Jesus of TestimonyYouTube↗  IA↗(long shot)
Nonprofits & Activism  11.5K views 0 likes 0 dislikes   08 Oct 2015
Elliott Nesch 5.8K subscribers N/A YouTube↗


Please select the problem
You must specify your email and describe the problem in detail
Describe your problem in detail if it's not obvious

Click to Play Video Click to Play Video
Richard Bauckham (Ρίτσαρντ Μπάουκχαμ): Από το 19ο αιώνα,
Desde el siglo 19,
οι άνθρωποι έχουν μιλήσει για μια διαφορά μεταξύ
la gente ha hablado de una diferencia
του Ιησού της ιστορίας και του Χριστού της πίστης.
entre el Jesús de la historia y el Cristo de la fe.
Η ιδέα είναι περίπου ότι ο Χριστός της πίστης είναι
La idea es que el Cristo de la fe
ο Ιησούς στον οποίο οι Χριστιανοί πιστεύουν· ο Ιησούς
es el Jesús en el que creen los cristianos,
που βρίσκουμε στα Ευαγγέλια στην Καινή Διαθήκη.
el Jesús de los Evangelios del Nuevo Testamento.
Ο Ιησούς της ιστορία υποτίθεται ότι είναι ο Ιησούς που οι ιστορικοί μπορούν να βρούνε για μας
El Jesús de la historia es el que los historiadores encuentran para nosotros
σκάβοντας πίσω από τα Ευαγγέλια και παρουσιάζουν
investigando más allá de los Evangelios
σαν να ήταν μια φιγούρα που ήταν διαφορετική
y presentándolo como si fuera una figura diferente
από αυτή των Ευαγγελίων.
a la de los Evangelios.
Έχουμε λοιπόν μια μακρά ιστορία ανθρώπων που ανακατασκευάζουν
Tenemos una larga historia de gente reconstruyendo
τον ιστορικό Ιησού.
al Jesús histórico.
Ο τρόπος που μπορείτε να πείτε ότι αυτό είναι μια άκαρπη προσπάθεια είναι ότι είναι όλα διαφορετικά· συνεχώς καταλήγουν σε
Sabemos que es una misión sin frutos porque todas son diferentes,
διαφορετικές αναπαραστάσεις του ιστορικού Ιησού.
obtienen reconstrucciones diferentes del Jesús histórico.
Αυτό εξαρτάται από τις ανθρώπινες αποφάσεις ως προς το τι είναι
Depende de los juicios de la gente
αυθεντικό και ούτω καθεξής· όλων τα είδη των υποκειμενικών παραγόντων,
sobre qué es auténtico, muchos factores subjetivos,
και καταλήγουν σε μια πληθώρα πολλών διαφορετικών Χριστών.
e inventan a muchos Jesús diferentes.
Αυτό μεθοδικά δεν λειτουργεί πολύ καλά.
Metódicamente, no funciona muy bien.
Νομίζω ότι η διάκριση μεταξύ του Ιησού της ιστορίας και του Χριστός της πίστης είναι αυτή που στην πραγματικότητα
La distinción entre el Jesús de la historia y el Cristo de la fe
κατέρρευσε με την καλύτερη, πρόσφατη μελέτη των Ευαγγελίων.
es una que está colapsada en el mejor estudio reciente de los Evangelios.
Το είδος της εργασίας που δείχνει ότι Ευαγγέλια
El tipo de trabajo que muestra que los Evangelios
είναι πραγματικά αρκετά κοντά στη μαρτυρία του αυτόπτη μάρτυρα.
están bastante cerca a testimonios de testigos.
Λοιπόν, αυτό που πιστεύω ότι μπορούμε να πούμε ότι έχουμε στα Ευαγγέλια
Lo que podemos decir que tenemos en los Evangelios
δεν είναι ο Χριστός της πίστη ως διακριτός από
no es un Cristo de fe distinto al Jesús de la historia,
τον Ιησούς της ιστορίας, αλλά μάλλον αυτό που εγώ αποκαλώ ο Ιησούς της μαρτυρίας. ( αναπαραγωγή μουσικής )
sino lo que yo llamo el Jesús de Testimonio. PARTE I ¿SEÑOR O LEYENDA?
Voiceover (Αφηγητής): Υπήρξε πραγματικά ο Ιησούς; Αν ναι,
¿Jesús existió de verdad?
τι μπορούμε να ξέρουμε για αυτόν ιστορικά;
Si es así, ¿qué podemos saber de él, históricamente?
Για κάθε Χριστιανός, η ιστορικότητα του Ιησού δεν είναι
Para cualquier cristiano, la historicidad de Jesús
απλώς ένα θέμα περιέργειας.
no es solo un asunto de curiosidad.
Η Χριστιανική πίστη εξαρτάται από την ενσάρκωση,
La fe cristiana depende de la encarnación,
τη ζωή, το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού
la vida, la muerte y la resurrección de Jesús
ως ιστορική πραγματικότητα.
como una realidad histórica.
Όμως, πώς μπορούμε να ξέρουμε αν ο Ιησούς των Ευαγγελίων
Pero ¿cómo podemos saber si el Jesús de los Evangelios
είναι ιστορική ή θρυλική ύπαρξη;
es histórico o legendario?
Craig Blomberg (Γκρεγκ Μπλομπέργκ): Το πόσα μπορούμε να γνωρίζουμε για τον Ιησού ιστορικά συνδέεται με τα κριτήρια που ένα
Cuánto podemos saber sobre Jesús históricamente depende de qué vaya a creer
συγκεκριμένο άτομο έχει για το τι θα πιστέψει.
la persona.
Υπάρχουν ορισμένοι μελετητές, σίγουρα το πιο περιθωριακό σκεπτικό στοιχείο του επιστημονικού κόσμου,
Hay algunos eruditos, la parte más escéptica del mundo académico,
που θα πει αν δεν προέρχεται από μια μη Χριστιανική πηγή, τότε εξ ορισμού
que dicen que si no viene de una fuente no cristiana,
δεν θα το εμπιστευτούν.
así que, por definición, no confían en ello.
Έτσι αποκλείονται εξ ορισμού τα τέσσερα Ευαγγέλια,
Eso excluye a priori los Cuatro Evangelios,
και εξαιρεί ένα κομμάτι της πρωτοχριστιανικής
y excluye bastantes testimonios tempranos cristianos,
μαρτυρίας, το υπόλοιπο της Καινής Διαθήκης, συγγραφείς του πρώιμου Δευτέρου Αιώνα.
el resto del Nuevo Testamento, escritores del segundo siglo.
Ακόμη και σε αυτό το πολύ άκαμπτο κριτήριο, υπάρχουν μια ντουζίνα ή περισσότερες αναφορές στον Ιησού σε Εβραϊκές,
Incluso con esos criterios rígidos, hay más de una docena de referencias a Jesús
Ελληνικές και Ρωμαϊκές πηγές από τους πρώτους
en las fuentes judías, griegas y romanas
αιώνες και μπορείτε να δημιουργήσετε μια σύνθετη εικόνα του Ιησού από αυτές τις πηγές και μόνο.
de los primeros siglos, y puedes construir una imagen de Jesús solo con esas fuentes.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας) : Υπάρχουν περίπου δεκαοχτώ εξω-βιβλικές, μη-Χριστιανικές πηγές που λένε
Hay docena y media de fuentes no bíblicas, no cristianas,
κάτι από μισή πρόταση ως μια παράγραφο σχετικά με τον Ιησού.
que hablan desde media oración hasta un párrafo entero de Jesús.
Η συντριπτική πλειοψηφία χρονολογείτε περίπου 150 χρόνια
La gran mayoría son de unos 150 años
μετά το θάνατο του Ιησού και αναφέρουν συνολικά
después de la muerte de Jesús y reportan, en total,
περίπου 50 έως 60 διαφορετικά στοιχεία από τη ζωή,
unos 50 o 60 ítems de la vida, prédicas,
το κήρυγμα, το θάνατο του Ιησού· ποιος ήταν, τι
y muerte de Jesús. Quién era, qué pasó después,
συνέβη στη συνέχεια, και ακόμα για την παλαιότερη εκκλησία.
e incluso la iglesia de los primeros cristianos.
Λοιπόν, 50 έως 60 αντικείμενα που αποδεικνύουν ότι ήταν
Así que de 50 a 60 ítems. Eso demuestra que fue un maestro judío
στις αρχές του πρώτου αιώνα, Εβραίος δάσκαλος που
de inicios del primer siglo
γεννήθηκε εκτός γάμου, του οποίου η διακονία διασταυρώνεται με εκείνη του Ιωάννη του Βαπτιστή , ο οποίος συγκέντρωσε στην ενήλικη ζωή του οπαδούς κοντά του όπως έκαναν και άλλοι ραβίνοι,
nacido fuera del matrimonio, cuyo ministerio se intersectó con el de Juan el Bautista, que reunió, en su vida adulta, a seguidores cercanos como otros autollamados rabinos,
ότι η διδασκαλία του ήρθε τακτικά σε σύγκρουση με
que sus enseñanzas solían estar en conflicto
τη συμβατική διδασκαλία διαφόρων Εβραίων ηγετών,
con la enseñanza convencional de varios líderes judíos,
και ότι τελικά συνελήφθη και σταυρώθηκε
y que al final fue arrestado y crucificado
υπό τον κυβερνήτη στην Ιουδαία, τον Πόντιου Πιλάτου,
bajo la gobernación en Judea de Poncio Pilato,
το οποίο περιορίζει τις ημερομηνίες στο χρονικό διάστημα μεταξύ 26 και 36.
que reduce las fechas al período entre el 26 y 36.
Craig Κίνερ (Κρεγκ Κίνερ): Αργότερα Ραβίνοι που δεν πίστευαν
Rabinos posteriores que no creían en Jesús
στον Ιησού αναγνώρισαν ότι ο Ιησούς και οι οπαδοί του
reconocieron que Jesús y sus seguidores hacían milagros,
έκαναν θαύματα, αλλά συχνά αποδίδονταν
excepto que lo solían atribuir a brujería.
σε μαγεία. Craig Blomberg (Γκρεγκ Μπλομπέργκ): Η κοινή πρώιμη Εβραϊκή πολεμική στάση έναντι του Χριστιανικού κινήματος ήταν ότι
La polémica judía común en contra del cristianismo
ο Ιησούς ήταν ένας μάγος ο οποίος οδήγησε το Ισραήλ σε λάθος δρόμο,
era que Jesús era un brujo que descarrió a Israel,
το οποίο δείχνει να είναι μια αναγνώριση ότι
que parece un reconocimiento a que hacía
εργάστηκε αυτό που οι περισσότεροι άνθρωποι θα αποκαλούσαν θαύματα.
lo que la mayoría llamaría milagros.
Το θέμα δεν ήταν ότι έκανε θεαματικά,
El asunto no era si hacía labores de misericordia
ανεξήγητα έργα ελέους, αλλά με ποια εξουσία
espectaculares e inexplicables, sino con cuál poder las lograba.
τα κατόρθωσε; Αυτό ήταν από τον Θεό, ή ήταν από τον διάβολο;
¿Era de Dios o del Diablo?
Voiceover (Αφηγητής): Υπάρχουν και άλλες μη Χριστιανικές ιστορικές
Hay otras fuentes históricas no cristianas
πηγές οι οποίες περιέχουν ελάχιστες ανεξάρτητες πληροφορίες σχετικά με
que contienen información independiente mínima
την ύπαρξη του Ιησού και ακόμη επιβεβαιώνουν πτυχές
sobre la existencia de Jesús y que incluso confirman
των περιγραφών του Ευαγγελίου.
aspectos de los relatos de los Evangelios.
Αυτά περιλαμβάνουν αναφορές από το Θαλλό,
Esto incluye referencias de Talo,
το Μάρα Βαρ Σεραπίων, τον Πλίνιο το Νεότερο, το Σουετώνιο
Mara Bar Separion, Plinio el Joven, Suetonio,
τον Κέλσο και του Λουκιανού του Σαμοσατεύς.
Celso y Luciano de Samosata.
Χρονολογημένος γύρω στο 52, Ο Θαλλός ήταν ένα από τους πρώτους
De alrededor del año 52 d.C., Talo fue uno de los primeros escritores seculares
ανεξάρτητους συγγραφείς που αναφέρουν το Χριστό.
que mencionó a Cristo.
ο Ιούλιος ο Αφρικανός είναι ένας συγγραφέας που έκανε μια
Julio Africano es un escritor que hizo una referencia a Talo,
αυτοσχέδια αναφορά στο Θαλλό, η οποία μπορεί να επιβεβαιώσει τη μαρτυρία του Ευαγγελίου για το σκοτάδι που έπεσε επάνω στη γη
que puede confirmar la mención de que cayó una oscuridad
κατά τη Σταύρωση του Ιησού.
durante la crucifixión de Jesús.
Κάποια στιγμή μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τα
Después de la destrucción de Jerusalén
ρωμαϊκά στρατεύματα το 70 μ.Χ., ένας Σύριος με το όνομα
por el ejército romano en el 70 d.C.,
Μάρα βαρ Σεράπιον έγραψε ένα γράμμα στο γιο του, ένα κυβερνητικό αξιωματούχο, ενθαρρύνοντας τον να
un sirio llamado Mara Bar Serapion le escribió una carta a su hijo, un funcionario del gobierno,
επιδιώκει τη σοφία.
animándolo a que buscara la sabiduría.
Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη
Muchos eruditos creen que hay una referencia a Jesús
αναφορά στον Ιησού σε σύγκριση με τους φιλοσόφους Σωκράτη και Πυθαγόρα, σύμφωνα με το γράμμα.
siendo comparado a Sócrates y Pitágoras en la carta.
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Λέει, "Θυμήσου τους Εβραίους που σκότωσαν" "το σοφό βασιλιά τους και η συνέπεια αυτού ήταν
Dice: "Recuerda a los judíos que mataron a su sabio Rey, y la consecuencia de eso es que perdieron su reino".
"ότι έχασαν το βασίλειό τους". Τώρα, πολύ λίγοι άνθρωποι διαφωνούν ότι αυτό που
Muy pocos están en desacuerdo con que lo que menciona,
αναφέρετε, δεδομένης της χρονικής στιγμής του γράμματός του,
dada la fecha de la carta,
είναι η καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ.
es la destrucción de Jerusalén en el 70 d.C.
Προς συζήτηση είναι δυνητικά, το ποιος είναι ο σοφός βασιλιάς που θα είχε πιθανώς προκαλέσει την καταστροφή του Ναού στην Ιερουσαλήμ
Lo que es discutible es quién es el Rey sabio que puede haber causado la destrucción del templo
από τους Ρωμαίους;
en Jerusalén por los romanos.
Αυτό που προτείνουμε είναι, όταν κοιτάξει κανείς...
Lo que sugerimos es, cuando ves...
λαμβάνοντας υπόψη τον Ιώσηπο και τη μαρτυρία του εκείνης της εποχής και του τόπου.
Toma a Josefo y su recuento de esa época y lugar.
Είναι πολύ δύσκολο να προτείνουν ποιος θα ήταν ο προτεινόμενος καλός βασιλιάς ο οποίος σκοτώθηκε από
Es muy difícil proponer quién habría sido un buen Rey
τους Εβραίους, άλλος εκτός από τον Ιησού.
que fue asesinado por los judíos sino Jesús.
Voiceover (Αφηγητής): Ο Σουετώνιος ήταν ένας Ρωμαίος ιστορικός,
Suetonio fue un historiador romano,
δικαστικός υπάλληλος κάτω από τον Αδριανό, και αναλυτής του
oficial de la corte en tiempos de Adriano,
Αυτοκρατορικού Οίκου.
un analista de la casa imperial.
Δήλωσε στη 'Ζωή του Κλαύδιου' ότι
Afirmó en "La vida de Claudio"
εξόρισε τους Εβραίους από τη Ρώμη, οι οποίοι συνεχώς
que desterró a los judíos de Roma,
δημιουργούσαν ταραχές· ο Χριστός ήταν ο αρχηγός τους.
quienes continuamente causaban molestias, siendo "Chrestus" su líder.
Αυτό αντιστοιχεί στο Βιβλίο των Πράξεων,
Esto corresponde al Libro de los Hechos,
στην Καινή Διαθήκη, στην οποία καταγράφει ο Λουκάς
en el Nuevo Testamento,
την ίδια περίπτωση το 49 μ.Χ. όπως ο ίδιος έγραψε για
en el cual Lucas registra el mismo evento en el 49 d.C.,
τον Απόστολο Παύλο και τη σχέση του με δύο άλλους
al escribir sobre la relación del apóstol Pablo
Χριστιανούς τον Ακύλα και την Πρίσκιλλα.
con dos otros cristianos llamados Aquila y Priscila.
"Ο Παύλος συνάντησε έναν Εβραίο με όνομα Ακύλα, ένα ντόπιο του Πόντου,
Pablo conoció a un judío llamado Aquila,
"που είχε έρθει πρόσφατα από την Ιταλία
nativo de Ponto, que había llegado de Italia,
"με τη σύζυγό του την Πρίσκιλλα, γιατί ο Κλαύδιος
con su esposa Priscila,
"είχε διατάξει όλους τους Ιουδαίους να εγκαταλείψουν τη Ρώμη.
porque Claudio había sacado a todos los judíos de Roma.
"Παύλος πήγε να τους δει."
Paulo fue a verlos.
Σε ένα άλλο έργο του ο Σουετώνιος, έγραψε για
En otra obra de Suetonio,
η πυρκαγιά που σάρωσε τη Ρώμη το 64 μ.Χ.,
escribió sobre el fuego que arrasó Roma en el 64 d.C.
επί βασιλείας του Νέρωνα.
bajo el reinado de Nerón.
Γράφοντας περίπου το 20 μ.Χ., είπε, "Τιμωρία του Νέρωνα υπέστησαν οι Χριστιανοί,
Escribiendo en el 120 d.C., dijo: "El castigo de Nerón fue infligido en los cristianos,
"μια κατηγορία ανδρών που δόθηκαν σε μια νέα επιβλαβή δεισιδαιμονία"
una clase de hombres dados a una nueva malvada superstición.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργκ): Υπήρξαν πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι παρά το γεγονός ότι εκτελούνταν με τρόπο που η εβραϊκή γραφή έλεγε πως αποδεικνύει ότι κάποιος ήταν καταραμένος
Hubo muchas personas que a pesar de ser ejecutadas de una forma que las escrituras creían maldecidas por Dios,
από τον Θεό, παρόλα ταύτα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι
pero, sin embargo, más y más gente, judía y gentil,
Εβραίοι και μη, άρχισαν να Τον προσκυνούν.
comenzaron a adorarlo.
Μια αρχική ρωμαϊκή πηγή περιγράφει πώς ξεκίνησαν άνθρωποι να τραγουδάνε ύμνους σ 'Αυτόν σαν να ήταν Θεός.
Y una fuente romana inicial describe cómo la gente le canta himnos como si fuera un Dios.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Οι μη Χριστιανικές πηγές δεν διστάζουν να τον αποκαλέσουν Υιό του Θεού,
Las fuentes no cristianas lo llaman el hijo de Dios,
ή να Του δίνουν τους τίτλους αυτούς, αυτούς τους πρώτους τίτλους.
o le otorgan títulos.
Δεν διστάζουν καν να κάνουν αναφορά
No se cohíben de reportar la resurrección.
στην Ανάσταση, έτσι μερικές από αυτές τις πηγές είναι αρκετά περίεργο σε αυτό που παραδέχονται.
Así que estas fuentes sorprenden con lo que admiten.
Voiceover (Αφηγητής): Ο Πλίνιος ο νεότερος ήταν Διοικητής της ρωμαϊκής επαρχίας του Πόντου και της Βιθυνίας το
Plinio el Joven era gobernador de las provincias romanas
101-110 μ.Χ..
de Ponto y Bitinia del 101 al 110 a.C.
Σε επιστολή του προς τον αυτοκράτορα Τραϊανό, ο Πλίνιος ο νεότερος
En una carta al emperador Trajano,
ζήτησε συγκεκριμένες οδηγίες σχετικά με
Plinio el Joven requirió instrucciones específicas
οι ανακρίσεις των Χριστιανών τους οποίους είχε καταδιώξει.
sobre el interrogatorio de cristianos, a quienes perseguía.
Είπε ότι τους έκανε να καταραστούν το Χριστό,
Dijo que los obligaba a maldecir a Cristo,
πράγμα το οποίο γνήσιοι Χριστιανοί δεν μπορούσαν να παρακινηθούν να κάνουν.
algo que no podías inducir a hacer a un cristiano genuino.
Ο Πλίνιος αναφέρει επίσης ότι οι Χριστιανοί λάτρευαν τον Ιησού
Plinio también sabía que los cristianos adoraban a Jesús
σαν να ήταν Θεός.
como si fuera un Dios.
Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο ο Πλίνιος , και οι Χριστιανοί
Esto sugiere que tanto Plinio
που ανακρίθηκαν προϋποθέτουν ότι ο Ιησούς ήταν
como los cristianos que interrogaba,
ένα ιστορικό πρόσωπο.
asumían que Jesús era una persona histórica.
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Μέρος από αυτό που ψάχνουμε είναι η ύπαρξή· προσπαθώντας να δώσουμε μια υπόθεση, ένα επιχείρημα
Parte de lo que buscamos es la existencia, tratamos de formar un caso, un razonamiento,
για εκείνους που πιστεύουν τη θεωρία ενός καθαρά μυθικό Ιησού
para quienes apoyan la teoría de un Jesús simplemente mítico
και λένε ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη, πραγματική,
y dicen que no hay evidencia
για την ύπαρξη του Ιησού πέραν των Χριστιανικών κειμένων.
de la existencia de Dios más allá de las Escrituras.
Πιστεύουμε ότι σίγουρα ο Θαλλός, σίγουρα ο Πλίνιος ο νεότερος, Ο Σουετώνιος, μας το δίνουν αυτό.
Y creemos que realmente Talus, Plinio el Joven, Suetonio, nos aportan eso.
Voiceover (Αφηγητής): Ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς, Έλληνας συγγραφέας του δευτέρου αιώνα, προειδοποίησε τους αναγνώστες του για
Luciano de Samosata, un escritor griego del siglo II,
τους κινδύνους της Χριστιανικής διδασκαλίας, χωρίς να υπαινίσσεται
advirtió a sus lectores sobre los peligros de la enseñanza cristiana,
ότι ο Χριστός δεν ήταν πραγματικό πρόσωπο.
nunca asumiendo que Cristo era irreal.
Στα τέλη του δευτέρου αιώνα, ο φιλόσοφος Κέλσος,
A finales del siglo II,
έγραψε την πρώτη γνωστή, επίθεση πλήρους κλίμακας
el filósofo Celso escribió el primer ataque importante
στο Χριστιανισμός που ονομάζεται Αληθινό Δόγμα.
contra la cristiandad, llamado "Doctrina verdadera".
Αξίζει να σημειωθεί ότι Κέλσος δίδαξε ότι
Vale resaltar que Celso enseñó
ο Ιησούς ήταν ένας γητευτής ή μάγος.
que Jesús era un hechicero o un mago.
Αν η ιστορία του Ιησού ήταν ένας πρόσφατος μύθος,
Si la historia de Jesús fuera una leyenda reciente,
είναι προφανές ότι αρχαίοι επικριτές όπως ο Κέλσος
parece obvio que los antiguos críticos, como Celso,
θα έχουν υποστηρίξει αυτό το σημείο, αντί να σπαταλάν
habrían discutido este punto
το χρόνο τους, προσφέροντας αντι- εξηγήσεις για τα θαύματά του.
en lugar de perder tiempo ofreciendo contra-explicaciones
Αυτές οι ανεξάρτητες καταγραφές, όπως του Κέλσου
para sus milagros. Estas explicaciones independientes,
και του Λουκιανού, αποδεικνύουν ότι ακόμη και στην αρχαιότητα,
como las de Celso y Luciano,
οι αντίπαλοι του Χριστιανισμός ποτέ δεν αμφέβαλαν
prueban que incluso en la antigüedad, los opositores a la cristiandad
για την ιστορικότητα του Ιησού.
nunca dudaron de la historicidad de Jesús.
Craid Keener (Κρεντ Κίνερ) : Έτσι, τα θαύματα του Ιησού έγιναν ευρέως γνωστά.
Los milagros de Jesús fueron muy conocidos.
κανείς δεν προσπάθησε να παρακάμψει και να πει
Nadie trató de obviarlos y decir que no sucedieron.
ότι δεν συνέβησαν. Προσπάθησαν να τα ερμηνεύσουν λέγοντας πως δεν ήταν από τον Θεό, αν δεν συμφωνούσαν με αυτά.
Dijeron que no eran obra de Dios,
Όμως, κανείς δεν αρνήθηκε ότι ο Ιησούς ήταν γνωστός για αυτά.
si no estaban de acuerdo con ellos. Pero nadie negó que Jesús fue conocido por eso.
Περισσότεροι μελετητές σήμερα αναγνωρίζουν ότι ο Ιησούς είχε
Y muchos eruditos de hoy
βιωθεί από τους συγχρόνους του με αυτόν τον τρόπο· συμπεριλαμβανομένων
reconocen que Jesús fue visto así por sus contemporáneos,
μελετητών που δεν πιστεύουν στα θαύματα, αλλά πιστεύουν
incluso por eruditos que no creen en los milagros,
ότι ο Ιησούς είχε βιωθεί από τους συγχρόνους του
pero sí que Jesús fue visto por sus contemporáneos
ως θαυματουργός.
como un hacedor de milagros.
Voiceover (Αφηγητής): Τέλος, υπάρχουν δύο πολύ σημαντικές,
Finalmente, hay dos fuentes antiguas no cristianas
μη - Χριστιανικές , αρχαίες πηγές που παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ιστορικότητα του Ιησού.
muy importantes, que aportan información significativa sobre el Jesús histórico.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Μια αρχαία μη Χριστιανική πηγή που αναφέρει τον Ιησού ήταν ο Τάκιτος, ο Ρωμαίος ιστορικός.
