekonomiści mają skłonność do -

Ora, gli economisti tendono...

ekonomiści mają skłonność do patrzenia na świat

gli economisti tendono a vedere il mondo

ze swojego punktu widzenia, czyli

attraverso i propri occhiali, e dicono:

że ludzie to tylko banda głupków

questo è solo un branco di stupidi.

w efekcie wielu ludzi patrzy na ekonomistów jak na głupków

Come risultato, molte persone vedono gli economisti come un branco di stupidi.

i zasadniczo dotarliśmy na księżyc

Quindi, alla fine, la ragione per cui siamo arrivati sulla luna è

bo nie słuchaliśmy ekonomistów. dziękuję bardzo

che non abbiamo ascoltato gli economisti. Grazie mille.

DG: no cóż, słuszna uwaga. pozostaje niewiadomą

Dan Gilbert: Beh... è un'ottima osservazione. Resta da capire

czy radość z oczekiwania jest dokładnie równa

se la gioia dell'attesa è esattamente uguale

rozczarowaniu po po losowaniu. bo pamiętajcie:

alla quantità di disappunto dopo l'estrazione dei numeri. Perché ricordiamoci

ludzie którzy nie kupili kuponu nie czuja się fatalnie następnego dnia

anche che chi non ha comprato i biglietti non sta male il giorno dopo,

chociaż nie czują się świetnie podczas losowania.

anche se non hanno provato piacere durante l'estrazione.

nie zgodziłbym się że ludzie wiedza że nie wygrają

Non sono d'accordo che le persone sappiano che non vinceranno.

myślę że uważają to za mało prawdopodobne ale mogłoby się zdarzyć

Penso che lo ritengano improbabile, ma potrebbe succedere,

i to dlatego wolą loterię od spuszczenia pieniędzy w toalecie.

e quindi lo preferiscono al gabinetto.

ale rozumiem twój punkt widzenia:może być

Ma capisco il tuo punto di vista: che ci possa essere

jakiś pożytek z kupna kuponu inny niż wygrana

una qualche utilità diversa dal vincere nel comprare un biglietto della lotteria.

uważam że jest wiele dobrych powodów żeby nie słuchać ekonomistów

Ora, penso che ci siano molte buone ragioni per non ascoltare gli economisti.

dla mnie to akurat nie jest jeden z nich ale jest wiele innych

Questa però per me non lo è... ma ce ne sono altre.

CA: ostatnie pytanie

Chris Anderson: Ultima domanda.

Aubrey de Grey: mam na imię Aubrey de Grey, z Cambridge

Aubrey de Grey: Mi chiamo Aubrey de Grey, di Cambridge.

pracuję nad tym co zabija więcej ludzi niż cokolwiek innego

Io lavoro sulla cosa che uccide più persone di qualunque altra

pracuję nad starzeniem - i chciałabym coś z tym zrobić

- l'invecchiamento - e vorrei fare qualcosa in proposito,

jak wszyscy jutro usłyszycie.

come sentiremo domani.

zgadzam się z tym co mówisz

Sono molto d'accordo con quello che dici,

bo wydaje mi się że problem

perché sembra che il problema

z zainteresowaniem ludzi zrobieniem czegoś ze starzeniem

dello spingere le persone a preoccuparsi di fare qualcosa contro l'invecchiamento

polega na tym ze gdy starzenie zaczyna nas zabijać wygląda jak rak

è che nel momento in cui l'età ti sta uccidendo assomiglia al cancro,

albo choroba serca albo cokolwiek. masz jakieś rady?

ad un problema al cuore o qualche altra cosa. Hai qualche consiglio?

DG: dla nich czy dla ciebie?

Dan Gilbert: Per te o per loro?

ADG: na przekonanie ich

Aubrey de Grey: Per convincerli.

