Cicada 17 - Numberphile Numberphile English Polish

Cicada 17 - NumberphileYouTube↗ IA↗(long shot)
Science & Technology 310.8K views 8.2K likes 157 dislikes 22 Jun 2013

Numberphile 4.8M subscribers N/A YouTube↗

Click to Play Video

STEVE MOULD: I'm talking about an insect called a cicada.

STEVE MOULD: Powiem kilka słów o owadzie zwanym cykadą.

They're in the news at the moment in America.

W Stanach Zjednoczonych mówią o niej w wiadomościach.

They are a small flying insect.

Są to małe latające owady.

And the reason they're in the news at the moment is because

Mówią o nich teraz w wiadomościach ponieważ

they spend a huge amount of their lives underground.

cykady większość swojego życia spędzają pod ziemią.

And very occasionally, they come out in a big swarm for

Ale sporadycznie wydostają się spod ziemi w wielkich chmarach

the three F's-- feeding, fighting, and mating.

aby zjeść, walczyć i łączyć się w pary.

And in America, this particular cicada, it's called

W Ameryce ten konkretny gatunek cykady nazywają

a periodical cicada.

cykadą okresową (tłum.: 17-letnią szarańczą).

And this one comes out every 17 years.

Wyłazi z ziemi co 17 lat.

The reason I want to talk about it is because it

Chcę o tym pomówić ponieważ to dobry przykład na to

illustrates an interesting way that nature does maths,

w jak ciekawy sposób natura dokonuje obliczeń,

because if you want to do maths, if you want to solve a

jeśli chcesz coś obliczyć, rozwiązać jakiś problem,

problem in mathematics, what you do is you start with all

matematyczny problem, zaczynasz od zebrania wszystkich

the facts that you already know.

danych jakie znasz.

You combine those facts together using mathematical

Łączysz ze sobą te dane używając logiki matematycznej

logic to create some new fact that you didn't know before.

by stworzyć nową daną, której wcześniej nie miałeś.

So that's how you would prove something in mathematics, how

W taki sposób dowodzisz czegoś w matematyce, w taki sposób

you would solve a problem.

rozwiązujesz problem.

This is not what they look like.

No nie wyglądają tak :)

But let's have a go.

Ale idźmy dalej.

OK, so there's kind of--

OK, więc to jest rodzaj...

imagine you've got a lovely wing.

wyobraź sobie, że masz cudowne skrzydło.

Proszę bardzo.

It's mostly wing.

To jest skrzydło.

Big buggly red eyes.

Wielkie wyłupiaste czerwone oczy.

Maybe there's an antenna kind of going on, legs coming out,

Coś w rodzaju antenki, nogi,

something like that.

coś w tym stylu.

BRADY HARAN: That's real?

BRADY HARAN: Jest prawdziwa?

Are you serious?

STEVE MOULD: Yeah.

STEVE MOULD: Taaa...

I mean, look, it's as close as we're going to get.

To wszystko co umiem zrobić.

I know it looks like kind of a weird cow or something.

Wiem, że wygląda jak dziwna krowa albo coś takiego.

This illustrates the way that nature does maths.

Ale w ten sposób pokażę jak liczy natura.

It's basically, instead of having this logical,

Zamiast logicznego,

methodical process, you just sort of have a guess.

metodycznego procesu, masz serię zagadek.

And you see if your answer's correct.

I sprawdzasz czy twoje odpowiedzi są prawidłowe.

And if it's not correct, then you try a new answer and see

i jeśli nie są poprawne, próbujesz z kolejną odpowiedzią i sprawdzasz

if that gets you any closer, and you keep trying and trying

czy jesteś coraz bliżej tej prawidłowej, i tak próbujesz, próbujesz

So it's a process of trial and error.

Metoda prób i błędów.

And this is genuinely a way that you can solve problems in

I to jest rzeczywiście sposób w jaki możesz rozwiązywać problemy

I think that the best example of trial and error that the

Myślę, że najlepszym przykładem metody prób i błędów jaki

world has ever seen is evolution,

świat kiedykolwiek widział jest ewolucja,

sort of natural selection.

rodzaj selekcji naturalnej.

So how has this happened with the cicada?

A więc co z tymi cykadami?

Well, the first thing to know about the cicada is that it

Więc pierwsze co musicie wiedzieć o cykadach to

has a really interesting method of protecting itself

że mają całkiem ciekawy sposób samoobrony

against predators.

przed drapieżnikami.

And that is something called predator satiation, which is

Sposób zwany nasycaniem drapieżnika, polega na tym, że jest ich tak wiele

basically where you make yourself so numerous that your

że drapieżnik

predator is literally full.

jest dosłownie pełny.

It's too full, can't eat anymore.

Jest przesycony więc nie może więcej jeść.

And that's how you survive.