Una fuente antigua no cristiana que menciona a Jesús es Tácito,
Έχει θεωρηθεί ως ο πιο ακριβής από
el historiador romano.
τους Ρωμαίους ιστορικούς και αυτός είναι ακριβώς στην
Se le considera el más preciso de los historiadores romanos,
αρχή του δευτέρου αιώνα, γύρω στο έτος 115.
y pertenece al inicio del siglo II, por el año 115.
Voiceover (Αφηγητής):"Για να καταστείλει ως εκ τούτου, την κοινή
"Para suprimir el rumor común,
"φήμη, ο Νέρωνας φρόντισε άλλοι να κατηγορηθούν,
Nerón procuró que otros fueran acusados
"και προκάλεσε υπερβολικές τιμωρίες σε αυτούς
y que se les infligieran intensos castigos,
"τους ανθρώπους που ήταν σε απέχθεια για τα εγκλήματά τους,
que fueran aborrecidos por sus crímenes,
"και ήταν κοινώς γνωστό ως Χριστιανοί.
y se les conoció comúnmente como cristianos.
"Είχαν την ονομασία τους από το Χριστούς, "ή Χριστός, ο οποίος στα χρόνια της βασιλείας του Τιβέριου
Obtuvieron su denominación de Christus, o Cristo,
"τέθηκε σε θάνατο ως κατάδικος από τον εκπρόσωπος της
quien en el reino de Tiberio fue ejecutado como criminal
"κατηγορούσας αρχής Πόντιο Πιλάτο.
por el procurador Poncio Pilato.
"Αυτή η ολέθρια δεισιδαιμονία, αν και ελέγχθηκε
Esta perniciosa superstición, aunque revisada por un tiempo,
"για μια στιγμή, ξέσπασε και πάλι και εξαπλώθηκε,
se desató de nuevo y se esparció,
"όχι μόνον την Ιουδαία, την πηγή αυτού του κακού,
no solo en Judea, la fuente de este mal,
"αλλά έφτασε ακόμα και στην πόλη της Ρώμης."
sino que también alcanzó la ciudad de Roma".
Mike Licona (Μάικ Λικόνα) : Λοιπόν, από αυτό, αυτό που κάνουμε είναι, να έχουμε επιβεβαίωση των αφηγήσεων των Ευαγγελίων
De esto, corroboramos de los relatos del Evangelio y Pablo,
και του Παύλου, ότι ο Ιησούς σταυρώθηκε από τον Πόντιο Πιλάτο.
que Jesús fue crucificado por Poncio Pilato.
Επίσης , σύμφωνα με τα Ευαγγέλια και τις Πράξεις
También, según los Evangelios y Hechos,
ότι μετά από της σταύρωση του Ιησού, οι Χριστιανοί
que luego de que Jesús fue crucificado,
κρύφτηκαν.
los cristianos se escondieron.
Ως εκ τούτου, μπορείτε να καταλάβετε γιατί ο Τάκιτος
Por lo tanto, se entiende por qué Tácito diría
είπε πως ο Χριστιανισμός ελέγχεται προς το παρόν.
que la cristiandad estaba controlada por el momento.
Στη συνέχεια, είπε ότι ξέσπασε και πάλι στην Ιουδαία όπου ξεκίνησε.
Y luego dijo que surgió de nuevo en Judea, donde empezó.
Λοιπόν, πού είναι η Ιερουσαλήμ Πού είναι Γαλιλαία;
¿Dónde está Jerusalén? ¿Dónde está Galilea?
είναι στην Ιουδαία.
Es Judea.
Αυτό είναι εντελώς ταυτόσημο με τις αρχές της πρώιμης
Esto es totalmente consistente
εκκλησίας που ακολούθησε τη μεγάλη υπηρεσία του Ιησού,
con la primera iglesia siguiendo la gran comisión de Jesús
να πάνε σε όλο τον κόσμο, να κηρύξουν το Ευαγγέλιο,
de ir a todo el mundo a predicar el Evangelio,
να κάνουν μαθητές όλους τους λαούς.
de hacer discípulos a todas las personas.
είναι πολύ πετυχημένος. Αυτό είναι από τον Τάκιτος.
Es bien preciso. Lo dice Tácito.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ) : Ίσως η πιο αξιόλογη πηγή είναι ο Ιώσηπος.
Tal vez la fuente más notable sea Josefo.
ο Ιώσηπος ήταν Εβραίος ιστορικός του πρώτου αιώνα.
Josefo fue un historiador judío del siglo I.
Εκείνος δεν έχει προκατάληψη εναντίον του Ιησού.
No tenía un sesgo contra Jesús.
Δεν είναι οπαδός του Ιησού. Εκείνος δε λέει ότι πίστευε πως είναι ο Μεσσίας.
No era su seguidor, no dice que lo creía el Mesías,
Καλεί τον Ιησού σοφό.
pero lo llama "sabio".
Voiceover (Αφηγητής) :"Τώρα, ήταν εκεί εκείνη την περίοδο, ο Ιησούς, "ένας σοφός άνθρωπος· αν είναι επιτρεπτό να τον καλέσει ένας άνθρωπος,
"Por este tiempo apareció Jesús, un sabio, si es correcto llamarlo hombre,
"γιατί έκανε θαυμάσια έργα,
ya que fue un hacedor de milagros impactantes,
"ένας δάσκαλος ανδρών που έλαβαν την αλήθεια "με ευχαρίστηση.
un maestro para los hombres que reciben la verdad con gozo.
"Επέστησε πάνω σ 'αυτόν τόσους πολλούς Ιουδαίους, "όσο και πολλούς Εθνικούς.
Atrajo hacía Él a muchos judíos y a muchos gentiles.
"Ήταν ο Χριστός, και όταν ο Πιλάτος, κατά την πρόταση
Él era el Cristo, y cuando Pilato,
"των αρχόντων ανδρών ανάμεσά μας, Τον είχε καταδικάσει
frente a la denuncia de aquellos que son los principales
"στο σταυρό, εκείνοι που τον αγάπησαν με την πρώτη στιγμή
lo había condenado a la cruz,
"δεν τον εγκατελείψαν, γιατί αυτός εμφανίστηκε σ 'αυτούς,
aquellos que lo habían amado primero, no le abandonaron
"ζωντανός ξανά την τρίτη ημέρα, καθώς οι θεϊκοί προφήτες
ya que se les apareció vivo nuevamente al tercer día,
"είχαν προβλέψει αυτά και δέκα χιλιάδες άλλα θαυμάσια
habiendo predicho esto y otras tantas maravillas sobre Él
"πράγματα σχετικά με Αυτόν.
los santos profetas.
"Και η φυλή των Χριστιανών που ονομάστηκε έτσι από Αυτόν
Y la tribu de los cristianos, llamados así por Él,
"δεν έχουν εξαφανιστεί ως αυτήν την ημέρα."
no se ha extinguido hasta este día".
Greg Boyd (Γκρεγκ Μπόιντ) : Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι έχει υπάρξει κάποια
Muchos coinciden
Χριστιανική παρεμβολή εδώ, αλλά είναι εξαιρετικά απίθανο ο Ιώσηπος να ήταν Χριστιανός,
que aquí hay una interpolación cristiana, pero es poco probable que Josefo,
αλλά ένας Εβραίος ιστορικός, που θα έλεγε
que no era cristiano, sino un historiador judío,
στην αναφορά αυτή, μάλιστα, αν ήταν απλά ένας άνθρωπος.
que dijera que solo era un hombre.
Αυτό ακούγεται σαν ένας πιστός, ή σχεδόν
Eso suena a creyente,
ομολογεί ότι ήταν ο Μεσσίας· αυτό είναι πολύ απίθανο.
o virtualmente confesar que era el Mesías.
Ή, είναι απίθανο ο Ιώσηπος να είχε πιστοποιήσει
Eso es poco probable. Es improbable que Josefo hubiera aceptado
ότι την τρίτη ημέρα ο Ιησούς αναστήθηκε.
que Jesús resucitó al tercer día.
Λοιπόν , οι περισσότεροι μελετητές υποστηρίζουν, για διάφορους λόγους,
Muchos eruditos debaten, por varias razones,
ότι αυτά τα πράγματα είχαν κάποια παρεμβολή.
que esas cosas han sido interpoladas.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Τώρα, υπάρχουν μερικά πράγματα που
Hay algunas cosas que fueron agregadas
προστέθηκαν από μεταγενέστερους γραφείς, αλλά οι επιστήμονες ήταν σε θέση να
por escribas posteriores,
ανακατασκευάσουν, με βάση το στυλ του Ιωσήπου,
pero los eruditos pudieron reconstruirlas,
και ούτω καθεξής, το μέρος των λεγομένων του Ιωσήπου που ήταν πιθανότατα το πρωτότυπο, και η ανοικοδόμηση
basados en el estilo de Josefo y esas cosas. La parte en donde Josefo dice que probablemente sea original
των λόγιων έχει επιβεβαιωθεί με την
y la reconstrucción de los eruditos ha sido confirmada
η ανακάλυψη ενός αραβικού χειρόγραφου του Ιώσηπου,
por el descubrimiento de un manuscrito árabe de Josefo,
που έχει την ίδια μορφή με αυτή που
que lo tiene de la forma que ellos habían pensado
πίστευαν ως πιο πιθανή.
que era la más probable.
Ο Ιώσηπος λέει ότι ο Ιησούς - επίσης, μίλησε
Josefo dice que Jesús...
για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή και τον Ιάκωβο, τον αδελφό του
También habló de Juan el Bautista,
Ιησού - λέει ότι ο Ιησούς ήταν ένας σοφός, ήταν
y Santiago, el hermano de Jesús. Él dice que Jesús era un sabio,
πολύ δημοφιλής με τους ανθρώπους.
que era muy popular entre la gente.
Μιλά γι 'αυτόν που παραδίδεται από την ελίτ των ηγετών του λαού του.
Habla de que fue entregado por los líderes de su gente.
Δεν ήταν όλοι οι άνθρωποι, ήταν απλά από ορισμένες
No fue toda su gente,
ομάδες στην Ιερουσαλήμ, που το έκαναν αυτό, παραδόθηκε
solo fueron ciertas personas en Jerusalén
στις ρωμαϊκές αρχές οι οποίες τον εκτέλεσαν.
que lo entregaron a la autoridades romanas,
Ο Ιώσηπος είπε επίσης ότι ο Ιησούς ήταν ένας εργάτης
quienes lo ejecutaron. Pero Josefo también dice que Jesús
παραδόξων.
era un trabajador de la paradoja.
Αυτό είναι ένας όρος που χρησιμοποιεί αλλού ο Ιώσηπος για
Y ese es un término que Josefo también usa
ένα άλλο προφήτη· για τον Ελισσαίο, αναφερόμενος στα
para otro profeta, para Eliseo,
θαύματα του Ελισσαίου.
refiriéndose a los milagros de Eliseo.
Έτσι, οι περισσότεροι μελετητές, κυρίως ο Geza Vermes (Γκέζα Βέρμες),
Muchos eruditos, en particular Geza Vermes,
ένας Εβραίος λόγιος στην Οξφόρδη, υποστήριξαν ότι
un erudito judío en Oxford
ο Ιώσηπος αναγνωρίζει τον Ιησού ως έναν εργάτη θαυμάτων.
ha planteado que Josefo reconoce a Jesús como un sabio de trabajos maravillosos.
Voiceover (Αφηγητής): Υπάρχει μια δεύτερη αναφορά στον Ιησού
Hay una segunda referencia a Jesús
εντός των Αρχαιοτήτων των Εβραίων του Ιωσήπου·
en Antigüedades de los judíos de Josefo,
ένα εδάφιο το οποίο η μεγάλη πλειοψηφία των μελετητών
un pasaje que la mayoría de los eruditos
το έχουν θεωρήσει ως αυθεντικό στο σύνολό του.
ha considerado auténtico en su totalidad.
"ο Φήστος ήταν τώρα νεκρός, και ο Αλβίνον ήταν ακόμα
"Festo había muerto y Albina estaba en camino,
"στο δρόμο, έτσι συγκέντρωσε το Συνέδριον των δικαστών
así que él reunió un Sanedrín de jueces
"και έφερε ενώπιόν τους τον αδελφό του Ιησού,
y trajo ante ellos al hermano de Jesús,
"ο οποίος ονομαζόταν Χριστός, του οποίου το όνομα ήταν Ιάκωβος,
quien era llamado Cristo, cuyo nombre era Santiago,
"και κάποιοι άλλοι, ή κάποιους από τους συντρόφους του·
y algunos otros, o algunos de sus compañeros.
"και όταν ο ίδιος είχε σχηματίσει μια κατηγορία εναντίον τους
Y cuando había formado una acusación contra ellos
"ως καταπατητές του νόμου, τους παρέδωσε για λιθοβολισμό."
como violadores de la ley, los entregó para que fueran lapidados".
Υπάρχουν πολλά που μπορούμε να ξέρουμε για τον Ιησού ιστορικά
Podemos conocer mucho de Jesús, históricamente,
από μη-Χριστιανούς πηγές· ότι υπήρξε
a través de fuentes no cristianas,
και έκανε ισχυρά έργα που ακόμα και εχθρικές
que existió y realizó cosas maravillosas
πηγές αναγνώρισαν.
que reconocen hasta las fuentes hostiles.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργκ) : Από την άλλη πλευρά, δεν είναι
Por otro lado,
δίκαιο να αποκλειστούν οι Χριστιανικές πηγές, διότι
no es justo excluir las fuentes cristianas
πολλοί άνθρωποι στις πρώτες δεκαετίες του
porque mucha gente en la década inicial del movimiento cristiano
Χριστιανικού κινήματος έγιναν πιστοί· όχι επειδή μεγάλωσαν σε ένα Χριστιανικό σπίτι,
se hizo creyente no por ser criada en un hogar cristiano,
αλλά επειδή η μαρτυρία σχετικά με τον Ιησού,
sino porque el testimonio sobre Jesús que les transmitieron
που πέρασε σε αυτούς ήταν τόσο αξιόπιστη, ώστε τους μετάπεισε.
era tan creíble, que se convirtieron.
Λοιπόν, είναι πραγματικά άδικο να αποκλείσουμε όλους τους
Así que es injusto excluir
πρωτοΧριστιανικούς συγγραφείς οι οποίοι ακολούθησαν αυτό το είδος
a todos los primeros escritores cristianos
ταξιδιού της ζωής γιατί ήταν τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία που περάσανε μέσα στην αφήγηση,
que siguieron ese tipo de peregrinaje porque fue la propia evidencia que luego narraron
που οδήγησε στην πνευματική μετατροπή τους.
lo que los llevó a convertirse.
Δεν είναι ότι ξεκίνησε με αυτό, κατά κάποιο τρόπο
No fue que lo daban por cierto
το προϋπεθέσαν, και έψαχναν για τρόπους για να το δικαιολογήσουν.
y buscaban razones para justificarlo.
Ούτε είναι σκόπιμο να αποκλείσουμε τα τέσσερα Ευαγγέλια· εξ ορισμού.
Tampoco es apropiado excluir a priori los Cuatro Evangelios
Μερικές φορές λέγεται, "Α!, αλλά είναι βιβλία Θεολογίας και όχι μόνο ιστορικά αρχείο, "
y decir: "Ah, pero son libros sobre teología
και αυτό είναι σίγουρα αλήθεια, αλλά στη συνέχεια κάθε
no registros históricos", y eso es verdad,
αρχαίας βιογραφίας, κάθε συγγραφέας αρχαίας ιστορίας
pero cada biografía antigua, cada escritor de historia antigua
είχε ένα ιδεολογικό σκοπό.
posee un propósito ideológico.
Η ιδέα των γεγονότων καταγραφής μόνο για να έχουν ένα
La idea de registrar hechos
ολοκληρωμένο χρονικό κάποιου γεγονότος είναι πραγματικά
para tener una crónica integral de algo
μια σύγχρονη εφεύρεση των τελευταίων αιώνων.
es realmente una invención moderna de los últimos siglos.
Κανείς στον αρχαίο κόσμο δεν θα είχε ονειρευτεί
Nadie en el mundo antiguo habría soñado con molestarse,
να ασχοληθεί, και έτσι εκτός αν κάποιος είναι διατεθειμένος να
y a menos que se esté preparado
είναι καχύποπτος για ιδεολογικούς λόγους σε κάθε
para sospechar de la ideología
αρχαία πηγή για κάθε θέμα, στην οποία περίπτωση θα
de cualquier fuente antigua, en cada tema,
έπρεπε να πετάξουμε έξω τα βιβλία μας του παγκόσμιου πολιτισμού,
en cuyo caso habría que desechar los textos de la civilización,
το οποίο κανείς δεν κάνει,
algo que nadie hace.
αυτό που είναι δίκαιο να κάνουμε είναι να διαβάζουμε τα Ευαγγέλια και
Lo justo es leer los Evangelios
να τα αξιολογήσουμε με τις δικές τους δυνάμεις.
y analizarlos por su propio mérito.
Υπάρχουν όλα τα είδη των εσωτερικών κριτηρίων για την αυθεντικότητα που κάνουν τα Ευαγγέλια
Hay todo tipo de criterios internos de autenticidad
εντυπωσιακά έγγραφα, και θα μπορούσε να είναι
que hacen de los Evangelios documentos impresionantes,
μια άλλη μακρά κουβέντα.
y esa podría ser otra larga conversación. PARTE II. ¿SON CONFIABLES LOS EVANGELIOS?
Voiceover (ΑΦηγητής): Οι πρωτογενείς ιστορικές πηγές έχουμε για τη ζωή του Ιησού είναι τα Ευαγγέλια,
La principal fuente histórica de la vida de Jesús
και οι επιστολές που περιέχονται πλέον στην
son los Evangelios, y las cartas,
Καινή Διαθήκη της Βίβλου.
que ahora están en el Nuevo Testamento de la Biblia.
Όμως , είναι η Καινή Διαθήκη ακριβής γραπτές πηγές
Pero ¿las escrituras del Nuevo Testamento
για τα γεγονότα που αναφέρουν;
son fuentes precisas de los eventos que reportan?
Ποια είναι τα συμπεράσματα των μελετητών και οι ιστορικοί που εξετάζουν την αξιοπιστία
¿Cuáles son las conclusiones de eruditos e historiadores
των Ευαγγελίων με τα ίδια κριτήρια με τα οποία
que examinan la confiabilidad de los Evangelios
όλα τα άλλα ιστορικά έγγραφα εξετάζονται;
con el mismo criterio que examinan todos los otros documentos históricos?
Gary Habermas (Γκαρυ Χάμπερμας): Ξέρεις, ένα πράγμα που με σκοτώνει είναι
Algo que me desagrada es la forma rápida y flexible
ο τρόπος που παίζουν το είδος του γρήγορα και χαλαρά με την Καινή Διαθήκη, αλλά δεν αντιμετωπίζουν
en que tratamos el Nuevo Testamento,
την υπόλοιπη ιστορία με αυτόν τον τρόπο.
pero al resto de la historia no la tratamos así.
Για παράδειγμα, ο Αλέξανδρος ο Μέγας έχει φτάσει να είναι
Por ejemplo:
μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες
Alejandro Magno es uno de los personajes más conocidos
του αρχαίου κόσμου.
del mundo antiguo.
Οι ιστορίες που έχουμε για τον Αλέξανδρο, τις μαρτυρίες του Αλεξάνδρου, ξεκινάνε από 300 έως 450 χρόνια μετά τον θάνατό του·
Las historias que tenemos de Alejandro, sus relatos, van desde 300 a 450 años luego de su muerte.
300 έως 450, και οι καλύτερες δύο, οι δύο πιο γνωστές ιστορίες, βιογραφίες, για τον Αλέξανδρο είναι ο Πλούταρχος
De 300 a 450. Y las dos mejores biografías de Alejandro
και Αρριανός, και είναι και οι δύο στο τέλος της
son las de Plutarco y Arriano, y ambos están al final de ese rango:
περιόδου· 425, 450, αλλά, γνωρίζουμε τόσα πολλά
425, 450. "Pero sabemos mucho sobre Alejandro.
για τον Αλέξανδρο. Πήγε ανατολικά από την Μακεδονία
Él fue desde Macedonia oriental hasta la India.
και στην Ινδία, και έκανε αυτό και έκανε το άλλο,
E hizo esto y aquello. Conquistó esto,
και κατέκτησε αυτό και η διαμόρφωση των στρατιωτών σε
con su configuración falange de tropas
φάλαγγα και κανείς δεν θα μπορούσε να σταθεί εναντίον του.
y nadie podía enfrentarlo".
Είμαστε τόσο σίγουροι ότι ξέρουμε όλα αυτά τα δεδομένα, και οι πηγές είναι 300 έως 450 χρόνια αργότερα.
Estamos muy seguros de conocer todos estos datos, y las fuentes son de 300 a 450 años después.
Σχεδόν ολοκληρωτικά. Όμως, τα Ευαγγέλια, χρησιμοποιώντας τη χρονολόγηση
Casi totalmente. Pero los Evangelios, usando fechas de críticos...
των κριτικών τώρα, θα χρησιμοποιήσω ημερομηνίες επικριτών
Voy a usar fechas de críticos
για να δείξω ότι εξακολουθούν να μην κάνουν - δεν αλλάζει τίποτα,
para mostrar que igual no cambian nada.
σχετικά με τις ημερομηνίες των κριτικών, ο Μάρκος είναι μόνο περίπου στο συν 40 μετά τον Ιησού.
En las fechas de críticos, Marcos es solo +40 después de Jesús.
Ο Ματθαίος είναι περίπου συν 50, με τις ημερομηνίες των κριτικών.
Mateo es cerca de +50 en las fechas de los críticos.
Ο Λουκάς περίπου στο συν 55, και ο καθένας βάζει τον Ιωάννη
Lucas es cerca de +55,
περίπου στο συν 65.
y todos ubican a Juan en cerca de +65.
Λοιπόν, πόσο άσχημα είναι τα 65 χρόνια αργότερα;
Bueno, ¿qué tan malos son 65?
Πολύ, Πολύ καλύτερα από οτιδήποτε έχουμε για τον Αλέξανδρο.
65 años después. Mucho mejor que lo que tenemos para Alejandro.
Voiceover (Αφηγητής): Μελετητές λένε ότι οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης δεν είχαν στην πρόθεση τους
Los eruditos señalan que los escritores del Nuevo Testamento
τα έργα να θεωρούνται φανταστικά ή θρυλικά κείμενα.
no quisieron que sus trabajos se consideraran ficticios
Αναμφισβήτητα, τα Ευαγγέλια του Ιησού Χριστού μπορούν να
o legendarios. Posiblemente, los Evangelios de Jesucristo
κατηγοριοποιηθούν στα είδη της αρχαίας βιογραφίας
pueden ser categorizados en los géneros
και ιστορική μονογραφία. Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Τα Ευαγγέλια ήταν αρχαίες βιογραφίες.
de biografía antigua y monografía histórica. Los Evangelios eran biografías antiguas.
Η πλειοψηφία των μελετητών τώρα τα αναγνωρίζουν έτσι, και είναι σίγουρα σωστό.
La mayoría de los eruditos ahora reconoce eso,
Εννοώ, όταν κοιτάξει κανείς τις επιλογές στην
y tienen razón.
αρχαία λογοτεχνία, τις κατηγορίες των ειδών,
Cuando observas las opciones en la literatura antigua,
τα είδη των γραπτών που ήταν διαθέσιμα
el tipo de géneros, el tipo de escrituras
στην αρχαία λογοτεχνία, κάποιος που πλησιάζει
que estaban disponibles en la literatura antigua,
τα Ευαγγέλια, βλέπει πως η ιστορία είναι για ένα πρόσωπο
alguien analizando los Evangelios
που έζησε πρόσφατα. Δεν έγραφαν μυθιστορήματα για τους ανθρώπους που
diría que es la historia de una persona que vivió recientemente.
έζησαν πρόσφατα.
Ellos no escribían novelas sobre gente que vivió recientemente.
Στην πραγματικότητα, συνήθως τα μυθιστορήματα ήταν ρομαντικά μυθιστορήματα για
De hecho, las novelas eran novelas de romances
εικονικούς χαρακτήρες· όχι πάντα, αλλά συνήθως.
sobre personajes ficticios, usualmente.
Εξετάζοντας όλες τις επιλογές, τα Ευαγγέλια ταιριάζουν
Si miras todas las opciones
με βιογραφία σε όλα τα σημαντικά σημεία
y los Evangelios encajan en la biografía en todos los aspectos importantes
που οι άνθρωποι θα αναζητήσουν για βιογραφία.
que se buscan en una biografía.
Από τους τέσσερις Ευαγγελικούς συγγραφείς, ένας, ο Λουκάς,
De los escritores de los Cuatro Evangelios,
ήταν επίσης ένας ιστορικός.
uno de ellos, Lucas, también era historiador.
Μια βιογραφία που είναι μέρος ενός μεγαλύτερου έργου, ένα πολύτομο έργο που ασχολείται με άλλους
Una biografía que es parte de una obra más grande,
ιστορικούς χαρακτήρες θα φαινόταν συνήθως
de varios volúmenes, que cuenta de otros personajes históricos,
όπως ακριβώς ένα βιογραφικό κομμάτι εντός
normalmente sería visto como un volumen biográfico
πολλών τόμων μιας ιστορίας.
dentro de una historia de varios volúmenes.