DG: na to jak ty możesz ich przekonać

Dan Gilbert: Ah, per aiutare te a convincere loro.

cóż to, bardzo trudno jest sprawić by ludzie byli dalekowzroczni

Beh, è notoriamente difficile spingere le persone ad essere previdenti.

ale jedno czego psychologowie próbowali i co zdaje się działać

Ma una cosa che gli psicologi hanno provato e che sembra funzionare

to namówić ludzi by wyobrazili sobie przyszłość wyraźniej

è spingere le persone ad immaginare il futuro più nel dettaglio.

jeden z problemów z podejmowaniem decyzji dotyczących dalekiej przyszłości

Uno dei problemi del prendere decisioni sul lontano futuro e su

i bliskiej przyszłości polega na tym że bliską przyszłość wyobrażamy sobie

quello più vicino è che noi immaginiamo il futuro prossimo

dokładniej niż daleką przyszłość

molto più vivamente del futuro lontano.

do tego stopnia że jeśli możesz zrównać ilość szczegółów

Quando riesci a bilanciare la quantità di dettagli che

które ludzie umieszczają w swojej w wyobrażeniu

le persone inseriscono nelle rappresentazioni mentali

bliskiej i dalekiej przyszłości,to ludzie zaczynają podejmować decyzje

del futuro prossimo e remoto, loro cominciano a prendere le decisioni

na ich temat w ten sam sposób

su entrambi nello stesso modo.

więc pytanie: czy chciałbyś mieć dodatkowe 100 000$ w wieku 65 lat

Quindi, vorresti avere centomila dollari in più quando avrai 65 anni,

to pytanie zupełnie inne od

è una domanda molto diversa da

wyobrażania sobie kim będziesz w wieku 65 lat, czy będziesz żył

immagina come sarai a 65 anni: sarai vivo,

jak będziesz wyglądał, ile będziesz miał włosów

che aspetto avrai, quanti capelli avrai,

z kim będziesz mieszkał

con chi vivrai.

gdy już mamy wszystkie szczegóły tego wymyślonego scenariusza

Una volta che abbiamo tutti i dettagli dello scenario in testa,

nagle możemy poczuć że oszczędzanie jest ważne

improvvisamente pensiamo che potrebbe essere importante risparmiare

po to by ten facet miał trochę kasy na emeryturze

in modo che quel tizio abbia un po' di soldi per la pensione.

ale to tylko sztuczki

Ma sono trucchetti marginali.

generalnie myślę że walczysz z zasadniczą ludzką tendencją

Penso che tu stia combattendo contro una fondamentale tendenza umana,

do mówienia: " jestem tu dzisiaj"

che è dire "Io sono qui oggi,

więc teraz jest ważniejsze niż później"

quindi adesso è più importante di dopo."

CA: Dan dziękuję. dziękuję publiczności

Chris Anderson: Dan, grazie. Membri del pubblico,

to była fantastyczna sesja. dziękuję.

è stata una sessione fantastica. Grazie.

Similar videos:

0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202645% match

Steve Jobs Speeches on Motivation, Management, Inspiration, Wisdom & Staying Hungry & Foolish!
Evan Carmichael
6.5M views 62.9K likes -1 dislikes 07 Jun 201544% match

Innovating to zero! | Bill Gates
TED
3.9M views 31.4K likes 12K dislikes 20 Feb 201044% match

Why are we happy? Why aren't we happy? | Dan Gilbert
TED
2M views 10.1K likes 469 dislikes 16 Jan 200743% match

VELOCITY & The Money Illusion - Hidden Secrets Of Money Episode 7 - Mike Maloney
GoldSilver
1.7M views 24.9K likes 623 dislikes 05 Oct 201643% match

GET UP & GET IT DONE - New Motivational Video Compilation for Success & Studying
Motivation2Study
5.6M views 80.8K likes 3.6K dislikes 03 Sep 201743% match

塔羅占卜 Tarot🌈 #為什麼塔羅這麼神準? | 塔羅十大常見問題 Q&A，一次解開你所有的謎團 + 塔羅占卜 (宇宙要帶給你的訊息) 💖🗣多國字幕 [Multi Subtitles] ⏲無時間限制
 日玥塔羅 Find your soul
1.4K views 71 likes 1 dislikes 25 Oct 202042% match

Giải Nghĩa Kinh Thánh - Dân Số Ký | David Pawson (Phần 1/2)
Giảng Luận Kinh Thánh
4.8K views 98 likes 3 dislikes 20 Jan 202142% match