W taki sposób mogą przrtrwać.

But you sort of think, well, how can that work?

Możesz pomyśleć - ale jak to działa?

Surely if you satiate your predator, then your predator

Przecież jeśli drapieżnik się nasyci

is just going to come back stronger in the next

to wróci mocniejszy w kolejnym pokoleniu

generation and eat even more of you.

i zje jeszcze więcej.

That can only work for the predator if the predator can

Ale to działa tylko jeśli drapieżnik ma ten sam cykl pokoleniowy co ofiara

make its life cycle the same as yours, so it's

a więc można powiedzieć

in step with you.

dotrzymuje jej kroku.

So it's eating when you're out and about doing

A więc je i robi inne rzeczy

your thing as well.

And so the next thing the cicada does is to make its

A więc co robi cykada, jej

life cycle really, really long, too

cykl pokoleniowy jest bardzo bardzo długi, zbyt długi

long for the predator.

dla drapieżników.

For some reason, predators can't have this really long

Z jakiegoś powodu drapieżniki nie mogą mieć

tak długiego cyklu życia.

So that's why the cicada has this really long life cycle.

Więc cykada ma cykl życia naprawdę długi.

It's to kind of get out of step with the predator.

I to jest sposób na oszukanie drapieżników.

So let's look at that on the number line.

Spójrzmy na oś.

So let's write those out.

So 0, 1, 2, 3, 4--

So 0, 1, 2, 3, 4...

So this particular cicada that's in the news comes out

Więc ta cykada z wiadomości pojawia się

every 17 years.

There's another one that comes out every 13 years.

Jeszcze inna pojawia się co 13 lat.

Is that important?

Could it be some other thing?

Czy cykl mógłby być inny?

So for example, what if the cicada chose a

Co by się stało gdyby na przykład miała

12-year life cycle?

The predator, that's too long for the predator.

To i tak za długo dla drapieżnika.

It can't wait 12 years.

Nie może czekać 12 lat.

But the predator still has a trick.

Ale i drapieżnik zna sztuczki.

So maybe the predator has a 6-year life cycle instead.

Może drapieżnik ma cykl 6-letni.

So the predator comes out after 6 years.

Więc drapieżnik pojawia się co 6 lat.

There's a predator comes out there, and

Pojawia się drapieżnik

there are no cicadas.

ale nie ma cykad.

But the next generation of the predator, that's at 12 years.

Ale następne pokolenie drapieżnika pojawia się po 12 latach.

And suddenly, there are loads of cicadas there.

I nagle pojawiają się ogromne ilości cykad.

And so every other generation of the predator is able to

Więc każde następne pokolenie drapieżnika umie

feed on cicadas.

And that gives them advantage, and they will grow, and they

To daje im przewagę, będą rosnąć i

będą się rozwijać.

Or if 6 years is too long, how about a 4-year cycle?

Lub jeżeli cykl 6-letni jest zbyt długi to może 4-letni?

So we go 4 years, no cicadas.

W czwartym roku - zero cykad.

8 years, no cicadas.

Po 8 latach - zero cykad.

12 years, cicadas.

Po 12 latach - cykady.

If 4 is too long, you could even have a 3-year life cycle.

Jeśli 4 to za dużo mogą to być 3 lata.

So the first 3 years, no cicadas.

Przez pierwsze 3 lata - zero cykad.

The second 3 years, no cicadas.

Kolejne 3 też bez cykad.

The third 3 years, no cicadas.

Następne 3 bez cykad.

The fourth lot of 3 years, that's 12 years, cicadas.

Po kolejnych 3 latach mamy cykady.

Even 2 years, that will work as well.

Nawet 2 lata, to też będzie tak działać.

So if you're a cicada and you choose a 12-year life cycle,

Jeśli jesteś cykadą i wybierzesz 12-letni cykl,

that's a terrible decision, because 12 has all these

to będzie to okropny wybór, bo 12 ma te wszystkie

things that you can divide it into.

So 12 is divisible by 6, divisible by 4, divisible by

12 dzieli się przez 6, 4...

3, and divisible by 2.

So if you're a cicada, you need to choose a life cycle

Więc jeśli jesteś cykadą powinieneś wybrać cykl,

which is not divisible by anything.

który przez nic się nie dzieli.

So Brady, what's a number that's not

Brady, jakie liczby nie

divisible by anything?

mają dzielników?

BRADY HARAN: I'm no expert.

BRADY HARAN: Nie jestem fachowcem.

But I would reckon you're heading here

Ale coś czuję, że chodzi ci

towards prime numbers?

o liczby pierwsze?

STEVE MOULD: Prime numbers.

STEVE MOULD: Liczby pierwsze.

So that is why the cicada has chosen a 13-year life cycle

Jeśli cykada wybierze cykl 13-letni

and a 17-year life cycle.