Ο δεύτερος τόμος του Λουκά, Το βιβλίο των Πράξεων,
El Segundo Volumen de Lucas, el Libro de los Hechos,
μιλά για την ιστορία της πρώιμης
habla de la historia
Χριστιανικής ιεραποστολής· ειδικά το πώς εξαπλώθηκαν
de la primera misión cristiana,
έχοντας επίκεντρο κυρίως την Ιερουσαλήμ
sobre todo de cómo se centraron inicialmente en Jerusalén
να βγουν έξω και να απλωθούν στους Εθνικούς.
hasta salir para llegarle a los gentiles.
Η υφή του Βιβλίου των Πράξεων στην πραγματικότητα αλλάζει
La textura del Libro de los Hechos
καθώς κινείται από ένα πεδίο στο άλλο·
cambia al pasar un lugar a otro.
από την εκκλησία της Ιερουσαλήμ, την ευσέβεια των
Desde la iglesia de Jerusalén,
πιστών της στη λατρεία το ναό,
la piedad de los creyentes de Jerusalén,
σε ένα κίνημα που αρχίζει τη διάδοση μεταξύ των εθνών.
adorando al templo, hasta un movimiento que empezó a expandirse entre los gentiles.
Ο τρόπος που ο Λουκάς τοποθετείτε χρονικά θεωρείτε
Y la forma en que Lucas lo describe encaja bien,
για τους περισσότερους μελετητές, όχι για όλους τους μελετητές,
en lo que muchos eruditos, no todos,
αλλά για τους περισσότερους ότι είναι μια ιστορική μονογραφία.
pero lo que muchos consideraban monografía histórica.
Είναι ενδιαφέρον, όταν βλέπουμε πολλές από τις
Es interesante cuando miras muchos de los detalles
λεπτομέρειες του δεύτερου τόμου του Λουκά, Το βιβλίο των Πράξεων,
del Segundo Volumen del Libro de los Hechos de Lucas,
ειδικά όσων αφορά στη Διασπορά,
sobre todo cuando llega a la diáspora,
εκτός της Ιουδαίας και της Γαλιλαίας, και περνάει στον
en las afueras de Judea y Galilea,
ευρύτερο ρωμαϊκό κόσμο,
y llega al mundo romano más amplio.
υπάρχουν τόσες πολλές περιοχές όπου μπορούμε να τον δοκιμάσουμε.
Hay muchas áreas donde podemos probarlo.
Μπορούμε να δοκιμάσουν ό,τι λέει εναντίον των αυτοπτών μαρτύρων για τον Παύλο, για τα ίδια πράγματα,
Podemos probar lo que dice contra los testimonios de Pablo
όπως το κατέβασμα με ένα καλάθι από
sobre lo mismo, como Pablo siendo bajado en una cesta
τα τείχοι στη Δαμασκό, από την αναφορά άλλων συγκεκριμένων αρχών και συγκεκριμένες πόλεις.
en las paredes de Damasco, hasta la mención de autoridades en particular,
Ο κύριος ηγέτης στην Έφεσο καλείται
en ciudades en particular. El jefe líder en Éfeso
'Ο υπάλληλος της πόλης', ο γραμματέας, το οποίο είναι σωστό
era llamado funcionario de la ciudad, el "grammateus",
για την Έφεσο.
lo que era correcto para Éfeso.
Οι ηγέτες της Θεσσαλονίκης καλούνται πολιτάρχες,
Los líderes de Tesalónica son llamados politarcas,
το οποίο ήταν σωστό για τη Θεσσαλονίκη. Τα μυθιστορήματα δεν ασχολούνταν με τόσες πολλές σωστές λεπτομέρειες.
lo que era correcto para Tesalónica. Las novelas no tenían correctos muchos detalles.
Για παράδειγμα, όταν ο Παύλος δοκιμάζεται μπρος στο Φήλικα,
Por ejemplo, cuando Pablo en enjuiciado ante Félix,
ο κυβερνήτης Φήλικας, και ο χρόνος που ο Παύλος
el gobernador Félix.
ήταν εκεί, ήταν η στιγμή που Φήλικας ήταν ο κυβερνήτης.
Bueno, la época en que Pablo estuvo allí fue cuando Félix era gobernador.
Κάποιος που κατασκευάζει αυτά τα πράγματα δεν θα του
Alguien inventando esto no lo habría sabido.
ήταν γνωστό αυτό· τα μυθιστορήματα, ξανά, συνήθως δεν περιλάμβαναν τέτοιο είδος πληροφοριών.
Las novelas no incluían ese tipo de información.
Εξάλλου, ο Φήλικας είχε πράγματι τρεις γυναίκες·
Además, Félix tuvo tres esposas.
όχι όλες ταυτόχρονα, αλλά ήταν παντρεμένος με τρεις
No al mismo tiempo,
πριγκίπισσες διαδοχικά.
pero se casó con tres princesas en sucesión.
Αυτή με την οποία ήταν παντρεμένος αυτή τη στιγμή ήταν η Δρουσίλλας, η οποία αναφέρεται ως γυναίκα του
Y con la que estaba casado en esa época era Drusila,
στο Βιβλίο των Πράξεων.
mencionada como su esposa en el Libro de los Hechos.
Ακόμη και αν Λουκά έλεγχε τα πράγματα, θα μπορούσε να σημειώσει τη λάθος γυναίκα.
Incluso si Lucas lo verificara, pudo equivocarse de esposa.
ο Παύλος τότε εμφανίζεται μπροστά στο Φηστό, που είναι στην πραγματικότητα
Pablo entonces compareció ante Festo,
ο επόμενος Ρωμαίος κυβερνήτης, και ο Φηστός καλεί τους
quien fue de hecho el próximo gobernador de Roma,
Αγρίππας το δεύτερο και Βερνίκη να έρθουν να ακούσουν τον Παύλο.
y Festo invita a Agripa II y a Bernice a escuchar a Pablo.
Ο Αγρίππας λοιπόν ήταν ο κυβερνήτης της περιοχής εκείνη την εποχή.
Agripa era el regente de una área en ese tiempo.
Ήταν γνωστός για τις επισκέψεις σε νέους υπαλλήλους που έρχονταν στην περιοχή, και η αδελφή του η Βερνίκη, στην πραγματικότητα
Se le conocía por visitar a los nuevos funcionarios.
ήταν παντρεμένη. Εκείνη δεν είχε ζήσει μαζί του
Y su hermana Bernice, en verdad había estado casada.
για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά πολύ πρόσφατα ο γάμος της
No había vivido con él durante mucho tiempo.
είχε διαλυθεί, και η Βερνίκη είχε έρθει για να μείνει με τον αδερφό της, τον Αγρίππα.
Pero su matrimonio se deshizo y se fue a vivir con su hermano.
Δηλαδή, συλλογή σωστών λεπτομερειών, στο σωστό χρόνο.
Es decir, obteniendo los detalles correctos, en el momento exacto.
Εξάλλου, ο Λουκάς μας λέει από την αρχή του Ευαγγελίου του ότι δεν κατασκευάζει απλά αυτά τα πράγματα.
Además, Lucas nos dice al comienzo de su Evangelio que no está inventando estas cosas.
Δίνει ένα καλό πρόλογο για ιστορική εργασία.
Hace un buen prefacio de trabajo histórico.
Ben Witherington III (Μπεν Γιδερινκτον ο τρίτος): Είναι αρκετά σαφές ότι αυτό που έχουμε στα Ευαγγέλια και στις Πράξεις είναι μια
Es muy evidente que lo que tenemos en los Evangelios,
απόπειρα σοβαρής αρχαίας βιογραφικής και ιστορικής συγγραφής.
y en los Hechos, es un intento de una escritura histórica y biográfica seria.
Όσο μπορούμε να τα ελέγξουμε εσωτερικά,
En la medida en que podamos chequearla internamente,
και σύγκρίνοντας το ένα με το άλλο,
y comparar una con otra,
και βρίσκοντας μικρά κομμάτια πληροφοριών στις επιστολές του Παύλου ή στις Πράξεις ή στο υπόλοιπο της Καινής Διαθήκης, ή σε ορισμένες δευτερεύουσες πηγές,
y encontrar información en las cartas de Pablo o en los Hechos, o en el resto del Nuevo Testamento, o en fuentes secundarias.
ως τώρα όσο μπορούμε να τα ελέγξουμε, φαίνεται να είναι ακριβή.
Mientras podamos chequearlas
Φαίνονται να είναι αξιόπιστοι μάρτυρες.
parecen ser precisas. Ellos parecen ser testigos confiables.
Voiceover (Αφηγητής): Μια από τις εσωτερικές ενδείκες δοκιμές
Una de las pruebas de evidencia interna
για ιστορική αξιοπιστία είναι η χρήση πρωτογενών πηγών.
para confiabilidad histórica es el uso de fuentes primarias.
Richard Bauckham (Ρίτσαρντ Μπάουκχαμ): Αρκετά κομμάτι ιστορίας βασίζεται σε μαρτυρίες, και καταθέσεις πραγματικές - είναι μια μορφή
Mucho de la historia se basa en testimonios.
της ανθρώπινης γνώσης, παράλληλα με διάφορες άλλες μορφές,
Y el testimonio es una forma de conocimiento humano,
αλλά είναι η μορφή της ανθρώπινης γνώσης όταν
al igual que otras varias formas.
ξέρεις κάτι επειδή κάποιος άλλος
Pero es una forma de conocimiento humano
σου έχει πει κάτι.
cuando sabes algo porque alguien más te lo dijo.
Δεν είναι κάτι που θα μπορούσες να ελέγξεις μόνος σου, αλλιώς δεν θα χρειαζόταν άλλος να σου το πει.
No es algo que puedas averiguar tú solo.
Είναι βασικά κάτι που στηρίζεσαι σε
Si no, no tendrían que decírtelo.
αυτό που ξέρει κάποιος άλλος.
Básicamente, te basas en alguien más que lo sabe.
Αυτό το κάνουμε συνέχεια στην καθημερινή ζωή.
Siempre hacemos esto en la vida diaria.
Ένα τεράστιο ποσό της ζωής μας βασίζεται στο ότι
Gran cantidad de nuestra vida
πιστεύουμε τα πράγματα που λένε οι άνθρωποι με ένα ή άλλο τρόπο, και δε χρειάζεται να είμαστε
se basa en creer lo que dicen otros de una forma u otra.
εύπιστοι γι 'αυτό.
Y no tenemos que ser crédulos al respecto.
Δεν πρέπει να πιστεύουμε ό,τι λέει καθένας.
No tenemos que creer todo lo que nos dicen.
Έχουμε λόγους να εμπιστευθούμε κάποιους ανθρώπους και να μην εμπιστευτούμε άλλους ανθρώπους.
Tenemos razones para confiar en algunos y en otros no.
Έχουμε λόγους να εμπιστευόμαστε κάποια πράγματα που λένε οι άνθρωποι και όχι άλλα.
Razones para confiar en lo que dicen unos y no otros.
Εμείς μπορούμε να είμαστε κριτικοί σε αυτό· δεν είμαστε ηλίθιοι. Παρ 'όλα αυτά, βασιζόμαστε σε μεγάλο μέρος των περιπτώσεων
Podemos ser críticos, no somos tontos. Pero, sin embargo, nos basamos, gran parte del tiempo,
για πράγματα που δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε μόνοι μας
en cosas que no podemos verificar nosotros mismos
σε ότι λένε άλλοι άνθρωποι.
que dicen otros.
Ένα πράγμα για τα Ευαγγέλια, βέβαια, είναι ότι τα γεγονότα που περιγράφουν είναι γεγονότα που
Algo de los Evangelios es que los eventos que relatan
οι άνθρωποι που τα ανέφεραν τα θεωρούσαν ως εξαιρετικής
son eventos que la gente que los reportó
σημασίας γεγονότα.
consideró muy significativos.
Αυτά είναι γεγονότα που άλλαξαν τη ζωή τους· επηρέασαν
Son eventos que cambiaron sus vidas,
τα πάντα στη ζωή τους, και σίγουρα
afectó todo en sus propias vidas
σκέφτηκαν πως είναι ικανά να αλλάξουν τον κόσμο πάρα πολύ σημαντικά, γεγονότα
y ellos los vieron como eventos que cambiaron al mundo,
μοναδικά στο είδος τους,
enormemente importantes, eventos únicos,
γεγονότα στα οποία ο Θεός εμπλεκόταν με έναν ιδιαίτερο τρόπο·
eventos en los que Dios estuvo involucrado
αν υπάρχει κάτι ξεχωριστό για τα γεγονότα αυτά,
de una manera especial.
αν είναι, όπως ήταν, έξω από τα συνηθισμένα γεγονότα.
Si hay algo especial en los eventos, si son eventos fuera de lo normal.
Πολλά πράγματα έχουν συμβεί στην ιστορία μπορούμε να σκεφτούμε, "Ω, καλά, ναι, φυσικά,"
Han pasado muchas cosas en la historia y pensamos:
"αυτό είναι το είδος των πραγμάτων που συνέβησαν σε μένα
"Claro, eso me pasó ayer,
"χθες, ή ότι είναι το είδος των πραγμάτων που έχω διαβάσει "περίπου στην εφημερίδα".
o leí sobre eso en la prensa".
Μερικές φορές, στην ιστορία, θα συναντήσετε, όπως ήταν τότε,
Pero, a veces, en la historia,
σχεδόν απαράμιλλες εκδηλώσεις· είδη πραγμάτων που
te encuentras con eventos sin paralelo,
δεν είχατε άμεση εμπειρία για τον εαυτό σας.
algo en lo que no tienes experiencia inmediata.
Λοιπόν, πώς θα ασχοληθείτε με αυτά;
¿Cómo manejas esos?
Νομίζω ότι ένα άλλο πολύ καλό παράδειγμα είναι αυτό
Creo que otro buen ejemplo de esto
ενός πολύ διαφορετικού είδους εκδήλωσης, αλλά ένα άλλο
es un tipo distinto de evento,
παράδειγμα ενός είδους μοναδικής εκδήλωσης στη σύγχρονη ιστορία είναι το Ολοκαύτωμα στη Ναζιστική Γερμανία.
pero otro ejemplo de un evento único en la historia moderna
Αυτό, νομίζω, είναι και πάλι, μια εκδήλωση όπου οι άνθρωποι
es el Holocausto en la Alemania Nazi. Este es, de nuevo, un evento
που γράφουν για το Ολοκαύτωμα είναι παρά πολύ
en el que la gente que escribe sobre él
εξαρτώμενοι από τη μαρτυρία επιζώντων του Ολοκαυτώματος.
depende enormemente del testimonio de los sobrevivientes.
Αν δεν είχαμε τη μαρτυρία αυτή επιζώντων του Ολοκαυτώματος,
Si no tuviéramos el testimonio de los sobrevivientes,
αν είχαμε μόνο περίπου τα εξωτερικά γεγονότα που
si solo tuviéramos los hechos externos
θα μπορούσατε να πάρετε από τα γερμανικά αρχεία και ούτω καθεξής,
que se obtuvieran de los registros alemanes,
δεν θα είχαμε καμία ιδέα για το πως ήταν πραγματικά, όπως ξέρετε.
no tendríamos idea de cómo fue en realidad.
Χρειαζόμαστε οπωσδήποτε εμπιστευτικές μαρτυρίες·
Necesitas totalmente el testimonio interno.
άνθρωποι που πέρασαν από αυτό και το βίωσαν.
De gente que pasó por eso, que lo experimentó.
Αυτό χρειαζόμαστε για ένα μοναδικό τύπο περιστατικού.
Eso es lo que necesitas para un evento único.
Γι 'αυτό πιστεύω το γεγονός ότι τα Ευαγγέλια
Y por eso pienso que el hecho de que los Evangelios
μας έρχονται από τους ανθρώπους που ήταν γνώστες,
nos llegaran de personas que estuvieron allí adentro,
που ήταν μαζί με τον Ιησού, που ήταν κοντά στον Ιησού, που έζησαν οι ίδιοι αυτά τα πράγματα,
con Jesús, o cercanas a Jesús, que experimentaron estas cosas,
κάνει πραγματικά πολύ πιο πολύτιμη τη μαρτυρία τους για το τι πραγματικά συνέβαινε.
lo convierte más valioso como testimonio de lo que realmente estaba pasando.
Voiceover (Αφηγητής): Ο Απόστολος Πέτρος έγραψε, "Γιατί
El apóstol Pedro escribió:
"δεν ακολουθήσαμε πονηρά επινοημένους μύθους, όταν
"No seguimos fábulas ideadas astutamente
"σας κάναμε γνωστή τη δύναμη και την έλευση του "Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αλλά ήμασταν
cuando les contamos del poder y la venida de Jesucristo,
"αυτόπτες μάρτυρες του μεγαλείου του."
sino que fuimos testigos de su majestad".
Στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο διαβάζουμε, "Και αυτός που έχει δει
En el Evangelio según San Juan, leemos:
"έχει καταθέσει και η μαρτυρία του είναι αληθινή,
"Y el que ha visto, ha sido testigo, y su testimonio es cierto,
"και ξέρει ότι λέει την αλήθεια, "έτσι ώστε να μπορέσετε να πιστέψετε."
y él sabe que dice la verdad para que ustedes crean".
Steve Gregg (Στηβ Γρκεγκ) : Δύο, αν όχι τρία, από τα τέσσερα Ευαγγέλια οι συγγραφείς ήταν πραγματικά παρόντες σε ορισμένα από
Dos, sino tres de los escritores de los Cuatro Evangelios,
τα πράγματα που καταγράφουν. Ο Ματθαίος ήταν, ο Ιωάννης ήταν·. το Ευαγγέλιο του Μάρκου
estuvieron presentes en algunas de las cosas que registran. Estuvieron Mateo, Juan.
θεωρείται Ευαγγέλιο του Πέτρου σύμφωνα με
El Evangelio de Marcos se considera el de Pedro,
πρώτες παραδόσεις. Ο Πέτρος είναι αυτός που είναι η αυθεντία πίσω από
según las primeras tradiciones.
το Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο.
Pedro en la autoridad tras el Evangelio de Marcos.
Ο Λουκάς, βέβαια, δεν ισχυρίζεται ότι ήταν παρόν σε οποιοδήποτε από τα γεγονότα.
Lucas no alega hacer estado presente en los eventos.
Μάλλον δεν ήταν Χριστιανός και δεν ήταν στην
Tal vez no era cristiano,
Παλαιστίνη αρκετά νωρίς για να δει τον Ιησού,
y no estaba en Palestina como para ver a Jesús,
αλλά στην αρχή του Ευαγγελίου του, είπε ότι είχε ευκαιρία να πάρει συνεντεύξεις από
pero al inicio de su Evangelio
αυτόπτες μάρτυρες και είχε εμπεριστατωμένη γνώση
dice que tuvo la oportunidad de entrevistar testigos
του θέματος.
y que tenía un gran conocimiento del tema.
Ήταν λοιπόν ένας αξιόπιστος μάρτυρας. Voiceover (Αφηγητής):"Επειδή, πολλοί επιχείρησαν
Así que era un testigo confiable.
"να συντάξουν διήγηση για τα πράγματα που σε μας
"Ya que muchos han compilado un relato
"είναι πλήρως βεβαιωμένα, καθώς μας τα παρέδωσαν
de las cosas logradas entre nosotros,
"αυτοί που εξαρχής έγιναν
igual a como nos fueron suministradas
"αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του λόγου.
por aquellos que desde el comienzo fueron testigos y sirvientes de la palabra.
"φάνηκε εύλογο και σε μένα
También me parece adecuado,
"που παρακολούθησα ακριβώς τα πάντα από την αρχή "να σου γράψω γι' αυτά με τη σειρά,
habiendo investigado todo cuidadosamente desde el inicio
"εξοχότατε Θεόφιλε· για να γνωρίσεις
para escribirlo para ustedes en orden consecutivo, un excelente teófilo,
"τη βεβαιότητα των πραγμάτων,
para que ustedes sepan la verdad exacta
"για τα οποία διδάχθηκες."
sobre las cosas que se les han enseñado".
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Ο Λουκάς έγραψε ιστοριογραφία.
Lucas escribía historiografía.
Μας το λέει στον πρόλογο, και τα μυθιστορήματα δεν
Nos dice en su prefacio,
είχαν τέτοιου είδους προλόγους, τέτοιο ιστορικό πρόλογο.
y las novelas no tenían este tipo de prefacios,
Υπάρχει ένα μυθιστόρημα που νομίζω ότι έχει έναν πρόλογο που
esos prefacios históricos.
μας λέει πώς έκανε την ιστορία, [(Longos) Λόγγος].
Creo que hay una novela que tiene un prefacio que dice cómo él inventó la historia, Longos.
Όμως, ο Λουκάς μας λέει ότι θα παρουσιάσει με λεπτομέρεια
Pero Lucas dice
τα γεγονότα που έγιναν ανάμεσά μας.
que va a detallar los eventos
Αυτή είναι η γλώσσα της ιστοριογραφίας.
que fueron realizados entre nosotros.
Επίσης, ο Λουκάς μας λέει για τα είδη των πηγών
Ese es el lenguaje de la historiografía.
που ήταν στη διάθεσή του. Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργ): Τα τέσσερα πρώτα εδάφια του
Lucas también nos habla de las fuentes de que dispuso.
Ευαγγελίου του Λουκά, που συχνά αναφέρεται ως
Los cuatro primeros versículos del Evangelio según San Lucas,
πρόλογος ή εισαγωγή, στην πραγματι- κότητα μας δίνουν την
siempre considerado como su prólogo o prefacio,
πιο μεγάλη ανάλυση από κάθε εδάφιο στα τέσσερα Ευαγγέλια
en verdad nos da más detalles que cualquier pasaje de los Cuatro Evangelios
ως προς τι νόμιζε ότι θα κάνει καθένας από τους συγγραφείς. Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Πρώτα από όλα, ο ίδιος μας λέει ότι
de lo que uno de esos escritores pensaba que estaba haciendo.
πολλοί;i έχουν προσπαθήσει να γράψουν ένα απολογισμό
Primero que nada, nos dice que muchos han escrito un relato de esto
αυτών των πραγμάτων μεταξύ μας.
entre nosotros.
Όχι μόνο ένα ή δύο, και όχι μόνο οι πηγές
No solo uno o dos,
που έχουμε ακόμη διαθέσιμες σήμερα, όπως ο Μάρκος
no solo las fuentes que aún tenemos hoy, como Marcos,
ή το υλικό που μοιράζεται με το Ματθαίο, αλλά υπήρχαν
o el material compartido con Mateo,
πολλές διαθέσιμες πηγές για τον Λουκα.
sino que Lucas tuvo muchas fuentes.
Σήμερα δε μπορούμε να το αναπαράγουμε αυτό, αλλά έχουμε
Hoy no podemos duplicar eso,
κάποιον που ήταν εκεί, όταν
pero tenemos a alguien que estuvo
οι πηγές αυτές ήταν διαθέσιμες.
cuando esas fuentes estaban disponibles.
Ακριβώς όπως όταν ο Σουετώνιος ή ο Τάκιτος, Ρωμαίοι ιστορικοί,
Igual que Suetonio o Tácito escriben sobre eventos.
γράφουν για παρόμοια περιστατικά· μερικές φορές μας λένε
A veces, nos dicen sus fuentes,
τις πηγές τους, μερικές φορές δεν το κάνουν, αλλά γνωρίζουμε ότι είχαν πηγές.
pero sabemos que tuvieron fuentes.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργ): Έτσι, έχουμε το Λουκά που δεν ήταν ένας αυτόπτης μάρτυρας, απ 'όσο γνωρίζουμε, κανενός από τα γραμμένα στο Ευαγγέλιό του.
Tenemos a Lucas, que no fue testigo presencial de nada en su Evangelio, según sabemos.
Έρχεται στο προσκήνιο στα μέσα από το βιβλίο των Πράξεων, παίρνοντας συνεντεύξεις και ακούγοντας δεύτερο και τρίτο χέρι από τους ανθρώπους που ο ίδιος αποκαλεί
Él aparece en la escena en medio del Libro de los Hechos entrevistando y escuchando de segunda y tercera mano
αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου.
a gente que llama testigos oculares
Ακριβώς ό,τι οι αρχαίοι ιστορικοί που προσπαθούσαν
y sirvientes de la palabra. Exactamente lo que los historiadores antiguos
να κάνουνε στο μέτρο του δυνατού.
hacían cuando era posible.
Richard Bauckham (Ρίτσαρντ Μπάουκχαμ): Ο Λουκάς ακολούθησε τη συνηθισμένη πρακτική των ιστορικών της αρχαιότητας· αυτό που τώρα
Lucas seguía la práctica normal de los antiguos historiadores,
καλούμε προφορική ιστορία· που πρόκειται για τους αυτόπτες μάρτυρες.
lo que ahora llamamos "historia oral",
Πιθανόν ο Λουκάς συνέλεξε τις παραδόσεις του μέσα
que es recurrir a los testigos oculares. Y tal vez Lucas estuvo recogiendo sus tradiciones
σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως ξέρεις, δεν είναι κάτι
en un periodo considerable.
που σκέφτηκε για να κάνει και στη συνέχεια το τελείωσε μέσα σε έξι μήνες.
No es algo que pensaba hacer y terminar en seis meses.
είναι κάτι που θα είχε προγραμματίσει.
Es algo que habrías planeado.
Ίσως από τη στιγμή που τελείωσε το Ευαγγέλιο του να μην υπήρχαν πολλοί αυτόπτες μάρτυρες ακόμα ζωντανοί.
Así que tal vez para cuando terminó su Evangelio,
Δεν είμαστε σίγουροι πότε έγραψε, ίσως αυτή είναι η περίπτωση.
no muchos testigos seguían vivos.
Πιθανώς συνέλεγε τις παραδόσεις του για αρκετό καιρό, και ίσως μερικές από τις παραδόσεις του
No sabemos cuándo lo escribió, pero tal vez estuvo recogiendo sus tradiciones un buen tiempo.