Làm Sao Để Được Tin Tưởng (và Không Bị Coi Thường)
Web5ngay
132.4K views 8.7K likes 93 dislikes 30 Jan 202142% match

Giải Nghĩa Kinh Thánh - Dân Số Ký | David Pawson (Phần 2/2)
Giảng Luận Kinh Thánh
4.9K views 97 likes 3 dislikes 27 Jan 202142% match

Where Does Money Come From? - Hidden Secrets Of Money Ep 5 - Mike Maloney
GoldSilver
1.4M views 17.5K likes 414 dislikes 26 Nov 201342% match

Giải Nghĩa Kinh Thánh - Lê-vi Ký (Phần 1/2) | David Pawson
Giảng Luận Kinh Thánh
1.9K views 56 likes 0 dislikes 06 Jan 202142% match

BEING AN ENTREPRENEUR | Gary Vaynerchuk With Larry King 2016
GaryVee
1.1M views 26.6K likes 420 dislikes 07 Sep 201642% match

How we take back the internet | Edward Snowden
TED
3.1M views 45.2K likes 1.2K dislikes 18 Mar 201442% match

¿Cómo son las Mega FERRETERÍAS en CANADÁ? 🛠️ | Tour de Tiendas de Herramientas y Electrodomésticos 👷
Travel Guides with Samuel and Audrey
256.4K views 7.2K likes 181 dislikes 26 Sep 202042% match

Totally Spies! The Movie
Totally Spies!
13.1M views 187.8K likes 6.9K dislikes 06 Dec 201742% match

Action Movie «MAYDAY» Full Movie, Action, Thriller, Drama / Movies In English

10.1M views 26.4K likes 4.4K dislikes 13 Dec 201741% match

WESTERN MOVIE: Trinity Rides Again [Full Length] [Bud Spencer & Terence Hill] - ENGLISH
Grjngo - Western Movies
12.5M views 46K likes -1 dislikes 31 Oct 201941% match

RATING YOUTUBER APOLOGY VIDEOS
PewDiePie
27.2M views 1.1M likes 15.5K dislikes 26 Oct 201841% match

Let's use video to reinvent education | Salman Khan
TED
1.3M views 16.5K likes 206 dislikes 09 Mar 201141% match

The future we're building -- and boring | Elon Musk
TED
17.7M views 289.4K likes 6.8K dislikes 03 May 201741% match

Toa Tau Talks - GNH Edition. Part 2: From Inner Transformation to Social Change
Toa Tau
2.1K views 31 likes 0 dislikes 30 Jul 201540% match

Jikook Bulletin | Why do members tease Jikook if they real | Jikook facetime | Jikook cut from JTBC
Searching In Silence
12.6K views 656 likes 9 dislikes 06 Feb 202140% match

Toa Tau Talks - GNH Edition. Part 1: What is Gross National Happiness?
Toa Tau
726 views 12 likes 0 dislikes 30 Apr 201640% match

IFOSS6E10| Chị Đại Phoebe Trần Bất Ngờ Quay Trở Lại, Rốt Cuộc Giáo Dục Khai Phóng Là Gì?
IELTS FACE-OFF
24.1K views 503 likes 6 dislikes 21 Nov 202040% match

Thái Độ Làm Việc Theo Kinh Thánh | David Pawson (Phần 1/2)
Giảng Luận Kinh Thánh
10.1K views 220 likes 9 dislikes 29 Jan 202140% match

Đàm phán giảm giá mặt bằng thời Corona |Vũ Minh Trường
Vũ Minh Trường
894 views 40 likes 0 dislikes 09 Mar 202040% match

LAST EPISODE - Giang Ơi Hạ Cánh IFO, Phoebe Trần, Tùng Đặng, Thảo Tâm, Thiện Khiêm Tái Hợp
IELTS FACE-OFF
198K views 4.3K likes 71 dislikes 19 Aug 202040% match

0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202639% match

Đàn ông yếu đuối [Tập 19] Tự Tình Lúc 0h | Liêu Hà Trinh | Trác Thuý Miêu
Liêu Hà Trinh
193.8K views 3.3K likes 87 dislikes 06 Nov 202039% match

Settings Privacy About Contact Donate