It's the solution to a mathematical problem.

To jest to rozwiązanie matematycznego problemu.

And it's the discovery of prime

I jest to odkrycie liczb pierwszych

numbers by natural selection.

poprzez naturalną selekcję.

Absolutely amazing.

So a cicada lives for 17 years.

Więc cykada żyje 17 lat.

But 16 of those years are spent underground in a sort of

ale 16 spędza pod ziemią

And then they come out in a big swarm in the 17th year.

Wydostaje się w 17-tym roku w wielkich ilościach.

BRADY HARAN: 13 and 17 years seems like a long time.

BRADY HARAN: 13 i 17 lat to długi okres czasu.

There are a lot of prime numbers lower than that.

Są przecież mniejsze liczby pierwsze.

STEVE MOULD: Well, yes, there are.

STEVE MOULD: Są.

But I suppose the issue with smaller numbers is that just

Ale myślę, że są na tyle małe

maybe the predator could stretch to having a

że cykle życia drapieżnika

life cycle that long.

mógłbysię na tyle wydłużyć.

And so they can get into step with it.

Więc cykle mogłyby się zsynchronizować.

The great thing is, by the way, if you've got, say, a

Najlepsze jest to, że

13-year life cycle and your predator has a 4-year life

jeśli ty masz cykl 13-letni a drapieżnik 4-letni

cycle, how often will the predator and the prey meet?

to jak często się spotkacie?

Well, it's 4 times 13, or 4 times 17.

Więc, to jest 4 razy 13, lub 4 razy 17.

So you have to multiply the two numbers together, and it

Więc musisz pomnożyć te liczby

becomes this enormous thing.

i wynik robi się całkiem spory.

And that's the genius.

I to jest genialne.

If there was some common factor to these two, then you

Jeśli te liczby miałyby wspólne dzielniki

wouldn't have to multiply them together to find

to nie musielibyśmy ich mnożyć żeby wiedzieć co ile lat

out when they meet.

spotkasz się z drapieżnikiem.

It would be a much smaller number.

Wynik byłby znacznie mniejszy.

The predator is a wasp.

Drapieżnikiem jest osa.

It's called the cicada-killing wasp.

Zwana osą mordercą cykad.

I don't know where they got that name from, but

Nie wiem skąd ta nazwa

those guys are crazy.

ale one są szalone.

Yeah, the wasp is great.

Taak, osy są świetne.

It basically kills the cicada with a sting.

Zabijają cykady żądłem.

And then it plants an egg inside the cicada's dead body,

i składają jaja w ich martwym ciele,

which then feeds on it from the inside and then releases a

ciało cykady staje się pożywką dla jaj

wasp at the end of this.

i tak powstaje osa.

Great way to go.

Świetny sposób na życie.

But yeah, I love the idea of satiating your predator.

Ale podoba mi się ten sposób z nasycaniem drapieżnika.

You really don't want to be in the vanguard of the cicada

Nie chciałbyś być na obrzeżach stada które

group when that's your policy.

stosuje taką taktykę.

You have to go really far down this approximation route

Musisz dokonać jeszcze większego przybiżenia

before you get close to the golden ratio, much more so

zanim zbliżysz się do złotego podziału,znacznie większego

than pi or whatever.

czyli na przykład pi.

So the golden ratio is the most irrational number.

Więc złota liczba jest najbardziej irracjonalną liczbą.

Similar videos:

Primes without a 7 - Numberphile
Numberphile
339.6K views 10.6K likes 0 dislikes 20 Nov 201925% match

Goldbach Conjecture - Numberphile
Numberphile
753.6K views 13.7K likes 188 dislikes 24 May 201722% match

Squaring Primes - Numberphile
Numberphile
1.5M views 37.8K likes -1 dislikes 20 Nov 201822% match

Infinite Primes - Numberphile
Numberphile
741.5K views 13.7K likes 128 dislikes 23 Apr 201321% match

13532385396179 - Numberphile
Numberphile
401.9K views 11.8K likes 106 dislikes 08 Jun 201720% match

78557 and Proth Primes - Numberphile
Numberphile
481.1K views 11.4K likes 194 dislikes 13 Nov 201720% match

Imagining Numbers as Shapes - Numberphile
Numberphile
325.4K views 9.1K likes 188 dislikes 18 Oct 201620% match

Liar Numbers - Numberphile
Numberphile
968.9K views 16.1K likes 179 dislikes 03 Feb 201420% match

Cuneiform Numbers - Numberphile
Numberphile
181.6K views 9.7K likes 98 dislikes 15 Mar 202120% match

The Last Digit of Prime Numbers - Numberphile
Numberphile
699.4K views 12.8K likes 173 dislikes 04 May 201620% match

Settings Privacy About Contact Donate