τις πήρε από άλλες γραπτές πηγές, αλλά θα το είχε
Y tal vez algunas de sus tradiciones
κάνει επειδή ήξερε ότι προήλθαν από
las obtuvo de fuentes escritas,
αξιόπιστες πηγές.
pero seguro lo hizo porque eran buenas.
Ίσως κάποιες από τις παραδόσεις του, να τις πήρε δεύτερο χέρι. Πάλι, θα είχε ρωτήσει κόσμο, θα τους είχε
Tal vez algunas tradiciones fueron de segunda mano,
ανακρίνει, θα είχε ελέγξει
pero habría interrogado a la gente,
τις πηγές και θα επιβεβαίωνε ότι στηριζόταν σε
habría verificado las fuentes
καλές πηγές.
para asegurarse de que su base era buena.
Το βασικό πράγμα είναι, μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα, ήταν το βασικό πράγμα. Voiceover (Αφηγητής): Για άλλη μια φορά, ο Λουκάς προόριζε το Ευαγγέλιο του
Lo clave es que las fuentes presenciales eran la base.
να είναι ένας πραγματικός απολογισμός με βάση τη μαρτυρία
Una vez más, Lucas quiso que su Evangelio
των αυτοπτών μαρτύρων.
se atuviera a los hechos,
όταν ο ίδιος αναφέρει στον πρόλογό του στο,
basado en los testimonios de testigos oculares.
"Αυτοί από την αρχή ήταν αυτόπτες μάρτυρες,
Cuando se refiere en su prefacio
"και υπηρέτες του λόγου."
"a aquellos que eran testigos oculares desde el inicio
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργ): Υπηρέτες του λόγου φαίνεται να είναι ένας αρκετά τεχνικός όρος για τους ανθρώπους σε εβραϊκούς, ελληνικούς, ρωμαϊκούς κύκλους οι οποίοι ήταν επιφορτισμένοι
y sirvientes de la palabra". Sirvientes de la palabra parece ser un término técnico para gente en los círculos judíos, griegos, romanos,
να μεταδίδουν προσεκτικά, από στόμα σε στόμα,
que se encargaron de la cuidadosa transmisión del boca a boca
μερικά σημαντικά γεγονότα ή σχήματα.
de algún evento o figura importante.
Richard Bauckham (Ρίτσαρντ Μπάουκχαμ): Η λέξη 'προφορική παράδοση'
La frase "tradición oral"
μπορεί να είναι μάλλον παραπλανητική, διότι συχνά χρησιμοποιείται
puede ser malinterpretada
μάλλον αόριστα.
porque normalmente es usada con imprecisión.
Μερικοί ιστορικοί που χρησιμοποιούν προφορικές πηγές, όπως για
Algunos historiadores que usan fuentes orales,
τη σύγχρονη ιστορία της Αφρικής, όπου προφορικές πηγές είναι ακόμα
como los de la historia africana moderna,
ένα πολύ βασικό συστατικό.
en donde todas las fuentes son un ingrediente clave.
Κάνουμε διάκριση μεταξύ της προφορικής ιστορίας και την προφορική παράδοση.
Diferenciamos la historia oral y la tradición oral.
Η προφορική ιστορία βασικά είναι μέσα στις ζωντανές μνήμες·
La historia oral está dentro de la memoria viviente.
είναι αυτό που μπορείτε να πάρετε από τους αυτόπτες μάρτυρες.
Es de donde obtienes cosas de los testigos oculares.
Η προφορική παράδοση είναι αυτό που έχει περάσει
La tradición oral es lo que pasa de generación en generación.
από γενιά σε γενιά. Οπότε αυτό είναι μια βασική διάκριση, και στην περίπτωση
Esa es la distinción clave.
των Ευαγγελίων, μιλώντας αυστηρά, έχουμε να κάνουμε
Y en el caso de los Evangelios, hablamos de historia oral,
με την προφορική ιστορία, επειδή το χρονικό διάστημα είναι μέσα στη ζωντανή μνήμη.
porque el período de tiempo es dentro de la memoria viviente.
Μερικοί από τους μελετητές που εργάστηκαν στα Ευαγγέλια
Algunos de los eruditos que trabajaron en los Evangelios
στις αρχές του 20ου αιώνα, οι άνθρωποι τους ονόμασαν κριτικοί μορφής,
a inicios del siglo XX, eran llamados los críticos de forma,
οι οποίοι εισήγαγαν πραγματικά την έννοια της προφορικής παράδοσης
e introdujeron la noción de la tradición oral
στη μελέτη των Ευαγγελίων· Τεράστια επιρροή.
en la erudición de los Evangelios.
Υπάρχουν τα μοντέλα της προφορικής παράδοσης.
Fue una enorme influencia. Hay modelos para la tradición oral.
Πράγματα όπως τα ευρωπαϊκά παραμύθια, τα οποία
Con cosas como los cuentos de hadas europeos,
περάσανε μέσα από τους αιώνες, πιθανώς, και περάσανε
que son transmitidos durante siglos, tal vez.
ανώνυμα και ποτέ δεν προορίζονταν
Y se transmiten anónimamente, y, además, jamás intentaron ser historia,
να είναι ιστορία· Ήταν πάντα παραμύθια. Ήταν όλα διασκεδαστικές ιστορίες που έλεγαν
siempre fueron cuentos de hadas, cuentos para entretener,
επειδή ήταν διασκεδαστικές.
que notas porque son entretenidos.
Μάλλον το λάθος μοντέλο για το τι συνέβαινε στην
Un modelo totalmente equivocado
περίπτωση των Ευαγγελίων.
a lo que pasaba en el caso de los Evangelios.
Δεν ασχολούμαστε με γενιές, πόσο μάλλον
No estamos lidiando con generaciones,
με αιώνες· έχουμε να κάνουμε με ένα πολύ σύντομο διάστημα
mucho menos siglos, es un período muy corto,
στο οποίο οι αυτόπτες μάρτυρες ήταν ακόμη διαθέσιμοι.
en los cuales los testigos oculares seguían disponibles.
Νομίζω ότι η προφορική ιστορία είναι πολύ πιο κοντά
Creo que la historia oral es una analogía más cercana
κατά αναλογία των όσων έκαναν οι συγγραφείς του Ευαγγελίου,
a lo que hicieron los escritores de los Evangelios,
αντί να μιλάμε για αυτούς ως αποδέκτες
en lugar de hablar de ellos como recipientes de la tradición oral
προφορικής παράδοσης, το οποίο δημιουργεί την εντύπωση, ξέρετε,
que crea la impresión de un período largo
η μακρά περίοδος κατά την οποία πολλά πράγματα συνέβησαν
en donde pasaron todo tipo de cosas
και οι παραδόσεις περάσανε από στόμα σε στόμα.
y las tradiciones pasaron de boca en boca.
Αυτό δεν ήταν έτσι.
No fue así.
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Οι προφορικές παραδόσεις ενός λαού, ας πούμε του Χριστιανισμού, έγιναν απολύτως απαραίτητες να καθορίζουν για κάθε άτομο ποιος είμαι, ποιοι είμαστε,
La tradición oral de un pueblo, digamos los primeros cristianos, se vuelve esencial definir para cada individuo quién soy,
και ποιος είναι ο σκοπός της ζωής μας είναι εδώ.
quiénes somos, y cuál es nuestro propósito en la vida.
Αυτό που αντιλαμβανόμαστε τώρα, νομίζω, ή θα πρέπει να
Y creo que ahora nos damos cuenta,
αναγνωρίσουμε, είναι ότι οι πρώτοι Χριστιανοί θα είχανε
o tenemos que reconocer, que los primeros cristianos
κρατήσει τις προφορικές τους παραδόσεις ως σχηματισμό ταυτότητας,
habrían mantenido sus tradiciones orales con una forma de identidad,
και ως εκ τούτου θα είχαν μια πραγματική ανησυχία
y, por tanto, habría habido preocupación por preservar
να διατηρήσουν και να έχουν θεματο- φύλακες γύρω από τη διατήρηση
y tener custodios de esa preservación
της φροντίδας των προφορικών παραδόσεων τους.
para cuidar de sus tradiciones orales.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Αν το Ευαγγέλιο του Μάρκου γράφτηκε
Si el Evangelio de Marcos
ας πούμε 25, ίσως ακόμη και 30 χρόνια μετά την ανάληψη του Ιησού, τότε πιθανώς έχεις 10.000 επαναφηγήσεις του ίδιου υλικού από τον Πέτρο μέχρι την καταγραφή από το Μάρκο.
fue escrito, digamos, 25, incluso 30 años luego de la ascensión de Jesús, tienes, probablemente, 10,000 recuentos del mismo material de Pedro
hasta que lo escribió Marcos.
Αυτό που συμβαίνει είναι, μαζεύουμε τους πρώτους αυτούς Χριστιανούς
Lo que pasa es que tienes a los primeros cristianos
να αρχίσουν να λένε τις ιστορίες του Ιησού,
que empiezan a contar la historia de Jesús
και το κάνουν τόσο στην κοινότητα
y lo hacen tanto en la comunidad de otros creyentes
άλλων πιστών και μπροστά σε άπιστους, λέγοντας τες ξανά και ξανά και ξανά.
como en la de los no creyentes, y la cuentan una y otra vez.
Αυτά είναι που κατά κύριο λόγο κάνουν για πολλά χρόνια στην Παλαιστίνη.
Lo hacen durante varios años en Palestina.
Κατά συνέπεια, έχετε άλλους αυτόπτες μάρτυρες οι οποίοι
Consecuentemente, tienes otros testigos oculares
παρατηρώντας τους, ακούνε και τους διορθώνουν
que los observan, los escuchan y los corrigen si se equivocan.
αν κάνουν λάθη. Έχετε λοιπόν αυτή τη συλλογική μνήμη στην κοινότητα που είναι
Así que tienes esta memoria en comunidad
άκρως εντυπωσιακή για την Καινή Διαθήκη.
que es muy impresionante para el Nuevo Testamento.
Δεν έχεις αυτούς τους ανθρώπους να λένε τις ιστορίες του Ιησού στην απομόνωση, χωρίς λογοδοσία σε άλλους πιστούς που ήξεραν τι ακριβώς συνέβη.
Estas personas no cuentan las historias de Jesús por separado, sin contar con los otros creyentes que sabían qué pasó.
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Αυτή η ιδέα αυτοπτών μαρτύρων είναι
La idea del testigo ocular
συνδετικός κρίκος που ενώνει την τρέχουσα παρουσίαση
es ser el eje que conecta la presentación actual
του μηνύματος του Ευαγγελίου πίσω στον ίδιο τον Ιησού.
del mensaje del Evangelio con el propio Jesús.
φαίνεται ότι όσο ζούσαν αυτόπτες μάρτυρες,
Y parece que mientras vivieran los testigos oculares,
μέχρι το θάνατο της πρώτης γενιάς,
hasta la muerte de esa primera generación,
το να κρατήσουν τη σύνδεση ήταν απολύτως απαραίτητο γι 'αυτούς.
mantener esa conexión era totalmente esencial.
Voiceover (Αφηγητής): Συνοψίζοντας, η λεκτική διακήρυξη είχε
En resumen, la proclamación oral tenía un centro estable
ένα σταθερό πυρήνα που επαναλαμβανόταν σε δημόσιους και
que fue vuelto a contar en público y privado,
σε ιδιωτικούς χώρους, προφυλαγμένη στη μνήμης και
resguardado por la memoria en comunidad
την κοινότητα, και επιβεβαιωμένη από αυτόπτες μάρτυρες.
y confirmado por testigos oculares.
Αυτό το στοιχείο δείχνει μια ισχυρή και αξιόπιστη
Esta evidencia apunta hacia una historia oral
προφορική ιστορία πίσω από τα γραπτά Ευαγγέλια.
fuerte y confiable tras los Evangelios escritos.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Αλλά παντού στην αρχαιότητα,
Pero en la antigüedad,
πολύ περισσότερο από ό,τι σήμερα στη δύση, οι άνθρωποι ήταν πολύ προσεκτικοί με την προφορική μνήμη.
mucho más que hoy en Occidente, la gente era muy cuidadosa con la memoria oral.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Αυτό που έχω παρατηρήσει, όταν πρόκειται για
Lo que he notado respecto a estas culturas,
τους πολιτισμούς αυτούς, ακόμη και στη σύγχρονη εποχή, είναι
incluso en tiempos modernos,
ότι η νοοτροπία της Μέσης Ανατολής είναι τόσο διαφορετική
es que la mentalidad del Medio Oriente es muy diferente
από τη σύγχρονη δυτική νοοτροπία.
a la mentalidad Occidental moderna.
Ο χρόνος που έχω περάσει, για παράδειγμα στην Τουρκία,
La época que pasé, por ejemplo, en Turquía,
έχουμε γνωρίσει μουσουλμάνους εκεί, η χώρα είναι 99,8 % Μουσουλμάνοι,
conocimos musulmanes. El país es 99.8% musulmán.
οι Μουσουλμάνοι αυτοί έχουν απομνημονεύσει ολόκληρο το Κοράνι,
Estos musulmanes han memorizado todo el Corán,
το οποίο έχει περίπου το μέγεθος της Αγία Γραφή μας - είναι μεγάλο βιβλίο-
que es como del tamaño de nuestra Biblia.
στα αραβικά, και παρόλα αυτά δεν ξέρουνε ούτε μια λέξη αραβικά.
Es un libro grande. En árabe, aunque no conocen ni una palabra de árabe.
Δεν το καταλαβαίνουν καθόλου.
No lo entienden.
Όλα είναι ακαταλαβίστικοι ήχοι, και έχουν
Así que son sonidos sin sentido e igual lo memorizaron todo.
απομνημονεύσει όλο το βιβλίο. Τώρα, για τους Δυτικούς, αυτό είναι αδύνατο, καθώς επίσης, φαίνεται παράλογο, αλλά αυτό είναι που
Para un occidental, eso es imposible. Y también parece no tener sentido. Pero eso es lo hicieron.
έκαναν αυτοί. Υπήρξαν ιεραπόστολοι που έχουν πάει
Ha habido misionarios que han ido a culturas del Medio Oriente
σε πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής, και όταν - μερικές φορές θα πουν, πες μια παραβολή του Ιησού,
y cuando cuentan una parábola de Jesús,
ή μια ιστορία για τον Ιησού από ένα από τα Ευαγγέλια, και την επόμενη μέρα, τα παιδιά, τα μικρά παιδιά,
o una historia sobre Jesús de uno de los Evangelios, al día siguiente, los niños, los pequeñines, lo repiten,
θα το επαναλάβουν έχοντας το ακούσει μια φορά, κατά λέξη.
habiéndolo escuchado una sola vez, palabra por palabra.
Είναι μια διαφορετική νοοτροπία.
Es una mentalidad distinta.
Με τον ερχομό της τυπογραφίας και το πώς
Con la llegada de la imprenta,
αυτή επηρέασε το δυτικό πολιτισμό,
y cómo impactó a la civilización occidental,
και τώρα με το διαδίκτυο, η ικανότητά μας να
y ahora, con Internet,
απομνημονεύουμε έχει συρρικνωθεί δραματικά, αλλά οι
nuestra habilidad para memorizar se ha reducido dramáticamente.
πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής και οι αρχαίοι πολιτισμοί,
Pero estas culturas del Medio Oriente,
και ιδιαίτερα ο αρχαίος εβραϊκός πολιτισμός είχε μάθει
las culturas antiguas, sobre todo la cultura antigua judía,
πώς να απομνημονεύουν και να ζουν απομνημονεύοντας εκτενώς.
aprendieron a memorizar y vivieron de la memorización.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Είχαμε ανθρώπους, αγράμματους ανθρώπους,
Había personas... personas incultas.
μερικοί λένε ότι αυτοί ήταν οι μόνοι γραμματιζούμενοι· όχι,
Algunos dicen que eran solo los instruidos.
αγράμματοι βάρδοι που δε μπορούσαν ίσως να διαβάσουν ή να γράψουν,
No, bardos incultos, quienes tal vez no sabían leer y escribir,
αλλά θα μπορούσαν να απαγγείλουν όλη την Ομήρου Ιλιάδα,
pero podían recitar toda la Ilíada de Homero,
και την Οδύσσεια από μνήμης.
y la Odisea, de memoria.
Είχαμε μορφωμένους ανθρώπους να μπορούν να εκτελέσουν επιτεύγματα που θα θεωρούσαμε εκπληκτικά.
Había gente instruida que podía realizar proezas que consideraríamos fenomenales.
Ένας τύπος πήγε σε μια δημοπρασία και άκουσε
Un sujeto fue a una subasta
κάθε στοιχείο που πωλήθηκε και στο τέλος της ημέρας, θα μπορούσε να επαναλάβει κάθε στοιχείο που πωλήθηκε,
y escuchó todos los artículos que eran vendidos, y, al final del día, podía repetir cada artículo,
την τιμή στην οποία πωλήθηκε,
el precio, la persona a quien se le vendió,
το πρόσωπο στο οποίο πωλήθηκε, χωρίς τη χρήση
sin usar ninguna anotación.
τυχόν σημειώσεων. Ένα άλλο άτομο πήγε σε μια απαγγελία ποίησης, άκουσε το ποίημα που απαγγελλόταν και όπως
Otra persona fue a un recital de poesía, escuchó el poema,
τελείωσε το ποίημα, ο τύπος στο πίσω μέρος είπε,
y cuando la persona terminó el poema,
"Εϊ, αυτό είναι λογοκλοπή. Αυτό είναι το ποίημα μου.
un sujeto en la parte trasera dijo: "Oye, eso es plagio.
"Μου έκλεψες το ποίημα μου!" Και ο τύπος μπροστά ήταν σαν, "Λοιπόν," ήταν σε δύσκολη θέση, γιατί δεν
Ese es mi poema, te lo robaste". Y el sujeto al frente se sintió avergonzado
ήξερε τι να πει, γιατί ο τύπος που διάβαζε
porque no sabía qué decir, ya que había estado leyendo el poema,
το ποίημα, δε το ήξερε από τη μνήμη.
no se lo sabía de memoria.
Ο τύπος στο πίσω μέρος, είπε, "μπορώ να το επαναλάβω και από τη μνήμη." Το επανέλαβε από τη μνήμη.
El de atrás dijo que podía repetirlo de memoria y lo hizo.
Στη συνέχεια, είπε , "Αχ, αστειευόμουν. Ήθελα απλώς να
Luego dijo: "Era broma.
"να σας δείξει πόσο καλή μνήμη μου."
Solo quería mostrarte lo buena que es mi memoria".
Υπήρχαν λοιπόν άνθρωποι που θα μπορούσαν να απομνημονεύσουν
Había gente que podía memorizar cosas al escucharlas,
καθώς άκουγαν κάτι· Απίστευτα κατορθώματα μνήμης.
una increíble proeza de memoria,
Όμως, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην μνήμη σε
pero se hacía énfasis en la memoria
ακαδημαϊκά περιβάλλοντα· από στοιχειώδεις ρυθμίσεις ως πάνω.
en los medios académicos, desde la escuela elemental.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Για, παράδειγμα οι ραβίνοι απάγγειλαν
Por ejemplo, los rabinos recitaban una lección
ένα μάθημα και οι μαθητές τους που εκπαιδεύονταν στα ραβινικά σχολεία, έπρεπε να απαγγείλουν με τις ίδιες
y los estudiantes entrenados en las escuelas rabínicas tenían que recitar las mismas palabras,
ακριβώς λέξεις ενίοτε ως και 500 φορές πριν να μπορέσουν να προχωρήσουν στο επόμενο μάθημα.
a veces, 500 veces para pasar a la próxima lección.
Υπήρχαν λοιπόν πολύ ισχυρές απαιτήσεις σχετικά με τη συνολική
Así que había una gran exigencia
επίδοση των φοιτητών.
en la ejecución oral de los estudiantes.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Οι μαθητές των διδασκάλων έπρεπε
Los discípulos de los profesores
να θυμούνται τι τους δίδαξε ο δασκάλους τους.
debían recordar lo que los profesores les enseñaban.
Θα μπορούσαν να συνενώσουν τις μνήμες τους στη συνέχεια, και συχνά το έκαναν.
Podían reunir los recuerdos después, y lo hacían.
Αν οι μαθητές του Ιησούς δεν θυμόνταν με ακρίβεια
Si los discípulos de Jesús
την ουσία από την περισσότερη διδασκαλία Του,
no recordaban con precisión la substancia de Su enseñanza,
αυτό δεν σημαίνει ότι θα θυμούνταν κάθε λεπτομέρεια,
no es decir que recordaban toda Su enseñanza,
αλλά αν δεν θυμόνταν με ακρίβεια την ουσία της διδασκαλίας του, δε θα ήταν
pero si no recordaban la substancia de la enseñanza,
αυτό που θα περιμέναμε από οποιαδήποτε μαθητές
no eran lo que se esperaba de cualquier discípulo
του πρώτου αιώνα.
en el primer siglo.
Φαίνεται πολύ πιο πιθανό, με βάση όλα τα
Parece que, basándose en la evidencia que tenemos,
στοιχεία που έχουμε, εβραϊκά στοιχεία, ελληνικές και ρωμαϊκές
la evidencia de la iglesia, evidencia griega y romana,
αποδείξεις, όλα τα στοιχεία που έχουμε από την αρχαιότητα, υπάρχουν τομείς όπου δεν έχουμε αποδείξεις,
toda la evidencia de la antigüedad... Hay áreas donde no tenemos evidencias,
αλλά έχουμε ένα σωρό αποδεικτικών στοιχείων, και όταν
pero tenemos muchas, y al unirlas,
τα βάζουμε όλα μαζί, υποδηλώνουν πως οι άνθρωποι θα θυμόντουσαν αυτά τα πράγματα.
sugiere que esta gente recordaba las cosas.
Voiceover (Αφηγητής): Πολλοί λόγοι μπορούν να δοθούν για την καθυστέρηση της γραφής των Ευαγγελίων, αλλά ακόμη και να σκεφτεί κανείς
Existen muchas razones para la demora de los Evangelios,
σχετικά με το ζήτημα αυτό με αυτούς τους όρους ίσως
pero incluso pensar en estas preguntas en estos términos
το σκέφτεται από λάθος σκοπιά,
quizás sea considerarla desde la perspectiva errada.
γιατί η λεκτική διακήρυξη των Ευαγγελίων ήταν
Porque la proclamación oral de los Evangelios
υψίστης σημασίας στα πρώιμα κίνητρα των Αποστόλων.
fue primordial en los primeros motivos de los Apóstoles.
Θα ήταν καλύτερα να ρωτήσετε,
Podría ser mejor preguntar
"Γιατί τα Ευαγγέλια γράφηκαν;"
por qué siquiera se escribieron los Evangelios.
Dan Wallace (Νταν Γουάλλας): Τα Ευαγγέλια δεν γράφτηκαν
Los Evangelios no fueron escritos
αμέσως μετά την ανάληψη του Ιησού,
inmediatamente después de la ascensión de Jesús,
και υπάρχουν μια σειρά από λόγοι για τους οποίους συνέβη αυτό.
y hay varias razones de por qué fue así.
Ίσως ο πιο σημαντικός είναι ότι αυτοί οι πρώιμοι
Tal vez la más importante es que los primeros discípulos
μαθητές πίστευαν ότι ο Ιησούς θα επιστρέψει πολύ, πολύ σύντομα, άμεσα, ανά πάσα στιγμή, και έτσι
creían que Jesús volvería muy pronto, inminentemente, en cualquier momento, así que la parusía,
η Δευτέρα Παρουσία, ή η έλευση του Χριστού, κατείχε εξέχουσα θέση στο μυαλό τους.
o la llegada de Dios, era prominente en sus mentes.
Κατά συνέπεια, δεν ήθελαν να θέσουν σε γραπτά τις ιστορίες του Ιησού.
Y por consiguiente, no querían poner por escrito las historias de Jesús.
Διέδιδαν τα νέα για Αυτόν σε ολόκληρο τον
Esparcían las noticias sobre Él
αρχαίο μεσογειακό κόσμο, τόσο πολύ έτσι ώστε η
a todo el mundo mediterráneo antiguo.
είδηση έφτασε στη Ρώμη εντός 15 ετών
Tanto, que las noticias llegaron a Roma pasados 15 años
και ο αυτοκράτορας έπρεπε να πετάξει έξω τους Εβραίους
y el emperador tuvo que expulsar a los judíos
επειδή προκαλούσαν όλα τα είδη των προβλημάτων με τους Χριστιανούς
porque causaban todo tipo de problemas con los cristianos
επειδή ακολουθούσαν έναν ονόματι Χριστούς, ή Χρήστο, ή Χριστός.
ya que seguían a un tal Chrestus, o Christus, o Cristo.
Υπήρχε λοιπόν αυτή η ισχυρή προφορική παράδοση λόγω
Así que había una fuerte tradición oral
της παρόρμησης του ευαγγελισμού και της αποστολής που τους κράτησε
debido al impulso de evangelismo y misión
από την επιθυμία τους να το καταγράψουν.
que les impidió querer reducirlo a escritura.
Από τη στιγμή που το καταγράφεις,
Cuando lo reduces a escritura,
υποθέτεις τυπικά ότι αυτό πρέπει να διαρκέσει πέραν από αυτή
asumes que tiene que durar más allá de esa generación
τη γενιά και να επηρεάσει την επόμενη ομάδα.
y afectar al próximo grupo, típicamente.
Μόνο μετά από μια-δυο δεκαετίες άρχισαν να
Un par de décadas después fue que se dieron cuenta
συνειδητοποιούν ότι ο Ιησούς θα μπορούσε να μην επιστρέψει σύντομα
de que Jesús podría no regresar pronto.
και, κατά συνέπεια,θα έπρεπε να καταγράψουν την ιστορία.
Y, por tanto, tenían que reducirlo a escritura.
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Πιστεύουμε ότι δεν υπήρξε ποτέ καθαρά προφορική παράδοση.
Creemos que jamás hubo una tradición totalmente oral.
Αν και ο λεκτικά προσανατολισμένος
Más bien el mundo oralmente orientado de la antigüedad
αρχαίος κόσμος σε όλη την περιοχή, υπήρξε ένα ενδιαφέρον μείγμα δεσπόζουσας λεκτικής παράδοσης, αλλά με μερικά
era una mezcla interesante de dominantemente oral,
λογοτεχνικά υφαντά μέσα σε αυτό.
pero con tejidos literarios.
Ο Λουκάς είναι ένα ιδιαίτερα μορφωμένο, πολύ ικανό πρόσωπο
Lucas era una persona altamente educada, muy competente,
όσον αφορά τη μόρφωση του πρώτου αιώνα, και δεν έχουμε
respecto al alfabetismo del siglo primero,
λόγο να πιστεύουμε ότι άλλοι, όπως ο Λουκάς δεν ήταν
y no hay razones para creer que otros como él
σε αυτό το κίνημα από πολύ νωρίς.
no estaban involucrados en este movimiento
Ακόμα κι αν πάρουμε μόνο το Ματθαίο ως αντιπροσωπευτικό
desde el principio. Incluso si tomamos a Mateo,
του είδος των ανθρώπων που θα μπορούσε να είναι στην
para reflejar el tipo de gente en el movimiento de Jesús.
πρώιμο κίνημα του Ιησού, κάποιος σαν το Ματθαίο, που εργαζόταν ως φοροεισπράκτορας,
Alguien como Mateo, recaudador de impuestos,
θα έπρεπε να έχει μια εμπορική παιδεία να
habría tenido formación en comercio
είναι σε θέση να κρατήσει τα βιβλία και τέτοια πράγματα.
para poder llevar la contabilidad y esas cosas.
Έτσι, οι Χριστιανικές παραδόσεις έλεγαν
Y no sorprende que la tradición cristiana
ότι ο Ματθαίος, από πολύ νωρίς, κρατούσε σημειώσεις
alega que Mateo, desde el inicio,
για τον Ιησού και τις διδασκαλίες Του.
escribió notas sobre Jesús y Sus enseñanzas.
Ολόκληρη η κατηγορία σημειώσεων είναι κάτι
La categoría de libretos es algo que ahora sabemos
που γνωρίζουμε πλέον πως ήταν πραγματική επιλογή για τους ανθρώπους
fue una opción viva para la gente en el primer siglo.
στον πρώτο αιώνα. Τώρα έχουμε ιστορικά προηγούμενα, και πραγματικές
Ahora tenemos un precedente histórico
φιλολογικές μαρτυρίες που δείχνουν ότι αυτό
y una evidencia real de que esto era lo que sucedía
συνέβαινε σε κάποιο από το αρχικό περιεχόμενο του Ιησού.
en algunos de los primeros contextos de Jesús.
Voiceover (Αφηγητής): Έχουμε εξακριβώσει την προέλευση της προφορικής
Hemos examinado la tradición oral tras los Evangelios
παράδοσης πίσω από τα Ευαγγέλια ως τα γραπτά Ευαγγέλια και έχουμε δει
hasta los Evangelios escritos,
ότι είναι εξίσου αξιόπιστα ως μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα
y hemos visto que son confiables como testimonio presencial
για το πρόσωπο και το έργο του Ιησού.
de la persona y el trabajo de Jesús.
Όμως, τι θα γίνει αν τα αντίγραφα των εν λόγω γραπτών Ευαγγελίων
Pero ¿y si las copias de los Evangelios escritos
ήταν κατεστραμμένα και το αρχικό κείμενο είχε χαθεί
estaban corruptos y el texto original
στη μετάφραση;
se perdió en la traducción?
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλομπέργκ): Ανάλογα με ποιους μιλάτε, υπάρχουν όλα τα είδη των αντιρρήσεων ως προς την αξιοπιστία
Depende de con quién hables hay todo tipo de objeciones a la confiabilidad de los Evangelios,
των Ευαγγελίων, αλλά μερικές από τις πιο συχνές που ακούγονται περιλαμβάνουν, "δεν έχει "αντιγραφεί η Βίβλος έχει τόσες πολλές φορές και, στη συνέχεια,
pero algunas de las más comunes incluye que si la Biblia ha sido copiada tantas veces
"μεταφράστηκε σε τόσες πολλές διαφορετικές εκδόσεις,
y traducida en tantas diferentes versiones,
"που απλά δεν έχουμε καμία εμπιστοσύνη
no existe la confianza
"σε αυτό που οι συγγραφείς είχαν αρχικά πει ή εννοούσαν;"
de qué dijeron originalmente sus escritores o quisieron decir
Συνήθως αυτό το είδος ερώτησης έρχεται από τους ανθρώπους
y normalmente ese tipo de pregunta viene de gente que no está al tanto
που πραγματικά δεν γνωρίζουν από τις χιλιάδες διαθέσιμων χειρογράφων και τα είδη των παραλλαγών
de los miles de manuscritos disponibles y que las clases de variantes y diferencias,
και τις διαφορές· οι περισσότερες εκ των οποίων είναι εξαιρετικά ελάχιστες που βρίσκει κανείς ανάμεσά τους.
son extremadamente minúsculas a las encontradas en ellos.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Ο αριθμός των χειρόγραφων της Καινής Διαθήκης που έχουμε σήμερα είναι μια τεράστια ποσότητα.
El número de manuscritos del Nuevo Testamento que tenemos es de una enorme cantidad.
Voiceover (Αφηγητής): Από τον Αύγουστο, 2013, το γενικό σύνολο
En agosto de 2013,
των χειρόγραφων της Ελληνικής Καινής Διαθήκης ανέρχεται σε 5.838.
el gran total de manuscritos griegos del Nuevo Testamento llega a 5,838.
Είναι περισσότερες από 1.000 φορές τα χειρόγραφα στοιχεία
Esto es más de mil veces
για την Καινή Διαθήκη από ότι για το μέσο
los datos de manuscritos del Nuevo Testamento
ελληνορωμαϊκό συγγραφέα.
que el promedio del autor greco-romano.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Αυτό είναι τόσο απίστευτο σχεδόν
Eso es increíble.
ακατανόητο όταν το συγκρίνουμε με οποιαδήποτε
Es casi incomprensible
άλλη αρχαία λογοτεχνία.
cuando lo comparas con cualquier literatura antigua.
Αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερα από 2,6 εκατομμύρια σελίδες χειρογράφων.
Eso llega a más de 2.6 millones de páginas de manuscritos.
Είναι ένα τεράστιο ποσό· αυτό είναι μόνο στην ελληνική γλώσσα.
Es una gran cantidad. Eso es solo en griego.
Έτσι έχουμε την Καινή Διαθήκη,
Luego tenemos el Nuevo Testamento,
λόγω των ευαγγελιστικών κινήτρων των πρώτων Χριστιανών
debido a los motivos evangelizadores de los primeros cristianos
για τη διαδώσει του Ευαγγελίου σε περιοχές όπου η Ελληνική δεν ήταν η κύρια γλώσσα,
de esparcir el Evangelio en áreas donde el griego no era el idioma primario.
η Καινή Διαθήκη μεταφράστηκε στα Λατινικά,
El Nuevo testamento fue traducido al latín,
στα Συριακά, στα Κοπτικά, στα Γεωργιανά, στα γοτθικά,
al siríaco, al copto, al georgiano, al gótico,
στα Αρμένικα, στα Αιθιοπικά.
al armenio, al etiópico.
Έχουμε χιλιάδες αντίτυπα σε αυτές τις γλώσσες.
Tenemos miles de copias en esos idiomas.
Δεν ξέρουμε τον ακριβή αριθμό· δεν έχουν
No sabemos el número exacto; no han sido tabulados aún.
μπει σε πίνακες. Στη Λατινική μόνο, έχουμε περισσότερα από 10.000 αντίτυπα
Solo en latín tenemos más de 10,000 copias
της Καινής Διαθήκης· χειρόγραφα αντίγραφα
del Nuevo Testamento, copias escritas a mano,
της Καινής Διαθήκης, που άρχισαν να μεταφράζονται
que empezaron a ser traducidas en el siglo segundo
το δεύτερο αιώνα, όταν τα Ευαγγέλια εξαπλώθηκαν δυτικά.
al llegar los Evangelios a Occidente.
Στη συριακή, εκατοντάδες, ίσως ακόμη μερικές χιλιάδες,
En siríaco, cientos, quizás un par de miles.
παρόμοια στην Κοπτική.
Lo mismo con el copto.
Η καλύτερη εικασία μας σε αυτές τις εκδόσεις, η καλύτερή, πιο
Nuestro mejor cálculo en estas versiones,
συντηρητική πρόβλεψη για τις εκδόσεις αυτές, είναι ότι
nuestro mejor cálculo conservador,
έχουμε τουλάχιστον 15.000 χειρόγραφα αντίγραφα.
es que tenemos al menos 15,000 copias escritas a mano.
Voiceover (Αφηγητής): Ο καλύτερος κλασικός συγγραφέας από άποψη
El mejor autor clásico
υπαρχόντων αντιγράφων χειρόγραφων είναι ο Όμηρος.
en términos de copias manuscritas existentes
Τα χειρόγραφα του Ομήρου αριθμούν λιγότερο από 2.400,
es Homero. Los manuscritos de Homero son menos de 2,400,
σε σύγκριση με τα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκη που
comparados con los del Nuevo Testamento
είναι περίπου δέκα φορές αυτό το ποσό, όταν
que son aproximadamente 10 veces esa cantidad
περιλαμβάνονται οι μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες.
cuando se incluyen las traducciones en otros idiomas.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Τώρα, όταν δείτε όλο αυτό το
Cuando ves todo este material, dices:
υλικό, λέτε, "Εντάξει, έχεις 5.000, σχεδόν "6.000 για την ελληνική Καινή Διαθήκη, και έχετε
"Bien, tienes 5,000, casi 6,000 para el Nuevo Testamento griego,
"περίπου 15.000 σε άλλες γλώσσες,
y tienes tal vez 15,000 para los otros idiomas,
"σίγουρα αυτά τα χειρόγραφα δεν είναι πλήρεις."
seguramente esos manuscritos no están completos".
Αυτό είναι σωστό.
Eso es correcto.
Υπάρχουν μόνο 60 πλήρεις Ελληνικά χειρόγραφα κείμενα Καινής Διαθήκης
Solo hay 60 manuscritos completos en griego,
που έχουν από το Ματθαίο μέχρι την Αποκάλυψη,
desde Mateo hasta Revelación sin ninguna brecha,
χωρίς κενά, επειδή δεν έχουν πειραχθεί με κάποιο τρόπο.
porque no se han deshecho.
Όμως, το αντιπροσωπευτικό ελληνικό χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης,
Sin embargo,
έχει μέσο όρο, μεγαλύτερο από 450 σελίδες.
el promedio de manuscritos del Nuevo Testamento griego es más de 450 páginas de largo.
Έτσι, αρχίζουμε τον πολλαπλασιασμό των αντιγράφων.
Si empiezas a multiplicar estas copias
Έχουμε αναπαράγει ολόκληρη την Καινή Διαθήκη από
tendrías al Nuevo Testamento
αυτά τα χειρόγραφα εκατοντάδες και εκατοντάδες φορές.
reproducido en estos manuscritos ciento y cientos de veces.
Όταν συγκρίνει κανείς με άλλα αρχαία ελληνικά
Pero cuando comparas eso con otra literatura antigua griega,
κείμενα, ο μέσος Έλληνας ή Λατίνος συγγραφέας έχει
el promedio del autor en griego o latín
λιγότερα από 20 αντίγραφα από τα γραπτά του, που εξακολουθούν
tiene menos de 20 copias de sus escritos,
να υπάρχουν, σε οποιαδήποτε γλώσσα.
aún en existencia. Escritos en cualquier idioma.
Στοιβάζοντάς τα εκείνα ίσως φτάνουν και τέσσερα πόδια ύψος (1,2 μ),
Los apilas y llega tal vez a cuatro, cinco pies,
και συνήθως πολύ λιγότερα από 20 αντίγραφα.
y normalmente son mucho menos de 20 copias.
Ο μέσος όρος είναι μάλλον τέσσερα, πέντε ή έξι.
El promedio es de 4, 5 o 6.
Την Καινή Διαθήκη, στοιβάζοντας αυτά τα χειρόγραφα,
Si apilas los manuscritos del Nuevo Testamento
είναι πάνω από ένα μίλι (1,6 χλμ) υψηλό.
llegaría a una milla de altura.
Τέσσερα πόδια ύψος, ένα μίλι ύψος.
Cuatro pies, una milla.
Αν είχατε ένα μαγικό ραβδί και μπορούσατε να εξαλείψετε όλα
Si tuvieras una varita mágica y desaparecieras
χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης στον κόσμο
todos los manuscritos del Nuevo Testamento de una vez,
μονομιάς, τις Ελληνικές, καθώς και όλες
los griegos y todas las versiones antiguas,
τις αρχαίες εκδόσεις, πάλι δεν θα μέναμε
todavía no nos quedaríamos sin un testigo.
χωρίς μάρτυρα. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας των αρχαίων Πατέρων της Εκκλησίας.
Y eso es debido a los padres antiguos de la iglesia.
Αυτοί οι πατερικοί συγγραφείς έγραψαν ερμηνευτικές σημειώσεις,
Estos escritores patrísticos escribieron comentarios,
έγραψαν κατηχήσεις, θεολογικές πραγματείες,
homilías, tratados teológicos, todo tipo de cosas.
όλων των ειδών τα πράγματα, και αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν
Y estos amigos no tenían el don de la brevedad.
το δώρο της συντομίας. Έχουμε, υπάρχει ένα μέρος στη Μπιορόν [Bioron] Γερμανία
Hay un lugar en Bioron, Alemania,
όπου έχουν πινακοποιήσει αυτές τις παραθέσεις λόγων
en donde han tabulado durante décadas
και παραπομπών στην Καινή Διαθήκη για δεκαετίες
estas citas y alusiones al Nuevo Testamento,
και δυο δεκαετίες πριν, βρήκαν
y hace un par de décadas
πάνω από ένα εκατομμύριο περικοπές
llegaron a más de un millón de citas del Nuevo Testamento
της Καινής Διαθήκης από αυτούς τους πατέρες της εκκλησίας.
de esos padres de la iglesia.
Έχουμε, και πάλι, το σύνολο της Καινής Διαθήκης ουσιαστικά να
De nuevo, tenemos el Nuevo Testamento
αναπαράγεται πολλές φορές, στα γραπτά των πατέρων.
reproducido muchas veces más solo en los escritos de los padres.
Το πρόβλημα λοιπόν που έχουμε με την κριτική του κειμένου
El problema que tenemos con la crítica al Nuevo Testamento
της Καινής Διαθήκης δεν είναι ότι έχουμε έλλειψη
no es que tengamos escasez de datos,
των δεδομένων, που είναι το πρόβλημα που όλα τα άλλα
que es cualquier literatura antigua
αρχαία λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζουν όταν πρόκειται την ανασύσταση του κειμένου.
cuando se trata de reconstruir el texto,
Το πρόβλημα που έχουμε με την κριτική κειμένου της
el problema con la crítica al Nuevo Testamento
Καινής Διαθήκης είναι πως έχουμε στρίμωγμα του πλούτου της.
es que tenemos de sobra.
Gary Habermas (Γκάρυ Χαμπερμας): Προφανώς, όταν μελετάμε
Obviamente, al analizar la confiabilidad
την αξιοπιστία της Καινής Διαθήκης, όσο νωρίτερες οι πηγές,
del Nuevo Testamento,
σε γενικές γραμμές, όσο προγενέστερες οι πηγές τόσο το καλύτερο.
mientras más antiguas las fuentes, en general, mejor.
Θέλουμε λοιπόν τα αποδεικτικά στοιχεία της Καινή Διαθήκη να είναι
Así que queremos evidencia del Nuevo Testamento
όσο πιο κοντά στα γεγονότα το δυνατό.
que sea lo más cercana posible a los eventos.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Το παλαιότερο χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης
Los manuscritos más viejos del Nuevo Testamento
έρχεται από το δεύτερο αιώνα.
provienen del siglo segundo.
Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα, και ίσως ως και 12.
Hay un mínimo de cuatro y tal vez tantos como doce.
Αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολο να χρονολογηθούν με ακρίβεια.
Es muy difícil de determinar exactamente.
Στην πραγματικότητα, αν δεν υπάρχει μια ημερομηνία αναγραμένη στο
De hecho, si no hay una fecha escrita en el manuscrito,
χειρόγραφο, και το έχουμε στους μετέπειτα αιώνες,
y tenemos eso en siglos posteriores,
ο τρόπος που χρονολογούνται αυτά τα χειρόγραφα
la forma de fechar dichos manuscritos
είναι από τη σύγκριση χειρογράφου, μεγέθους, χαρακτηριστικών,
es comparando la escritura, tamaño, características,
όλα τα είδη των διαφορετικών ζητημάτων που ονομάζεται παλαιογραφία,
todo tipo de cosas que se llama paleografía,
προσπαθώντας να προσδιορίσουμε την ημερομηνία και την μέριμνα,
para tratar de determinar la fecha y la providencia
και τέτοιου είδους πράγματα όπως ενός χειρόγραφου.
de un manuscrito.
Το πιο πρώιμο χειρόγραφο Καινής Διαθήκης είναι πιο πιθανόν το P52, το οποίο ήταν ο 52ος πάπυρος
Nuestro manuscrito más reciente tal vez sea el P52, que fue el papiro 52 de Nuevo Testamento
της Καινής Διαθήκης, που δόθηκε στη δημοσιότητα.
que fue publicado.
Είναι από την Αίγυπτο. Είναι γραμμένο και στις δύο πλευρές που σημαίνει ότι είναι μια
Es de Egipto. Está escrito por ambos lados,
πρώιμη μορφή βιβλίου, ή μορφή κώδικα, και έχει τα εδάφια Ιωάννου 18:31-33 στη μια πλευρά, και Ιωάννου 18:37-38 από την άλλη πλευρά.
es decir, que es un formato antiguo o formato códice, y tiene escrito Juan 18:31-33 de un lado y Juan 18:37-38 del otro lado.
Η ημερομηνία αυτή είναι κάπου μεταξύ 100 και 150 μ.Χ..
Su fecha es entre el 100 y el 150.
Έτσι το πρώτο μισό του δευτέρου αιώνα είναι ό,τι
Así que es de la primera mitad del segundo siglo
οι περισσότεροι μελετητές έχουν καταλήξει να πιστεύουν γι 'αυτό.
según creen muchos eruditos.
Με μια σειρά από πολύ σημαντικά στοιχεία, ιδιαίτερα
Sobre un número muy importante de bases,
η σύγκριση του χειρόγραφου με άλλα
sobre todo la comparación de este
αρχικά χειρόγραφα, τα δύο καλύτερα σωζόμενα χειρόγραφα
con otros manuscritos anteriores.
που συγκρίνονται με αυτό από άποψη εμφάνισης
Los dos mejores manuscritos que se comparan con este
του κειμένου ήταν αυτό που συντάχθηκε το 94 μ.Χ. και το άλλο που συντάχθηκε το 127 μ.Χ..
en cuanto al aspecto del texto fue uno escrito en el 94 d.C. y otro escrito el 127.
Αυτά έρχονται πιο κοντά στο πως έμοιαζε αυτό το χειρόγραφο.
Estos son los más cercanos a este manuscrito.
Λέτε, "Λοιπόν, δεν είναι πραγματικά υποκειμενική η χρονολόγηση ενός χειρόγραφου από τον τρόπο γραφής;"
Dirás: "¿No es subjetivo fechar un manuscrito por la escritura?"
Λοιπόν, είναι αν ο τρόπος γραφής δεν αλλάζει,
Bueno, es así si la escritura no cambia,
αλλά αλλάζει με την πάροδο του χρόνου.
pero la escritura sí cambia con el tiempo.
Η ειρωνεία είναι ότι είναι μεταγενέστερα χειρόγραφα Καινής Διαθήκης
Y la ironía es que el manuscrito más reciente,
γραμμένα κατά το Μεσαίωνα, από το 10ο έως το 13ο αιώνα που είναι τα
escrito en la Edad Media, del siglo 10 al 13,
πιο δύσκολα να χρονολογηθούν ανά αιώνα γιατί ο
que son los más difíciles de fechar por siglo,
τρόπος γραφής σταθεροποιήθηκε και δεν
porque esa escritura se estabilizó y no cambió mucho.
άλλαζε πολύ. Ακόμη και σήμερα μπορούμε να το πούμε αυτό με τα τυπωμένα βιβλία.
Incluso hoy podemos notar esto con libros impresos.
Αν μπορείτε να διαβάσετε ένα βιβλίο που λέει 'cooperation' σε αυτό,
Si lees un libro que tiene escrito "cooperation"
και έχει δύο μικρές τελείες πάνω από το πρώτο"o" (ö),
y tiene dos pequeños puntos sobre la primera "o",
αυτό λέγεται διαλυτικά. Δεν θα τα βρείτε στη σύγχρονη αγγλική γλώσσα.
se llama diéresis. Eso no existe en el inglés moderno.
Θα τα βρείτε στα βιβλία που γράφτηκαν πριν 30, 40,
Lo hallarás en libros escritos hace 30, 40, 50, 60 años.
50, 60 χρόνια. Αν δείτε ότι σας λένε, "Αυτό είναι παλιό."
Y si ves esto dices: "Esto es viejo".
Αν δείτε τα χειρόγραφα έγγραφα· τα έγγραφα ίδρυσης
Si ves los documentos escritos a mano,
για τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη δήλωση
los de la fundación de EE.UU., la Declaración de Independencia,
της Ανεξαρτησίας, το Σύνταγμα, και αν πάτε στο κτίριο των αρχείων και τα δείτε στη Γουάσινγκτον
la Constitución, y si vas a los archivos en Washington D.C.,
ΝτιΣι (Washington DC), θα παρατηρήσετε ότι ο τύπος γραφής
notarás que la escritura está hecha de una manera
γίνεται με τέτοιο τρόπο που είναι αρκετά διαφορετικός από όσα έχετε διδαχθεί στο σχολείο και στους μετέπειτα αιώνες.
que es totalmente distinta a la que te enseñaron en siglos más recientes.
Θα λέγατε ότι, αν ήταν μόνο για να δούμε αυτό το
Si miras ese manuscrito sin saber lo que es, dirás:
χειρόγραφο, δεν γνωρίζατε καν τι είναι, θα λέγατε, "Αυτό είναι παλιό. Είναι πάρα πολύ παλιό. Αυτό είναι πιθανώς
"Esto es viejo. Es muy viejo. Debe tener más de 100 años".
"κατά πολύ πάνω από 100 ετών." Ένας κοινός άνθρωπος που κάνει μια εικασία για αυτό.
Ese es un lego calculando eso.
όταν αρχίσεις να κάνεις αυτές τις συγκρίσεις,
Cuando empiezas a hacer estas comparaciones,
θα ανακαλύψει ότι υπάρχουν ορισμένοι γραμματικοί σχηματισμοί,
descubres cierta formación de letras,
ορισμένοι που λέγονται δίψηφα, όπου
lo que llaman ligaduras, donde se unen dos letras,
ένωναν δύο γράμματα, όπως στη λέξη αρχαιολογία (archaeology),
como en la palabra "archaeology",
που γραφόταν με το a και το e (æ) να μοιράζονται μία πλευρά.
que antes se escribía con la "a" y la "e" compartiendo un lado.
Σε αργότερα τυπωμένα κείμενα αυτό σταμάτησε.
Eso se eliminó en los textos impresos más recientes.
Αυτό ονομάζεται περίδεση όταν ενώνουμε δύο γράμματα μαζί.
Se llama ligadura cuando unes dos letras.
Αυτά ακολουθούν ένα συγκεκριμένο μοτίβο από την άποψη της χρονολόγησης.
Eso sigue un patrón en términos de cronología.
Υπάρχουν λοιπόν τρόποι για να χρονολογήσουμε αυτά τα χειρόγραφα.
Hay forma de fechas estos manuscritos.
Συνήθως μπορούμε να τα χρονολογήσουμε μέσα σε χρονικό διάστημα περίπου
Podemos fecharlos dentro de un período de 50 años,
50 χρόνια· ιδιαίτερα τα προγενέστερα χειρόγραφα.
sobre todo los manuscritos antiguos.
Το Ρ52 λοιπόν είναι σχεδόν σίγουρα το αργότερο μέχρι το 150 μ.Χ.,
Así que P52 es casi seguramente de no más tarde del 150 d.C.
και πιο κοντά στο 100 μ.Χ..
Y más cercano a 100 d.C.
Μπορεί να είναι ακόμη και στη δεκαετία του '90.
Incluso podría ubicarse en los 90.
Εξαιρετικά πρώιμο χειρόγραφο· πολύ, πολύ σημαντικό.
Un manuscrito muy antiguo, muy importante.
Ακόμα κι αν είναι μικρό, η σημασία του
Aunque es pequeño.
είναι ότι οι Ευρωπαίοι μελετητές, για 90 χρόνια, από
La relevancia de esto es que los eruditos europeos durante 90 años, desde 1844,
το 1844, είχαν υποστηρίξει ότι το Ευαγγέλιο του Ιωάννη
han sostenido que el Evangelio de Juan
δεν είχε σχεδόν καμία ιστορική αξία,
no tenía nada que decir de ningún valor histórico.
και όταν βρήκε ο Ρόμπερτς (Roberts) αυτό το μικρό κομμάτι,
Y cuando Roberts encuentra ese pequeño fragmento,
άλλαξαν τα πάντα.
eso cambia todo.
Ακόμα κι αν είναι ένα μικρό μέρος του κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο,
Aun cuando es una parte pequeña del Evangelio de Juan,
ήταν απόδειξη ότι το Ευαγγέλιο του Ιωάννη ήταν πολύ νωρίτερα
era evidencia que ese Evangelio
από ό,τι είχαν σκεφτεί, και, κατά συνέπεια, άνοιξε
era de mucho más antes de lo que pensaban.
την πόρτα για την ιστορική του αξιοπιστία.
Y se abrió la puerta a la confiabilidad histórica.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Τα πρώιμα κείμενα παπύρων
Los más antiguos conjuntos de papiros
είναι οι πάπυροι του Τσέστερ Μπιούτι (Chester Beatty) και οι παπύρους της Μπόντμερ (Bodmer) και οι δύο ομάδες μαζί
son los Papiros Chester Beatty y los Bodmer. Y esos dos conjuntos unidos
είναι μεταξύ μισού και δύο τρίτων ολόκληρης της Καινής Διαθήκης.
son de la mitad o dos tercios de todo el Nuevo Testamento.
Έχουμε λοιπόν παπύρους από τις αρχές του χρόνου, το οποίο
Así que tenemos papiros de esa época,
θα είναι στο δεύτερο αιώνα, '100, και μόλις ελάχιστα αργότερα.
que estaría en el siglo segundo, 100 y ligeramente después.
Πέραν αυτών των πρώιμων παπύρων, έχουμε αυτό
Además de estos papiros antiguos,
που ονομάζεται τετραμερής Ευαγγέλιο του Τατιανού, από περίπου το 180 μ.Χ.,
tenemos lo que se llama el Evangelio de Taciano,
και αυτό είναι μια παράθεση των Ματθαίου, Μάρκου, Λουκά, Ιωάννη.
de cerca del 180 d.C. Y es un lado a lado Mateo, Marcos, Lucas, Juan.
180 μ.X. εξακολουθεί να είναι λιγότερο από ένα αιώνα μετά την ολοκλήρωση
El 180 es todavía menos de un siglo,
της Καινή Διαθήκη· έχει και τα τέσσερα Ευαγγέλια.
después del cierre del Nuevo Testamento;
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Έτσι, όταν ακούω κάποιον να λέει,
tiene los Cuatro Evangelios.
"Λοιπόν, δεν μπορούμε να πούμε τι έλεγε στην πραγματικότητα το" "αρχικό κείμενο της Καινής Διαθήκης, επειδή δεν έχουμε
Cuando escuchas: "No sabes lo que dice de verdad porque no tenemos los originales
"τα πρωτότυπα και περιμέναμε μεγάλο χρονικό διάστημα πριν
y esperamos mucho para tener alguna copia".
"να γραφτούν τα αντίγραφα," τους λέω, ξέρεις, αν αυτή είναι η περίπτωση, τότε θα πρέπει να αποκλείσουμε τα πάντα
Le digo que si ese es el caso, entonces podríamos descartar
που γνωρίζουμε για το αρχαίο κόσμο, επειδή βασίζουμε
todo lo que sabemos del mundo antiguo,
τη γνώση μας για τον αρχαίο κόσμο σε χειρόγραφα
porque basamos nuestro conocimiento de él
που έρχονται εκατοντάδες χρόνια αργότερα.
en manuscritos que son de cientos de años más tarde.
Ο μέσος όρος των κλασικών συγγραφέων, τα υπάρχοντα αντίγραφα τους
Las copias existentes del autor clásico promedio
έρχονται τουλάχιστον μισή χιλιετία μετά τη συγγραφή τους.
vienen de al menos medio milenio después de que las escribió.
Για την Καινή Διαθήκη περιμέναμε μερικές δεκαετίες.
Para el Nuevo Testamento, esperamos décadas.
είναι μια καταπληκτική διαφορά.
Es una diferencia asombrosa.
Οι περισσότεροι μελετητές της κλασικής λογοτεχνίας, όταν
La mayoría de los eruditos de la literatura clásica
κάνουν κριτική υφής κειμένου, θα πρέπει να ανασυνθέσουν
cuando realizan críticas de textura,
το κείμενο, λόγω των κενών στη χειρόγραφη μαρτυρία,
tienen que reconstruir un texto por las brechas en el testimonio manuscrito,
όπου δεν έχουν τίποτα εκεί,και δεν γνωρίζουν
donde no tienen nada y no saben lo que está escrito.
καν τι είναι γραμμένο. Μερικές φορές λένε, "Δεν έχουμε ιδέα."
A veces dicen que no tienen idea. Por ejemplo,
Για παράδειγμα, έχετε 135 βιβλία ρωμαϊκής ιστορίας
tienen 135 libros de la historia romana de Libby,
που έγραψε ο Λίμπι και έχουν μείνει μόνο 42 από αυτά, έτσι δεν μπορούν να γεμίσουν τα κενά, το μόνο που λένε,
y solo queda 42 de ellos, no pueden llenar las brechas
"Δεν ξέρουμε τι είναι σε αυτά."
y dicen: "No sabemos qué hay en esos".
Ακόμη και με στα βιβλία που έχουν,
Pero incluso con los libros que sí tienen,
υπάρχουν μεγάλα κενά σε πολύ από αυτό το υλικό.
hay largas brechas en mucho de ese material.
Στην Καινή Διαθήκη, δεν είναι αυτή η κατάσταση·
Así no es con el Nuevo Testamento.
έχουμε τόσα πολλά χειρόγραφα, και δημιουργούν
Tenemos muchos manuscritos
ένα συνεκτικό μήνυμα που δεν υπάρχει απολύτως κανένας
y dan un mensaje coherente que casi no hay razón
λόγος ή σχεδόν κανένας λόγος για να καταλήξει με εικασίες σε οποιαδήποτε μέρος όπου μπορεί να πει,
para que exista conjetura y digas:
"Αυτό πιστεύω ότι έλεγε το αρχικό κείμενο,
"Creo que el texto original decía esto,
"δεν έχουμε κανένα χειρόγραφο να το υποστηρίξουμε."
no tenemos manuscritos que digan eso".
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπούμπεργκ): Έτσι, είμαστε πραγματικά σε θέση
Estamos en posición de decir
να πούμε ότι γνωρίζουμε τι αρχικά έγραψαν οι συγγραφείς
que sabemos qué escribieron originalmente
της Καινής Διαθήκης με ένα εκπληκτικά υψηλό βαθμό
los escritores del Nuevo Testamento
ακρίβειας, και οι άνθρωποι που ισχυρίζονται ότι είναι
a un nivel asombroso de precisión. Y la gente que alega que es corrupto,
διεφθαρμένη απλά δεν έχουν μελετήσει το θέμα.
simplemente, no ha estudiado la materia.
Dan Wallace (Νταν Γουάλας): Υπάρχουν κάποιοι που θέλουν να σκέφτονται
Hay a quienes les gusta pensar que las copias
ότι η αντιγραφή των χειρόγραφων της Καινής Διαθήκης
son similares al Juego del Teléfono,
είναι παρόμοια με το παιχνίδι σπασμένο τηλέφωνο, όπου κάποιος ψιθυρίζει μια σύντομη ιστορία στο αυτί κάποιου και
en donde alguien le susurra una breve historia a otro
επαναλαμβάνεται μέχρι να φτάσουμε στο δέκατο, δέκατο πέμπτο
y avanza hasta que llega a la persona 10 o 15,
πρόσωπο και αυτός τα απαγγέλλει δυνατά και είναι όλα αλλοιωμένα·
que lo dice en voz alta y es confuso, sin sentido.
δεν έχουν νόημα. Το σπασμένο τηλέφωνο είναι φτιαγμένο να είναι έτσι ώστε
El Juego del Teléfono está diseñado para que una historia,
μια ιστορία, η οποία δεν είναι ιδιαίτερα απλή, και μόνο ψιθυρίζετε, και μόνο μία φορά, να παραμορφώνεται. Διαφορετικά, αν όλοι λένε ακριβώς το ίδιο,
que no es sencilla, y es susurrada, y solo una vez, es confusa. De otro modo, si todos dicen lo mismo,
δεν είναι διασκεδαστικό, έτσι δεν είναι;
no es divertido.
Είναι ένα παιχνίδι παρέας· το κάνουμε αυτό στα πάρτυ.
Es parte del juego; lo hacemos en las fiestas.
Η αντιγραφή της Καινής Διαθήκης δεν είναι καθόλου όπως
Las copias del Nuevo Testamento
το σπασμένο τηλέφωνο.
no es como el Juego del Teléfono.
Πρώτα απ 'όλα, δεν ήταν λεκτική αντιγραφή,
Primero, no fueron copiadas oralmente,
αλλά ακόμη και αν αυτό είχε αντιγραφεί λεκτικά, δηλαδή, αν οι άνθρωποι απλά το απήγγειλαν ξανά και ξανά
y aún siendo así, si la gente las recitó una y otra vez
μέσα στους αιώνες, θα είχαμε κάνει μια πολύ καλύτερη
durante siglos,
δουλειά από ό,τι κάνουμε στη σύγχρονη κοινωνία,
habrían hecho un mejor trabajo que el que hacemos en la sociedad moderna,
όπως έχουμε μιλήσει για τον προφορικό πολιτισμό.
con la cultura oral.
Είναι αντιγραφή μέσω καταγραφής, και έχετε αυτούς τους
Son copiadas escribiéndolas,
γραφείς που αντιγράφουν από ένα κείμενο,
y tienes escribas que copian un texto,
και δεν είναι απλά μια ενιαία γραμμή μεταφοράς,
y no es una sola línea de transmisión
όπου μπορείτε να πάρετε συνέντευξη μόνο από το τελευταίο πρόσωπο
en donde solo entrevistas a la última persona.
στην εν λόγω γραμμή.
Así no es en el Nuevo Testamento.
Δεν είναι αυτή η περίπτωση με την Καινή Διαθήκη. Έχουμε πολλαπλές γραμμές μετάδοσης, οπότε ίσως
Hay múltiples líneas de transmisión,
τα πρωτότυπα έγγραφα πιθανότατα αντιγράφτηκαν
así que tal vez los documentos originales
10, 15, 20 φορές, ίσως, και στη συνέχεια μοιράστηκαν
se copiaron 10, 15, 20 veces,
σε διάφορες περιοχές στον αρχαίο κόσμο,
y salieron a través de varias áreas en el mundo antiguo,
όπου αντιγράφτηκαν και πάλι.
y son copiadas de nuevo.
Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν, "υπάρχουν κάποια λάθη εδώ.
La gente las reconoce: "Aquí hay errores.
"γνωρίζω ότι αυτό δεν είναι ό,τι λένε όλα τα χειρόγραφα"
Sé que esto no es lo que dicen los manuscritos".
Έτσι, μερικοί από αυτούς τους ανθρώπους πάνε πίσω στην πηγή,
Así que algunos regresan al lugar, leen el original,
διαβάζουν το πρωτότυπο, ή τουλάχιστον
o al menos ven los manuscritos antiguos,
κάποιο πρωτύτερο χειρόγραφο, και συγκρίνουν με αυτό.
y hay comparación.
Μπορείτε λοιπόν να πάρετε αυτά τα χειρόγραφα που βρίσκονται σε πληθώρα τον κόσμο της Μεσογείου και δεν είναι μόνο ότι
Así que estos manuscritos inundan el mundo mediterráneo y no solo sucede eso,
συμβαίνει αυτό, αλλά δεν εξετάζουμε μόνο την τελευταία γενιά αυτών των χειρογράφων.
sino que no vemos la última generación de estos manuscritos.
Θα μπορούσαμε να πάμε πίσω στο χρόνο και να πάρουμε συνέντευξη από έναν άντρα από
Podemos volver a entrevistar al sujeto del siglo XV,
το 15ο αιώνα ή το 10ο αιώνα ή του πέμπτου αιώνα
o al del siglo X, o al del siglo V,
ή του δευτέρου αιώνα να δούμε τι είχαν να πουν.
o al del siglo II para ver qué tiene que decir.
Για να συγκρίνουν την αντιγραφή της Καινής Διαθήκης
Así que comparar la copia del Nuevo Testamento
με το σπασμένο τηλέφωνο, η μόνη σύγκριση είναι
con el Juego del Teléfono...
ότι υπάρχει κάποια αντιγραφή και αυτό είναι όλο.
La única comparación es que se hacen copias, y nada más. PARTE III MILAGROS
Voiceover (Αφηγητής): Τα Ευαγγέλια παρουσιάζουν τον Ιησού ως εκτελεστή
Los Evangelios presentan a Jesús
απίστευτων θαυμάτων και ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς.
realizando milagros increíbles y resucitando.
Στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, διαβάζουμε ότι ο Ιησούς πήγε σε όλες τις πόλεις και τα χωριά, διδάσκοντας στις
En el Evangelio de Mateo leemos que Jesús fue por todas las ciudades y aldeas
συναγωγές τους, κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Βασιλείου,
enseñando en sus sinagogas, predicando el Evangelio del Reino,
και θεραπεύοντας κάθε ασθένεια και κάθε αρρώστια μεταξύ των ανθρώπων.
y sanando cada enfermedad y dolencia entre la gente.
Οι αντι-υπέρ-φυσιοδίφες βασίζουν τη σκέψη τους
Los anti-sobrenaturales basan su pensamiento en la presunción
στην προϋπόθεση ότι ο Θεός δεν έχει παρέμβει
de que Dios no ha intervenido en la historia
στην ιστορία, και ότι θαύματα δεν μπορούν να συμβούν.
y que los milagros no pueden ocurrir.
Ως εκ τούτου, ανεξάρτητα από το πόσο πειστικές
Por lo tanto, sin importar lo convincente de la evidencia,
μπορεί να είναι οι αποδείξεις, οι αντι-υπέρ-φυσιοδίφεις θα απορρίψουν κάθε ισχυρισμό θαυμάτων που καταγράφεται στα Ευαγγέλια,
los anti-sobrenaturales rechazarán cualquier milagro que se registra en los Evangelios.
ειδικότερα την Ανάσταση του Ιησού.
En particular, la resurrección de Jesús.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπούμπεργλ): Η πρώτη ερώτηση που πάντα
La primera pregunta que siempre tienes que hacer
πρέπει να ρωτήσουμε, όταν πρόκειται για την Ανάσταση,
cuando se trata de la resurrección
ή οποιαδήποτε θαύματα, είτε βρίσκονται στα
o de cualquier milagro, ya sea en los Evangelios
Ευαγγέλια, ή σε κάποιο άλλο έγγραφο,
o en cualquier otro documento es:
είναι είστε ανοιχτοί στο ενδεχόμενο του υπερφυσικού;
"¿Estás abierto a la posibilidad de lo sobrenatural?"
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Ξέρεις, είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι
Es interesante que a los críticos
οι επικριτές λένε στους Χριστιανούς, "Ναι, αλλά εσείς
les gusta decirles a los cristianos: "Sí, pero tienes milagros en tus Evangelios.
"έχετε θαύματα στα Ευαγγέλια. Εσείς πιστεύετε "στα θαύματα σήμερα, και απλά ξεφορτώνεστε
Ustedes creen en los milagros hoy día.
"τόσα πολλά από όσα κάνετε", κλπ., κλπ..
Y eso descarta mucho de lo que hacen, etc., etc."
Ένα από τα πρώτα πράγματα που θέλω να πω είναι,
Y una de las primeras cosas que quiero decir
αυτό απορρίπτει πράγματα από την δική σας πλευρά.
es que eso descarta las cosas desde tu perspectiva.
Αυτό φυσικά απορρίπτει πράγματα.
Eso descarta las cosas naturalmente.
φυσικά τα θαύματα είναι πολύ, πολύ σπάνια, σα φυσικά φαινόμενα.
Claro que los milagros son muy raros como eventos naturales.
Ε, ντα!, δεν είναι Καθόλου φυσικά φαινόμενα.
Bueno, no son para nada eventos naturales.
Όμως, όταν κάνεις αυτή την κρίση ως σκεπτικιστής,
Pero cuando haces esa crítica como escéptico,
προϋποθέτεις την κοσμοθεωρία σου.
estás asumiendo tu visión del mundo.
Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Έχουμε μια νατουραλιστική κοσμοθεωρία
Tenemos una visión del mundo naturalista
που επικρατεί στην κοινωνία μας· Ειδικά στην οικονομία.
que prevalece en nuestra sociedad. Sobre todo en el mundo académico,
Υποθέτουν ότι δεν υπάρχει υπερφυσικό.
y se asume que no existe lo sobrenatural.
Προφανώς η Αγία Γραφή καταγράφει υπερφυσικά φαινόμενα,
Y la Biblia registra cosas sobrenaturales,
οπότε αν το σημείο εκκίνησης είναι ότι δεν υπάρχει
así que si tu punto de partida
υπερφυσικό, τότε όλες οι εκθέσεις
que no existe lo sobrenatural,
υπερφυσικών πραγμάτων πρέπει να είναι μύθοι
que todos los reportes tienen que ser mitos,
ή θρύλοι ή ψέματα ή κάτι τέτοιο.
leyendas o mentiras, algo así.
Voiceover (Αφηγητής): Τι στοιχεία έχουμε ότι τα θαύματα
¿Qué evidencia tenemos de que los milagros sucedan hoy
συμβαίνουν σήμερα και ότι θαύματα συνέβησαν στην ιστορία;
y de que los milagros sucedieron en la historia?
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Σήμερα, όταν οι άνθρωποι αρχίζουν ακριβώς
Hoy, cuando la gente empieza con la premisa
με την παραδοχή ότι δε συμβαίνουν θαύματα,
de que no existen los milagros,
συχνά χωρίς να το γνωρίζουν, επαναλαμβάνουν
con frecuencia sin saber
τα επιχειρήματα του Ντέιβιντ Χουμ (David Hume).
que repiten los argumentos de David Hume.
Ο Ντέιβιντ Χουμ ήταν ένας φιλόσοφος πριν από μερικούς αιώνες
David Hume fue un filósofo de hace algunos siglos
ο οποίος ήρθε με μια θεώρηση ότι, για να πούμε πολύ απλά ο Ντέιβιντ Χουμ
a quien se le ocurrió el argumento, para poner simple un argumento más largo,
υποστήριξε ότι δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε μάρτυρες
que no podemos confiar en ningún testigo
που ισχυρίζονται θαύματα γιατί δεν υπάρχει μαρτυρία
que alegue algún milagro,
αρκετά αξιόπιστη για να ξεπεράσουμε την προκατάληψη εναντίον
porque ningún testigo es suficientemente creíble
των θαυμάτων, διότι, κατ 'ουσίαν, γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστοι αυτόπτες μάρτυρες για θαύματα.
para superar los prejuicios contra los milagros, ya que sabemos que no hay testigos creíbles de milagros.
Αν αυτό δεν είναι ένα κυκλικό επιχείρημα,
Si ese no es un argumento circular,
δεν ξέρω τι θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ένα.
no sabría cómo calificar uno.
Ένα από τα επιχειρήματα του Χουμ στηρίζεται στους φυσικούς νόμους.
Uno de los argumentos de Hume se basa en la ley natural.
Λέει ότι τα θαύματα είναι μια παραβίαση του φυσικού νόμου.
Dice que los milagros son una violación de la ley natural.
Ο Χουμ πήρε πολλά από τα επιχειρήματα του από προηγούμενους δυϊστές
Hume obtuvo muchos de sus argumentos
οι οποίοι ως επί το πλείστον έχουν ξεχαστεί σήμερα.
de antiguos deístas, cuya mayoría ha sido olvidada hoy.
Προσπαθούσε να επιχειρηματολογήσει εναντίον της Χριστιανικής
Trataba de argumentar
απολογητικής χρήσης των θαυμάτων, αλλά το επιχείρημα
contra el uso tolerante cristiano de los milagros,
ότι τα θαύματα είναι παραβίαση του φυσικού νόμου
pero argumentar que son una violación de la ley natural
μιλάνε εντελώς άσχετα στο ερώτημα αυτό,
muestra que no viene al caso en la pregunta,
γιατί κανένας, κανείς θεϊστής, κανείς Χριστιανός, πιστεύει
porque nadie, ningún teísta, ningún cristiano
ότι τα θαύματα αποτελούν παραβίαση κατά την έννοια
cree que los milagros son una violación
ότι ο Θεός καταπατά τους δικούς του νόμους.
en el sentido de que Dios viola su propia ley.
Ο Θεός δεν υπόκειται σε αυτούς τους νόμους.
Dios no está sujeto a esas leyes.
εξάλλου, η αντίληψη του ανθρώπου για τους φυσικούς νόμους
Además, la concepción humana de la ley natural
εξαρτάται από τη φυσική της εποχής του,
depende de la física de su día,
που είναι πολύ διαφορετική από τη φυσική του σήμερα.
que es muy distinta a la física de hoy.
Σήμερα, οι άνθρωποι κατανοούν το φυσικό νόμο
Hoy, la gente ve la ley natural como descriptiva,
ως περιγραφικό και αντί να καθορίζει
en lugar de decir qué puede y qué no puede pasar,
τι μπορεί ή δεν μπορεί να συμβεί, μάλλον είναι μια περιγραφή του τι γίνεται ή τι δε γίνεται.
más bien una descripción de qué pasa y qué no.
Ακόμη και στις μέρες του Χουμ, οι άνθρωποι που σχεδιάζοντας τις ιδέες των φυσικών νόμων πίστευαν στα θαύματα.
Incluso en la época de Hume, la misma gente que diseñaba las ideas de la ley natural, creía en los milagros.
Δεν ήταν οι επιστήμονες που διαφώνησαν με τα θαύματα,
No eran los científicos que disentían de los milagros,
αλλά η δύσπιστη φιλοσοφία του Χουμ.
era la filosofía escéptica de Hume.
Οι άνθρωποι έχουν χρησιμοποιήσει συχνά το επιχείρημα
La gente ha usado el argumento desde la analogía.
από αναλογία, βρίσκει τη ρίζα του
Esto básicamente vuelve a David Hume,
στο Ντέιβιντ Χουμ, αλλά διατυπώθηκε πιο επίσημα
pero fue formulado más formalmente
ίσως έναν περίπου αιώνα πριν, από τον Άαρων Στροτς (Αaron Strauch).
tal vez hace un siglo o algo así por Aaron Strauch.
Υποστήριξε ότι τα είδη εκδηλώσεων που δεν συμβαίνουν σήμερα, δεν έχουμε κανένα λόγο να πιστέψουμε
Él argumentó que los tipos de eventos que no pasan hoy,
ότι συνέβησαν στο παρελθόν.
no dan razón para creer que ocurrieron en el pasado.
Αυτό το επιχείρημα, έχει καταρριφθεί,
Este argumento ha sido rebatido
καθώς οι λόγιοι έχουν αρχίσει να καταλαβαίνουν
ya que los eruditos han empezado a despertar a la realidad
ότι στην πραγματικότητα έχουμε πολλούς αυτόπτες μάρτυρες υποστηρίζοντας αυτό που πιστεύουν, και πολλοί από εμάς πιστεύουμε,
de que tenemos muchos testigos que alegan lo que creen,
ότι θαύματα γίνονται και σήμερα.
y en lo que muchos creemos, que hoy también hay milagros.
Αν αρνούμαστε την ύπαρξη των θαυμάτων, εξ ορισμού,
Si negamos la existencia de milagros a priori,
χωρίς να εξετάσουν τα αποδεικτικά στοιχεία,
sin mirar la evidencia,
δεν ακολουθούμε την επιστημονική μέθοδο.
eso no sigue el método científico.
Η επιστημονική μέθοδος είναι επαγωγική· Βλέπει τα αποδεικτικά στοιχεία.
El método científico es inductivo.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπούμπεργκ): Μερικοί άνθρωποι λένε η σύγχρονη επιστήμη τα έχει διαψεύσει.
Mira las evidencias. Algunos dicen que la ciencia moderna los desmienten.
Δεν έχει κάνει τίποτα τέτοιο, και οι επιστήμονες είναι
No ha hecho nada de eso
πολύ πιο μετριοπαθείς σήμερα από ότι ήταν
y los científicos son más modestos en la actualidad
πριν από μια γενιά, αν και ορισμένοι παρουσιάζουν ακόμα μη αποδείξιμες δηλώσεις.
que lo que eran hace dos generaciones, aunque algunos todavía realizan alegatos no demostrados.
Η επιστήμη εξ ορισμού μελετά τα επαναλαμβανόμενα.
La ciencia, por definición, estudia lo repetible.
Τα θαύματα, εξ ορισμού, δεν είναι επαναλαμβανόμενα,
Los milagros, por definición, no son repetibles,
τουλάχιστον όχι με πανομοιότυπη τρόπο, και ως εκ τούτου,
al menos no en una forma idéntica.
οι δύο τομείς δεν συγκρούονται μεταξύ τους στην πραγματικότητα.
Y, por tanto, los dos dominios no entran en conflicto entre sí en absoluto.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Κανείς δεν πιστεύει μόνο ό,τι μπορεί να αναπαραχθεί.
Nadie cree solo lo que es replicable.
Κανείς δεν πιστεύει μόνο ό,τι μπορεί να προσδιορίσει με πειραματισμό.
Nadie solo cree lo que se determina con experimentación.
Αν κάποιος είναι νεκρός, και θέλετε να μάθετε
Alguien muere y quieres averiguar cómo murió.
πώς πέθανε, δεν μπορείς να πας πίσω στο χρόνο και να τον σκοτώσεις
No puedes volver y matarlo otra vez.
ξανά· επαναλάβετε το πείραμα για να δείτε πώς πέθανε.
Repetir el experimento para ver cómo murió.
Η εγκληματολογία λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο.
La ciencia forense funciona de manera distinta.
Η ιστοριογραφία λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο.
La historiografía funciona de manera distinta.
Τα θαύματα είναι, εξ ορισμού, μοναδικά·
Los milagros son únicos, no son replicables.
δεν μπορούν να αναπαραχθούν, για αυτό δεν καταλήγουν
Así que no terminan en publicaciones médicas,
πολύ συχνά σε ιατρικά περιοδικά, ειδικά όταν υπάρχει μια θεϊστική εξήγηση
sobre todo cuando se asocia a una explicación teísta,
που συνδέεται με αυτά, που κατά κανόνα δεν πρόκειται να επιβιώσει τη διαδικασία αξιολόγησης
lo que normalmente no pasara el proceso de revisión
μεταξύ εκείνων που δεν τους αρέσουν αυτού του
entre aquellos a quienes no les gusta ese tipo de explicación.
είδους οι εξηγήσεις. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να πάμε στο μέρος όπου τα θαύματα αναφέρθηκαν πως έχουν συμβεί και να τα ελέγξουμε και να δούμε πού
Pero lo que podemos hacer es volver a donde se reportaron esos milagros y revisarlos, ver dónde conseguimos la documentación.
μπορούμε να βρούμε την τεκμηρίωση.
La ciencia es limitada,
Η επιστήμη είναι περιορισμένη, αλλά η επιστήμη μπορεί επίσης να εξετάσει
pero también puede observar la evidencia y decir:
τα στοιχεία και να πει, "Εντάξει, αυτό το άτομο ήταν άρρωστο "με αυτό πριν. Μετά την προσευχή το άτομο, "έπαψε να είναι άρρωστος με αυτό."
"Bien, esta persona estaba enferma de eso antes. Esta persona, después de rezar, se curó de esto".
Πόσο συχνά συμβαίνει αυτό;
¿Con qué frecuencia pasa esto?
Έτσι, η επιστήμη μπορεί να κάνει ερωτήσεις όπως αυτή,
La ciencia puede hacer preguntas como esa,
αλλά το ζήτημα της ερμηνείας από την επιστήμη,
pero la pregunta de la interpretación de la ciencia,
το ζήτημα του πώς μπορούμε να εκτιμήσουμε τις αποδείξεις,
la pregunta de cómo evaluamos la evidencia
πρέπει να πάει πέρα ​​από αυτό.
tiene que ir más allá de eso.
Εκεί, σε μεγάλο βαθμό, οι προϋποθέσεις των ανθρώπων
Y, en gran medida, entra en juego la suposición.
μπαίνουν στο παιχνίδι. Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Αν το υπερφυσικό έχει συμβεί ποτέ,
Si lo sobrenatural ha ocurrido alguna vez,
αυτό έχει συμβεί στην ιστορία, και η γνώση
ha ocurrido en la historia.
της υπερφυσικής εκδήλωσης θα είναι η ίδια
Y el conocimiento del evento sobrenatural
όπως η γνώση οποιασδήποτε άλλης εκδήλωσης· μάρτυρες που το είδαν.
sería igual al de cualquiera: testigos que lo vieron.
Αν υπάρχουν αξιόπιστοι μάρτυρες που είδαν μια εκδήλωση,
Si son testigos confiables que vieron un evento,
τότε δεν έχουμε κανένα λόγο να αμφιβάλλουμε το γεγονός,
entonces no tenemos razón para dudar de él,
μόνο και μόνο επειδή περιλαμβάνει δυνάμεις που μπορεί να μην είμαστε εξοικειωμένοι προσωπικά.
solo porque involucra fuerzas que no nos son familiares.
Greg Boyd (Γκεγκ Βπόιντ): Δεν είμαστε εναντίον της ιστορικής κριτικής
No estamos en contra del Método histórico-crítico.
μεθόδου, καθόλου, απλά πιστεύουμε ότι πρέπει να είναι πιο κριτική.
Pensamos que debe ser más crítico.
Μια ιστορική κριτική μέθοδος που εκ της βάσεως αποκλείει τα θαύματα δεν είναι αρκετά κριτική,
El Método histórico-crítico que a priori descarta milagros
επειδή δεν είναι αρκετά κριτικό με τη δικιά της
no es lo suficientemente crítico,
εθνική προοπτική, την δική της περιορισμένη άποψη του κόσμου,
porque no es crítico de su propia perspectiva étnica,
τη δική της περιορισμένη εμπειρία.
su propia visión del mundo limitada,
Ας εφαρμόσουμε λοιπόν την ιστορική κριτική
de su propia experiencia. Apliquemos el Método histórico-crítico,
μέθοδο, αλλά ας είμαστε πραγματικά κριτικοί σε αυτό,
pero seamos críticos de él,
και επικριτικοί ως προς τη δυνατότητα της δικής μας
y seamos críticos de la posibilidad
περιορισμένη κοσμοθεωρία, όντας μερικές φορές, εσφαλμένη.
de nuestra limitada visión del mundo que a veces es errónea.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλούμπεργκ): Αν κάποιος είναι τουλάχιστον ανοικτός
Si alguien está abierto a la posibilidad
στη δυνατότητα ότι θα μπορούσε να υπάρχει ένας Θεός,
de que podría existir un Dios,
που σε σπάνιες περιπτώσεις, για το δικό Του σκοπό, λειτουργεί με τρόπο διαφορετικό από ό,τι οι κανονικοί φυσικοί
que en raras ocasiones, para Sus propósitos, actúa de manera distinta a las leyes normales científicas de causa y efecto,
νόμοι της αιτίας και του αποτελέσματος, που ο Ίδιος δημιούργησε, τότε το ερώτημα είναι για την Ανάσταση,
que Él también creó. Entonces, la pregunta de la resurrección,
ή οποιοδήποτε άλλο θαύμα, στα Χριστιανικά έγγραφα
o de cualquier otro milagro, ya sea en documentos cristianos
ή οποιαδήποτε άλλα έγγραφα, πόσο ισχυρή είναι η απόδειξη;
o cualquier otro documento es cuán fuerte es la evidencia.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Υπήρξε έρευνα που έγινε από γιατρούς
Hubo una encuesta realizada a médicos en EE.UU.
στις ΗΠΑ, και πάνω από το 70 % από αυτούς είπαν
y más del 70% de ellos
ότι πιστεύουν πως εξακολουθούν να συμβαίνουν θαύματα σήμερα
dijeron que creían que los milagros ocurrían hoy
όπως συνέβαιναν και στην αρχαιότητα,
como ocurrían en la antigüedad.
και το πιο αξιοσημείωτο ήταν
Y lo más extraordinario
ότι το 55 % από αυτούς είπαν ότι είχαν δει θεραπευτικά
fue que el 55% de ellos dijeron haber visto resultados de tratamientos
αποτελέσματα που θεωρούνται θαυματουργά.
que consideraban milagrosos.
Υπήρξε μια έρευνα που έγινε από ομότιμους, πιστεύω το 2006, στην οποία μελετήθηκαν Πεντηκοστιανοί
Se realizó una encuesta, creo que en 2006, en donde se estudió a pentecostales y carismáticos,
και χαρισματικοί, θα έρθουμε σε άλλους Χριστιανούς
y a otros cristianos en su momento,
σε μια στιγμή, αλλά σε δέκα χώρες.
en diez naciones.
Σε αυτές τις 10 χώρες μόνο, μεταξύ των Πεντηκοστιανών
Y solo en estas diez naciones,
και χαρισματικών μόνο, περίπου διακόσια εκατομμύρια
los pentecostales y carismáticos llegan a doscientos millones
ανθρώπων, ισχυρίζονται ότι έχουν γίνει μάρτυρες θείας θεραπείας.
y alegan haber presenciado curaciones divinas.
Μόνο σε αυτές τις 10 χώρες, από τους υπόλοιπους Χριστιανούς στην έρευνα που δεν είναι Πεντηκοστιανοί ή Χαρισματικοί, περίπου το 39% από αυτούς υποστήριξαν ότι είχαν δει
En las mismas diez naciones, tomas a los otros cristianos, que no alegan ser pentecostales o carismáticos, y cerca del 39% de ellos
θεία θεραπεία.
alegan haber visto curaciones divinas.
Μερικές από αυτές τις μαρτυρίες είναι εξαιρετικές.
Algunos de estos relatos son extraordinarios
Σε πολλές περιπτώσεις, έχουμε ανθρώπους που δεν ήταν
y en muchos casos hay gente que no era cristiana
Χριστιανοί τη στιγμή που έγιναν μάρτυρες
cuando presenciaron esto
αυτών των πραγμάτων, και έγιναν Χριστιανοί ως αποτέλεσμα
y se convirtieron en cristianos como resultado de esas cosas
αυτών των πραγμάτων,που ήταν τόσο διαφορετικά από συνήθεις προσδοκίες τους.
que eran muy distintas de sus expectativas normales.
Περίπου 10 χρόνια πριν, υπήρχε μια πηγή μέσα από
Hace cerca de diez años, hubo una fuente del Consejo Cristiano Chino,
το Κινέζικο Χριστιανικό Συμβούλιο, το οποίο, νομίζω, συνδέθηκε με την Τρι-πρόσωπη Εκκλησία (Three-Self Church),
afiliado a la iglesia Three-Self,
και αυτή η πηγή, δήλωσε ότι περίπου το 50 %
y esta fuente dijo que, aproximadamente,
όλων των προσήλυτων στο Χριστιανισμό των προηγούμενων
el 50% de todas las conversiones al cristianismo
20 χρονών,οφειλόταν σε αυτό που ονομάζεται
en los 20 años anteriores
εμπειρίες θεραπευτικής πίστης.
se han debido a lo que llaman experiencias de curación por fe.
Μια άλλη πηγή που συνδέεται με σπιτικές εκκλησίες,
Otra fuente, afiliada a las iglesias domésticas,
τις ανεπίσημες εκκλησίες στις αγροτικές περιοχές,
las iglesias no oficiales en áreas rurales,
πρότεινε ότι οι αριθμοί θα μπορούσαν να είναι τόσο υψηλοί
sugirió que la cifra podía llegar al 90%.
ως και 90%. Τώρα, δεν έχω κανέναν τρόπο να γνωρίζω ποιο ήταν το πραγματικό
No tengo forma de saber cuál fue el porcentaje real,
ποσοστό, και πάλι, τα στατιστικά στοιχεία που έδωσα νωρίτερα, μπορούν να αμφισβητηθούν από την άποψη της ακριβείς αριθμών.
y las estadísticas que di antes pueden discutirse en términos de cifras exactas,
Το θέμα είναι, ότι μιλάμε για εκατοντάδες
pero el punto es que hablamos
εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο,
de cientos de millones de personas en el mundo entero,
επειδή τα πρώτα στοιχεία ήταν από 10 μόνο χώρες,
porque las primeras cifras fueron sobre diez naciones,
και σε ορισμένες χώρες μιλάμε για εκατομμύρια ανθρώπων που αλλάζουν αιώνες προγονικής παράδοσης και πεποιθήσεων σε ορισμένα σημεία,
y en algunas naciones hablamos de millones de personas cambiando siglos de sus filiaciones ancestrales
για να ακολουθήσουν τον Ιησού, επειδή πιστεύουν
y de creencias en algunos puntos para seguir a Jesús
ότι ο Ιησούς έχει κάνει κάτι που δεν μπορεί εύκολα να
porque creen que Él ha hecho algo que no puede ser fácilmente explicado de otra manera.
εξηγηθεί με άλλο τρόπο. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να πάρω συνέντευξη από εκατοντάδες
No puedo entrevistar a cientos de millones de personas,
εκατομμύρια ανθρώπων , αλλά έχω πάρει συνέντευξη από πολλά άτομα, και μάζεψα μια σειρά από εκθέσεις,
pero he entrevistado a mucha gente y he sacado una variedad de reportes,
που συμπεριλαμβάνουν στιγμιαίες θεραπείες τύφλωσης, κώφωσης και ανθρώπων που αναστήθηκαν από τους νεκρούς
incluyendo curas instantáneas de cegueras, sorderas, y gente resucitada,
που ήταν νεκροί, από όσο μπορούσε κάποιος να πει ήταν νεκρός, για ώρες.
que estuvieron muertas durante horas.
Υπάρχουν θαύματα που έχουν ιατρική τεκμηρίωση.
Hay milagros que tienen documentación médica.
Το Νότιο Ιατρικό Περιοδικό (Southern Medical Journal) δημοσίευσε ένα άρθρο
El Southern Medical Journal
τον Σεπτέμβριο του 2010.
publicó un artículo en septiembre de 2010.
Υπήρχε ένα άλλο άρθρο στο Βρετανικό Ιατρικό Περιοδικό (British Medical Journal) πίσω στη δεκαετία του '80.
Hubo otro artículo en el British Medical Journal en los 80.
Πολλές από τις περιπτώσεις έχουν αναφορές αυτοπτών μαρτύρων
Muchos de los casos donde hay reportes de testigos
είναι από μέρη του κόσμου όπου οι άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια.
son de lugares del mundo en donde no había ayuda médica,
Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει ιατρική τεκμηρίωση.
por lo tanto, no hay documentación médica.
Νομίζω ότι ίσως συνέβησαν θαύματα σε αυτούς γιατί τα χρειάζονταν απεγνωσμένα.
Creo que les ocurrieron milagros porque los necesitaban.
Υπάρχουν και άλλα μέρη όπου έχουμε ιατρική τεκμηρίωση.
Pero hay otros lugares en donde tenemos documentación médica.
Greg Spencer (Γκρεγκ Σπένσερ): Ήμουν αστυνομικός για 15 χρόνια,
Fui oficial de policía durante 15 años,
με ειδίκευση στην δίωξη ναρκωτικών.
especializado en narcóticos.
Κατά τη διάρκεια της δίωξης ναρκωτικών, είχα εκθέσει τον εαυτό μου σε τεράστιες ποσότητες βίας,
Durante ese tiempo, me expuse a una gran cantidad de violencia,
σκληρής πορνογραφίας, ήμουν απλά ένας πολύ δύσκολος,
pornografía explícita.
άσπλαχνος άνθρωπος.
Era un hombre muy duro e insensible.
Μου κόστισε τον πρώτο μου γάμο έβαλα ολόκληρη τη ζωή μου σε αυτή την καριέρα.
Me costó mi primer matrimonio al dedicar toda mi vida a esa carrera.
Ήμουν επίσης αναπληρωτής Ιατρικός Εξεταστής,
También era asistente del forense,
που συχνά έπρεπε να δω αυτοψίες· ακούσιοι
teniendo que ver autopsias con frecuencia,
θάνατοι, βίαιοι θάνατοι μέσω αυτοκινητιστικών
muertes no buscadas, muertes violentas,
ατυχημάτων ή οποιαδήποτε βία μπορεί να κάνει άνθρωπος σε άνθρωπο.
accidente automovilísticos, cualquier tipo de violencia del hombre contra el hombre.
Ο εγκέφαλός μου ήταν γεμάτος με όλα αυτά τα πράγματα.
Mi cerebro estaba lleno de todas esas cosas.
Παράτησα την καριέρα μετά από 15 χρόνια,
Renuncié a esa carrera luego de 15 años
και έγινα οδηγός φορτηγού, το οποίο διήρκεσε
y me puse a trabajar de camionero,
περίπου έξι μήνες οδηγώντας σε όλη τη χώρα.
lo que duró cerca de seis meses conduciendo por el país.
Άρχισα να παρατηρώ απώλεια της όρασης.
Empecé a notar pérdida de visión.
Πήγα σε ένα οφθαλμίατρο και εξετάστηκα
Fui a un oftalmólogo
και διαγνώστηκα με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
y me diagnosticaron degeneración macular.
Η όρασή μου έπεσε από 20/20 περίπου στο 20/400
Mi visión pasó de 20/20 a 20/400 en poco tiempo
σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και κρίθηκα νομικά τυφλός,
y me consideraron legalmente ciego,
όχι μόνο νομικά, αλλά κυριολεκτικά τυφλός. Δε μπορούσα να δω.
no solo legalmente, sino literalmente ciego. No podía ver. Estaba discapacitado.
Ήμουν με αναπηρία, κοιτάζοντάς την
Afrontaba discapacidad por el resto de mi vida.
για το υπόλοιπο της ζωής μου. Με έστειλαν στην Επιτροπή Τυφλών του Όρεγκον,
Me enviaron a la Comisión para Ciegos de Oregon
και πέρασα από πλήρη εκπαίδευση για
y pasé por todo el entrenamiento
ένα λειτουργικό τυφλό· Εκπαίδευση με λευκό μπαστούνι,
para ser un ciego funcional: entrenamiento con bastón,
σκύλος οδηγό και ότι υπήρχε σε αυτό.
perro guía y todo lo que implicaba.
Την ίδια στιγμή, εκείνη την περίοδο, γνώρισα την τρέχουσα σύζυγό μου, τη Γουέντυ (Wendy) , που είναι αναγεννημένη στην φλογερή πιστή στον Ιησού Χριστό, που αναγνώρισε τι περνούσα, και με κουβάλησε μαζί της στην εκκλησία,
En ese mismo tiempo, en esa área, conocí a mi esposa actual, Wendy, una convertida creyente de Jesucristo, quien reconoció por lo que yo estaba pasando,
y me llevó con ella a la iglesia,
όπου γνώρισα τον Ιησού Χριστό,
en donde conocí a Jesucristo
και είχα την ευκαιρία το 2001 να παραβρεθώ σε ένα καταφύγιο
y tuve la oportunidad en 2001 de ir a un retiro para hombres,
για άντρες που το θέμα ήταν ο καθαρισμός του μυαλού.
cuyo tema era la limpieza de la mente.
Εγώ αναγνώρισα ότι το χρειαζόμουν αυτό.
Reconocí que necesitaba eso.
Δεν μπορούσα να κοιμηθώ τις νύχτες χωρίς φρικτούς, γραφικούς εφιάλτες που είχα συνεχώς· το να κλείνω
No podía dormir de noche sin tener horribles pesadillas constantemente.
τα μάτια μου με αυτά τα οράματα της βίας,
Cerraba los ojos y tenía visiones de la violencia,
την πορνογραφία, τα πτώματα, ήταν απλά συγκλονιστικό.
de la pornografía, de los cadáveres; era abrumador.
Ξυπνούσα ουρλιάζοντας το βράδυ με αυτούς τους εφιάλτες.
Me despertaba gritando con estas pesadillas.
Η προσευχή μου στο καταφύγιο για άνδρες ήταν,
Necesitaba eso. Mi oración en ese retiro fue:
"Κύριε, να καθαρίσει το μυαλό μου. Πάρτε αυτό σκουπίδια μακριά."
"Señor, limpia mi mente, quítame esta basura,
"Ελευθέρωσέ με".
libérame".
Λίγο μετά την προσευχή, αισθάνθηκα να μου λέει ο Κύριος,
Poco después de rezar eso, sentí al Señor diciéndome:
"Είσαι καθαρός".
"Estás limpio".
Άνοιξα τα μάτια μου και -ιδού,
Abrí los ojos, y vaya sorpresa,
στο πίσω μέρος της σκηνής, όπου καθόμουν σε αυτό το
en la parte trasera de la tarima donde estaba en la capilla
παρεκκλήσι, μπορούσα να δω μια μικροσκοπική πινακίδα που έλεγε, διάβαζε, έξοδος.
podía ver una pequeña señal que decía "Salida".
Σε αυτό το σημείο, συνειδητοποίησα ότι μου είχαν καθαριστεί οι
Y en ese momento supe que habían sido limpiados mis pecados,
αμαρτίες μου, αλλά είχα επίσης θεραπευθεί, και η
pero también había sido curado,
όραση μου είχε αποκατασταθεί πλήρως. Όντας ανάπηρος, τώρα έπρεπε να φύγω από το βοήθημα αναπηρίας.
y mi visión había sido totalmente restaurada. Era discapacitado y ahora tenía que salir de la discapacidad.
Πηγαίνοντας πίσω το Δημόσιο να τους πω ότι δεν είμαι πλέον
Fui al Estado para decirles que ya no era discapacitado,
άτομο με ειδικές ανάγκες, μπορώ να δω, άνοιξε για διάστημα ενός έτους μεγάλη έρευνα που το κράτος κατέληξε στο συμπέρασμα, μετά από πολλές ιατρικές εξετάσεις, με επιστολή
que podía ver, abrieron una investigación de un año, y concluyeron, luego de varios exámenes médicos,
που τους δόθηκε από επαγγελματία
con la carta que les dio el oftalmólogo,
οφθαλμίατρο ότι υπήρξε αξιοσημείωτη θεραπεία,
que había sido una curación extraordinaria,
μια θαυματουργή θεραπεία.
una curación milagrosa.
Αυτά είναι μερικά από τα ιατρικά αρχεία που
Estos son algunos de los registros médicos
λάβαμε από το Πανεπιστήμιο Επιστημών Υγείας του Όρεγκον,
que recibimos de la Oregon Health Sciences University,
από τον Δρα Μπραντ Σίλεϊ (Brad Seeley), με ημερομηνία 21η Μαΐου του 1999,
del Dr. Brad Seeley, fechada el 21 de mayo de 1999,
όταν πρωτό-ξεκινήσαμε την περίπτωσή μου,
cuando comenzamos mi caso,
που τεκμηριώνουν την απώλεια της οπτικής οξύτητας.
documentando la pérdida de agudeza visual.
Υπάρχει ακόμη και η γραφική παράσταση από τα δύο μάτια, όπως έκανε,
Hay incluso un gráfico de ambos ojos que él realizó,
δείχνοντας που ήταν η απώλεια όρασης τόσο στο αριστερό
mostrando dónde estaba la pérdida de la visión,
όσο και στο δεξί μάτι, με το σύνολο των σχολίων του σε αυτό.
tanto en el ojo izquierdo como en el derecho, con todas sus anotaciones.
Όλη την τεκμηρίωση της απώλειας της όρασης,
Toda la documentación de la pérdida de visión.
μέχρι το τέλος· όλα τα
Y sigue, sigue, sigue.
στοιχεία από αυτόν.
Toda la documentación hecha por él.
Εγώ δεν τα έχω, αλλά έχω τεκμηρίωση από τον τοπικό γιατρό,
No la tengo toda, pero sí la documentación del médico local,
καθώς και την επιστολή του Δρ Μπούρπι (Burpee),
al igual que la carta del Dr. Burpee,
που με απαλλάσσει από την έρευνα για κρατική απάτη.
que me absolvió en la investigación sobre fraude.
Υπάρχουν στοιχεία εκφύλιση της ωχράς κηλίδας,
Había evidencia de degeneración macular,
αλλά θεραπεύτηκε και ο τραυματισμένος ιστός είχε αποκατασταθεί· καμία εξήγηση για το πώς
pero fue sanada, y el tejido quedó restaurado. No hay otra explicación de cómo pudo suceder eso,
θα μπορούσε να γίνει εκτός του ό,τι ήταν αξιοθαύμαστη.
aparte de que fue extraordinaria.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Μου φαίνεται ότι φτάνουνε
Me parece que llegas a un punto
σε ένα σημείο όπου στραγγίζουν την αξιοπιστία,
en donde se pone a prueba la credibilidad,
όταν ένα άτομο είναι πρόθυμο να καλέσει του πάντες ψεύτες,
en donde una persona llama mentirosos a todos
ή επιθυμούν να αποδώσουν σε σύμπτωση,
o está dispuesto a coincidir en algo
κάτι που είναι τόσο στατιστικά απίθανο,
que es estadísticamente improbable,
μιλώντας αθροιστικά, το οποίο σε κάνει
acumulativamente hablando,
να αναρωτιέσαι γιατί εμμένουν τόσο πεισματικά
que te hace preguntar por qué se aferran tan tenazmente
σε μια φιλοσοφική υπόθεση που κληρονομήθηκε
a una premisa filosófica
από έναν φιλόσοφο λίγους αιώνες πριν, το Ντάβιντ Χουμ (David Hume), ότι δεν είναι πρόθυμοι να είναι ανοικτοί σε αυτού του είδους των αποδεικτικών στοιχείων.
heredada de un filósofo de hace siglos, David Hume, y no están dispuestos a abrirse a este tipo de evidencia.
Υπήρχε ένας καθηγητής με τον οποίο είχα υπέροχους
Hubo un profesor con el que tuve diálogos maravillosos,
διάλογος, αλλά προκαλούσε την πίστη μου στο Θεό αρκετές φορές.
pero que cuestionó mi fe en Dios varias veces,
Σε μια περίπτωση τελικά, τον ρώτησα,
y en una ocasión, le pregunté:
"Αν κάποιος αναστηνόταν από τους νεκρούς ακριβώς "μπροστά σας, θα το πιστεύατε;"
"Si alguien resucitara frente a usted, ¿lo creería?"
Είπε, "Όχι"
Me dijo que no.
Τον ρώτησα, "Έχετε το θράσος να με αποκαλείτε
Y le pregunté: "¿Tiene la audacia de llamarme de mente cerrada
"στενόμυαλο απλά επειδή είμαι Χριστιανός;"
solo porque soy cristiano?" PARTE IV EL TESTIMONIO DE PROFECÍA
Michael Brown (Μάικλ Μπράουν): Όταν η Βίβλος μιλά
Cuando la Biblia habla de la llegada del Mesías,
για την έλευση του Μεσσία, τον ερχομό του ενός
la llegada del que será un redentor,
ο οποίος θα είναι λυτρωτής, αυτό δείχνει πραγματικά ότι δεν είναι απλώς ένα βιβλίο ανθρώπινης σοφίας και ανθρώπινης έμπνευσης,
realmente este no es solo un libro de sabiduría humana,
αλλά είναι ένα βιβλίο εμπνευσμένο από τον ίδιο τον Θεό.
de inspiración humana, sino que es inspirado por el propio Dios.
Voiceover (Αφηγητής): Οι συγγραφείς του Ευαγγελίου παρουσιάζουν δύο πλευρές
Los escritores del Evangelio
της ζωής του Ιησού ώστε να εδραιώσουν τον τίτλο του Μεσσία του.
apelan a dos áreas de la vida de Jesús para establecerlo como el Mesías.
Την Ανάστασή Του και την εκπληρωμένη μεσσιανική προφητεία.
Su resurrección y la profecía mesiánica realizada.
Η Παλαιά Διαθήκη είναι μια συλλογή κειμένων
El Viejo Testamento es una colección de escrituras
από τους αρχαίους Ισραηλίτες, περιλαμβάνει τα
de los antiguos israelitas,
πέντε βιβλία του Μωυσή, τα ιστορικά βιβλία,
incluyendo los cinco libros de Moisés,
τα βιβλία σοφίας και τα βιβλία των προφητών.
libros históricos, libros de sabiduría y los libros de los profetas.
Οι γραφές είχαν γραφτεί σε μια περίοδο πάνω από χίλια ολοκληρώθηκαν περισσότερα από 400 χρόνια πριν τη ζωή του Χριστού, και περιέχουν πάνω από 300 προφητείες
Estas escrituras se hicieron en un período de mil años, terminadas más de 400 años antes de la vida de Cristo, y contenían más de 300 profecías
για την έλευση του Μεσσία.
sobre el venidero Mesías.
Όλες αυτές οι προβλέψεις εκπληρώθηκαν στον Ιησού,
Todas estas profecías fueron realizadas en Jesús,
και καθιέρωσαν σαφή επιβεβαίωση
y establecieron una sólida confirmación
των διαπιστευτηρίων του ως το Μεσσία.
de sus credenciales como el Mesías.
Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Ξέρεις, θα μπορούσαμε να προσπαθήσουμε να αποδείξουμε την Αγία Γραφή ως Λόγο του Θεού πηγαίνοντας στην αρχαιολογία,
Podemos intentar probar al palabra de Dios en la Biblia
τις επιστήμες και τα ιστορικά αρχεία· όλα αυτά είναι
recurriendo a la arqueología, la ciencia, registros históricos;
καλά, γιατί όλα τους ειλικρινά το επιβεβαιώνουν,
todos son buenos, porque todo eso lo confirma,
αλλά ο Θεός ποτέ δεν θέλησε να προσφύγει σε αυτά τα πράγματα.
pero Dios nunca apeló a esas cosas.
Το μόνο πράγμα στο οποίο προσέφυγε για να αποδείξει ότι ο Λόγος Του
A lo que apeló para probar de que era Su palabra fue:
είναι ο Λόγος του ήταν, "μπορώ να πω το μέλλον, εσύ μπορείς;
"Puedo predecir el futuro, ¿y tú?
"Δεν μπορείς, μπορείς· Οι προφήτες μου μπορούν. Αυτό
No puedes, ¿verdad? Mis profetas pueden, porque hablan por mí,
"επειδή υπήρχαν εκεί μιλώντας για μένα, "για αυτό πιστέψτε το." Αυτό είναι που λέει ο Θεός στον Ησαΐα κεφάλαιο 41.
así que créelo". Y eso fue lo que dijo Dios en Isaías 41.
Άλλα γραπτά που ισχυρίζονται ότι είναι Ιερά γραπτά
Otras escrituras que dicen ser escrituras sagradas de Dios,
από τον Θεό, τους λείπει αυτό το σημαντικό χαρακτηριστικό,
carecen de esa importante característica,
και αυτά είναι τα υπερφυσικά διαπιστευτήρια.
y esas son credenciales sobrenaturales.
Οι εκπληρωμένες προφητείες είναι μια υπερφυσική πιστοποίηση.
Una profecía cumplida es una credencial sobrenatural.
Michael Brown (Μάικλ Μπράουν): Αν πάμε πίσω στα πολύ, πολύ πρώιμα μέρη της Βίβλου, περίπου 4.000 χρόνια πριν,
Si volvemos a las primeras partes de la Biblia, cerca de 400 años atrás,
βλέπουμε ότι όταν ο Θεός επέλεξε αυτόν τον άνθρωπο, τον Αβραάμ,
vemos que cuando Dios escogió a Abraham,
κάποιον γενικό τύπο, να ζει σε μια σκηνή και να ταξιδεύει,
un sujeto desconocido,
του λέει ότι μέσω του σπόρου του, μέσω του
que vivía en una tienda y viajaba, le dijo que a través de su semilla, de su vástago,
απογόνου του, θα ευλογηθεί όλος ο κόσμος.
el mundo entero sería bendecido.
Αυτό είναι αρκετά αξιοθαύμαστο· Αρκετά αξιοθαύμαστο
Eso es espectacular.
ότι μέσω ενός σπόρου, του Αβραάμ, μετά έχετε
Es espectacular que a través de una semilla, Abraham,
τα παιδιά του Ισραήλ, μετά μέσω των παιδιών
luego tendrás los niños de Israel,
του Ισραήλ έχετε τον Ιησούς το Μεσσίας,
y a través de ellos, a Jesús, el Mesías.
συναρπαστικό το γεγονός τα λόγια που ειπώθηκαν πριν από 4.000 χρόνια
Es fascinante que esas palabras de hace 4,000 años
έγιναν στην πραγματικότητα.
llegaran a suceder.
Όταν προχωράμε περίπου 1.000 χρόνια μπροστά,
Cuando nos movemos hacia arriba, digamos 1,000 años,
την εποχή του Δαβίδ, έχουμε προφητείες δια μέσω αυτού
hasta la época de David, tenemos profecías sobre él,
ότι θα υπάρξει ένας που έρχεται εμπρός από τους απογόνους του.
que será el que salga de sus entrañas.
Ένας από τους απογόνους του θα είναι τόσο βασιλιάς όσο και ιερέας.
Uno de sus descendientes será rey y sacerdote.
Ως ιερέας θα ασχοληθεί με την αμαρτία.
Y como sacerdote lidiará con el pecado.
Ως ιερέας θα φέρει διαμεσολάβηση μεταξύ
Como sacerdote mediará entre Dios y el hombre.
του Θεού και του ανθρώπου.
Y claro, vemos, 1,000 años después,
Φυσικά , βλέπουμε 1.000 έτη αργότερα, τον Ιησούς το Μεσσίας να έρχεται στον κόσμο και να κάνει
a Jesús, el Mesías, llegar al mundo y hacer esto.
αυτό ακριβώς το πράγμα. Λέτε, "Αχ, αυτό είναι ένα πνευματικό θέμα,
Dices: "Eso es algo espiritual, ¿cómo puedes sopesar eso?"
"πώς μπορείτε να το μετρήσετε αυτό;" Λοιπόν, υπάρχουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων
Hay cientos de millones de personas en el mundo
σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι λένε, ναι, είχε αυτό το αποτέλεσμα στη ζωή μου.
que dicen que tuvieron ese efecto en sus vidas.
Μπορούμε να πάμε πίσω περίπου 1.400 χρόνια όπου ο Μωυσής λέει
Podemos regresar 1,400 años
ότι θα υπάρξει ένας προφήτης σαν κι αυτόν,
en donde Moisés dice que habrá un profeta criado como él,
ο οποίος θα μιλήσει τις λέξεις του Θεού στους ανθρώπους
que habla la palabra de Dios a la gente de Israel.
του Ισραήλ, και υπήρξαν πολλοί προφήτες που το έκαναν,
Y hubo muchos profetas que hicieron eso,
αλλά όχι στο επίπεδο του Μωυσή.
pero no al nivel de Moisés.
Ο Ιησούς έρχεται στον κόσμο και προφητεύει
Jesús llegó al mundo,
ότι ο ναός θα καταστραφεί.
profetizó que el templo sería destruido.
Ήταν ένα από τα μεγάλα θαύματα του αρχαίου κόσμου.
Era una de las maravillas del mundo antiguo.
Ο Ηρώδης το είχε επεκτείνει και ήταν αυτή η
Herodes lo había expandido
πανέμορφη, μεγάλη δομή, αυτές οι ογκώδεις πέτρες.
y era una estructura hermosa y grande, con grandes rocas.
Η ιδέα του να καταστραφούν ήταν αδιανόητη.
La idea de que fuera destruido era impensable.
Ο Ιησούς είπε ότι επρόκειτο να καταστραφεί και να ισοπεδωθεί·
Jesús dijo que sería destruido y arrasado,
να ισοπεδωθεί τελείως, και αυτό συνέβη.
completamente arrasado. Y sucedió.
Έτσι, ο Ιησούς, ο προφήτης όπως ο Μωυσής, έχει προφητέψει
Así que Jesús, el profeta como Moisés,
1.400 χρόνια πριν, και στη συνέχεια μιλάει
lo había profetizado 1,400 años antes
με προφητικά λόγια όπως κανένας άλλος δεν μίλησε ποτέ.
y luego emite palabras proféticas jamás dichas.
Αυτό θα μπορούσε να πάει πίσω στον Δαβίδ. Αυτό θα μπορούσε να πάει πίσω 1.000 χρόνια πριν από την εποχή του Ιησού,
Esto puede volver a David, a 1,000 años antes de Jesús,
έτσι πριν από 3.000 χρόνια, εμείς δεν ξέρω πότε ακριβώς.
a 3,000 años atrás, no sabemos exactamente cuándo.
Υπάρχει ψαλμός ενός βασανιζόμενου, δίκαιου ατόμου στον Ψαλμό 22· έχει αποδοθεί στον Δαβίδ
Pero hay un salmo del sufrimiento de una persona honrada, el 22. Es atribuido a David en la inscripción,
στην επιγραφή, και μιλάει για έναν ο οποίος φαίνεται να έχει απορριφθεί από το Θεό, ο οποίος περιβάλλεται
y habla de alguien que parece ser rechazado por Dios,
από εχθρικούς αντιπάλους, και μπορεί να πει ακόμα και στην
que está rodeado de enemigos hostiles, y tal vez dice en hebreo
Εβραϊκή ότι τα χέρια του και τα πόδια είναι τρυπημένα.
que sus manos y pies están clavados.
Το γεγονός είναι ότι μιλάει για έναν, ουσιαστικά κρεμασμένο για να στεγνώσει, χλευασμένο, ανθρώπους να τον κοιτάζουν,
El hecho es que habla de alguien básicamente colgado a morir, burlado, la gente mirándolo colgado allí,
κρεμάμενο εκεί, όλα του τα οστά βγαλμένα από τις κλειδώσεις τους,
todos sus huesos salidos de sus articulaciones,
οι άνθρωποι να λένε, "Πού είναι ο Θεός σου; Ορίστε,
la gente diciendo: "¿Dónde está tu Dios? Vamos.
"πού είναι ο Θεός σου; Πού είναι αυτός για να σε σώσει;"
¿Dónde está tu Dios para salvarte?"
Τα ρούχα του ατόμου διαιρούνται.
Las prendas de la personas están divididas.
είναι μια καταπληκτική εικόνα που πραγματικά μοιάζει με σταύρωση.
Es una imagen asombrosa de lo que parece una crucifixión.
Τώρα, το συναρπαστικό είναι ότι, η σταύρωση
Aquí está lo fascinante. La crucifixión era desconocida en esa época.
ήταν άγνωστη την εποχή εκείνη. Η σταύρωση εφευρέθηκε από τους Πέρσες εκατοντάδες
La crucifixión fue inventada por los persas
χρόνια αργότερα και μετά την έμαθαν οι Έλληνες
varios cientos de años después.
από τους Πέρσες και οι Ρωμαίοι την έμαθαν
Griegos aprendieron de persas, romanos de griegos,
από τους Έλληνες και έτσι έφτασε να
y así se practicó en la época de Jesús.
ασκείται στην εποχή του Ιησού, και τελικά
Era considerada tan bárbara
θεωρήθηκε τόσο βάρβαρη που οι Ρωμαίοι τελικά τη κήρυξαν παράνομη, αν μπορείτε να το φανταστείτε.
que los romanos terminaron prohibiéndola. Imagen eso.
Έχουμε λοιπόν εδώ μια εικόνα που πραγματικά μοιάζει σαν μια σταύρωση, αλλά πάει περαιτέρω.
Tenemos una imagen que parece una crucifixión, pero va más allá.
Αυτός σώθηκε από τα σαγόνια του θανάτου,
"Este es salvado de las garras de la muerte",
εδώ στον Ψαλμό 22, και δεν σώθηκε μόνο από
aquí en el salmo 22. Y no solo es salvado,
τα σαγόνια του θανάτου, αλλά αυτό που συμβαίνει είναι πως, η απελευθέρωση του είναι τόσο μεγάλη που φέρνει
sino que su salvación es tan grande
τον έπαινο στο Θεό ως τα πέρατα της γης.
que trae alabanza a Dios hasta el fin de los días.
Χμμμ, μπορώ να σκεφτώ κάποιον που σταυρώθηκε,
¿Conozco a alguien que fue crucificado,
ο οποίος σώθηκε από τα σαγόνια του θανάτου,
salvado de las garras de la muerte
και η απελευθέρωσή του είναι τόσο μεγάλη που έφερε
y su salvación trajo alabanza al Dios de Israel
τον έπαινο στο Θεό του Ισραήλ στα πέρατα της γης;
hasta el fin de los días? Es fascinante.
Συναρπαστικό. Υπάρχουν προφητείες που λένε για αυτόν πως
Hay profecías que dicen que es rechazado por su propio pueblo,
απορρίφθηκε από τους δικούς του ανθρώπους, το Ισραήλ, αλλά είναι ένα φως για ολόκληρο τον κόσμο.
Israel, y aún así es la luz del mundo entero.
Αυτά γράφτηκαν από τον Ησαΐα πιθανώς μεταξύ πεντακοσίων και επτακοσίων χρόνων πριν από τον καιρό
Esto lo dice Isaías tal vez entre 500 y 700 años
του Ιησού από την άποψη του πότε καταγράφτηκαν πραγματικά
antes de Jesús en términos de cuándo fue registrado
και πότε μεταβιβάστηκαν.
y transmitido.
το Ησαΐα 53:1 ξεκινά ρωτώντας, "Ποιος πίστεψε
Isaías 53:1 comienza preguntando:
"την έκθεσή μας; Ποιος πίστεψε αυτό το μήνυμα που
"¿Quién creyó nuestro reporte? ¿Quién creyó este mensaje que tenemos?
"έχουμε;" και αυτός, ο υπηρέτης, θα φανεί τόσο ασήμαντος, απλά θα μεγαλώσει από το τίποτα.
Y este sirviente parecerá insignificante, salió de la nada.
Διαβάζουμε σχετικά με την προέλευσή του.
Leemos sobre sus orígenes.
Ο Ιησούς (Yeshua) προέρχεται από τη Γαλιλαία,
Jesús Yeshúa proviene de Galilea,
μια μικρή πόλη, τη Ναζαρέτ.
de un pequeño pueblo, Nazaret.
Ο Μεσσίας θα έρθει από εκεί;
¿El Mesías saldrá de allí? Tiene que ser una broma.
Θα αστειεύεστε. Τώρα, αυτός πρόκειται να είναι στην Ιερουσαλήμ και
Estará en Jerusalén y será famoso y un gran maestro.
πρόκειται να γίνει διάσημος και μεγάλος δάσκαλος. Είναι γιος ξυλουργού.
Es el hijo de un carpintero.
Μεγάλωσε στην αφάνεια, και στη συνέχεια, όπως
Se crio en el anonimato,
αναπτύσσεται η διακονία του, αρχίζει να ταυτίζεται με τον άρρωστο, τον πόνο, τους πληγωμένους, τους απόκληρους.
y luego, cuando se desarrolló su ministerio, empezó a identificarse con los enfermos, los sufridos,
Ο προφήτης λέει ότι είναι στενά εξοικειωμένος με την ασθένεια και αρχίζει να παίρνει τον πόνο, την αμαρτία των ανθρώπων στους δικούς του ώμους και, τελικά,
los dolidos, los marginados. El profeta dice que conoce mucho de enfermedad, comienza a llevar el dolor, el pecado, sobre sus hombros.
πεθαίνει για τις αμαρτίες μας.
Y al final muere por nuestros pecados.
Στο Ησαΐα κεφάλαιο 53, ο λαός του Ισραήλ λέει, "Σκεφτήκαμε πως
En Isaías 53, el pueblo de Israel dice:
"πέθαινε για τις αμαρτίες Του. Νομίζαμε ότι
"Creímos que moría por sus pecados.
"υπέφερε για τις παραβάσεις Του, μετά βρήκαμε,
Creímos que sufría por sus faltas.
"φτάσαμε να συνειδητοποιήσουμε όχι, πέθαινε για εμάς.
Luego nos enteramos que moría por nosotros".
"Την αρρώστια που άντεξε, την αμαρτία, τον πόνος που υπέφερε,
La enfermedad que soportó, el pecado, el dolor que aguantó
"ήταν δικά μας. Δεν ήταν δικά Του."
era nuestro. No era de él.
Κάνουν αυτή τη μεγάλη ομολογία, "Όλοι μας, όπως
Ellos hacen una gran confesión:
"πρόβατα έχουμε ξεστρατίσει. Κάθε ένας έχει πάρει
"Todos nosotros como corderos nos descarriamos.
"το δικό του δρόμο, αλλά ο Κύριος έθεσε επί αυτόν, τον Ιησού,
Cada uno sigue su vida, pero el Señor se lo ha pasado a Él, a Jesús.
"Yeshua, την ανομία όλων μας."
"Yeshúa, la iniquidad de todos nosotros".
Μιλά λοιπόν για το θάνατό του, μιλά για την ταφή του.
Así que habla de su muerte, de su entierro.
Τότε λέει ότι θα δει φως, ή θα
Y luego dice que verá la luz, que verá la luz de la vida.
δει το φως της ζωής. Οι πάπυροι της Νεκράς Θάλασσας έχουν ένα αναλυτικό κείμενο εκεί,
Los Manuscritos del Mar Muerto tiene una lectura extendida,
τα πιο αρχαία χειρόγραφα που έχουμε από το κεφάλαιο 53 του Ησαΐα.
los manuscritos más antiguos que tenemos de Isaías 53.
Πώς θα πεθάνεις, πώς θα αποκοπείς από τη γη
¿Cómo mueres? ¿Cómo te alejas de la tierra de los vivos?
των ζωντανών, πώς θα υποστείς χτύπημα για τους ανθρώπους,
¿Cómo sufres un golpe por el pueblo,
το κτύπημα της δικαιοσύνης για το λαό του Θεού,
un enjuiciamiento por el pueblo de Dios?
πώς μπορεί όλα αυτά να είναι αλήθεια; Είσαι πληγωμένος, είσαι μελανιασμένος, πέθανες· μιλάει ακόμα
¿Cómo puede ser cierto esto? Estás herido, maltrecho, mueres.
πως θα πεθαίνει από βίαιο θάνατο.
Incluso habla de una muerte violenta. Es plural en hebreo.
Είναι στον πληθυντικό στην εβραϊκή, μιλάει για ένα βίαιο θάνατο, και όμως βλέπει το φως της ζωής.
Habla de una muerte violenta y aún así, ve la luz de la vida.
Αυτό το καλούμε ανάσταση.
A eso lo llamamos resurrección.
Voiceover (Αφηγητής): Επιπλέον, οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης
Además, los profetas del Viejo Testamento
κατέγραψαν συγκεκριμένες λεπτομέρειες για τη διακονία του Μεσσία.
registraron detalles específicos sobre el ministerio del Mesías.
Ότι η διακονία του θα ξεκινήσει στη Γαλιλαία.
"Su ministerio comenzará en Galilea.
Ότι θα ήταν διακονία θαυμάτων.
Será un ministerio de milagros.
Ότι θα πρέπει να προηγηθεί ένας αγγελιοφόρος.
Será precedido por un mensajero.
Ότι θα είναι ένας δάσκαλος των παραβολών.
Será un maestro de parábolas.
Ότι ήταν να εισέλθει στο ναό, και ότι Εκείνος ήταν να εισέλθει στην Ιερουσαλήμ καβάλα σε ένα γαϊδουράκι.
Entrará al templo y a Jerusalén montado sobre un asno.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλούμπεργ): Εδώ έχουμε αρκετά άμεση, απλή, προγνωστική προφητεία
Aquí tenemos una profecía directa y concreta,
και την εκπλήρωση της, αλλά υπάρχουν άλλα χωρία,
y su realización.
στην Καινή Διαθήκη που λέει ο συγγραφέας, "Έτσι
Pero hay otros pasajes en donde el escritor del Nuevo Testamento dice:
"εκπληρώνονται, αυτά που ο Κύριος είπε, "σε αυτόν και εκείνο τον προφήτη.
"Así se cumple lo que dijo el Señor",
Πάτε πίσω και λέτε, δεν φαίνεται να ταιριάζουν τόσο καλά.
a tal o cual profeta. Y vuelves y dices: "No parece coincidir tan bien".
"Από την Αίγυπτο κάλεσα το γιο μου,"
"De Egipto he llamado a Mi hijo".
Ωσηέ 11:1 και το διαβάσετε στο γλωσσικό του περιβάλλον,
Oseas 11:1, y lo lees en el contexto.
και ο Ωσηέ μιλάει για την Έξοδο και ο Υιός
Oseas habla del Éxodo
είναι τα παιδιά του Ισραήλ που τα έφερε από την Αίγυπτο.
y el Hijo son los niños de Israel siendo sacados de Egipto.
Το ίδιο το γεγονός ότι δεν ταιριάζει απόλυτα
Pero el hecho que no coincide muy bien
είναι επίσης μια σημαντική παρατήρηση.
también es una observación importante.
Αυτό σημαίνει ότι οι συγγραφείς του Ευαγγελίου δεν σκάλιξαν
Significa que los escritores del Evangelio
την Παλαιά Διαθήκη ψάχνοντας για κάτι
no revisaron el Viejo Testamento
που ο Μεσσίας έπρεπε να κάνει
buscando algo que el Mesías debería hacer
και στη συνέχεια να το συνθέσουν και να το αποδώσουν στον Ιησού.
y luego inventarlo para atribuírselo a Jesús.
Αυτό που έκαναν ήταν να αναγνωρίσουν τα πράγματα που ο Ιησούς έκανε πραγματικά.
Lo que hicieron fue reconocer cosas que Jesús realmente hizo.
Τη στιγμή που ήταν πεπεισμένοι πως ήταν ο Μεσσίας,
Una vez convencido de que Él era el Mesías,
για άλλους εξόφθαλμους λόγους,
en otros aspectos directos,
και χρησιμοποιώντας ένα πολύ κοινό μέσο της εβραϊκής και ελληνικής
y usando un recurso muy común entre judíos y griegos
της εποχής, που ονομάζεται τυπολογία, είδαν εντυπωσιακούς
llamado tipología, vieron un paralelismo sorprendente
παραλληλισμούς με τις ενέργειες στη ζωή του Ιησού
a las acciones en la vida de Jesús
με δηλώσεις στην Παλαιά Διαθήκη εκδηλώσεων και χαρακτήρων.
con las afirmaciones del Viejo Testamento sobre eventos y personajes.
Σε μια κοσμοθεωρία που ο Θεός υπάρχει
Y una visión mundial en donde Dios existía,
και επιστατεί προνοητικά στις υποθέσεις
y supervisaba providencialmente los asuntos de la humanidad
της ανθρωπότητας, για να δει ότι ο Μωυσής έπρεπε να οδηγήσει
para ver que Moisés
τα παιδιά του Ισραήλ από την Αίγυπτο
tenía que sacar a los niños de Israel de Egipto
στη Γη της Επαγγελίας τη στιγμή που τους δόθηκε η διαθήκη, ό,τι τώρα καλούμε Παλαιά Διαθήκη,
a la Tierra Prometida, en el momento en que le dieron la alianza que ahora llamamos el Viejo Testamento.
και στη συνέχεια να δούμε ότι ο Μεσσίας έπρεπε να εγκαταλείψει επίσης,
Y ver que el Mesías tenía que huir,
και ως εκ τούτου, να οδηγηθεί από την Αίγυπτο στη γη του Ισραήλ, που ήταν η Γη της Επαγγελίας
y por tanto sacado de Egipto hacia la tierra de Israel, que era la Tierra Prometida
κατά τη στιγμή παροχής της νέας διαθήκης,
en la época de entrega de la nueva alianza,
ήταν πάρα πολύ συμπτωματική για να είναι τυχαία.
era demasiada coincidencia para ser al azar.
Έπρεπε να είναι το σημάδι ενός κυρίαρχου Θεό
Tenía que ser la señal de un Dios soberano
που εργάζεται με διακριτά μοτίβα· εξίσου ισχυρό
trabajando en patrones perceptibles.
ως άμεση πρόβλεψης προφητεία.
Es tan poderosa como la profecía predictiva directa.
Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Επιτρέψτε μου να μιλήσω για το τι σκέπτονται οι σκεπτικιστές για τις προφητείες για τον Ιησού.
Diré lo que piensan los escépticos de las profecías,
Ένα είναι ότι ο Ιησούς γνώριζε τις προφητείες,
sobre Jesús. Una de ellas es que Jesús conocía las profecías
και προκειμένου να πείσει τους ανθρώπους ότι
y para convencer a la gente que Él era el Mesías,
ήταν ο Μεσσίας, αν και δεν ήταν περισσότερο από
aunque no lo era, al igual que cualquier otro.
κάποιον άλλο, ήταν απλά ένας τύπος που ήθελε να πείσει τους ανθρώπους ότι ήταν ο Μεσσίας,
Era un sujeto que quería convencer que era el Mesías.
μηχανεύτηκε πράγματα έτσι ώστε έκανε ορισμένα από
Él se las ingenió e hizo cosas que los profetas habían dicho
τα πράγματα είχαν πει οι προφήτες ότι ο Μεσσίας θα κάνει.
que haría el Mesías.
Αυτός μπήκε στην Ιερουσαλήμ καβάλα πάνω σε ένα γαϊδουράκι.
Entró a Jerusalén en un asno. Cualquiera podía.
Ο καθένας μπορεί να το κάνει. Υπάρχουν πράγματα που έκανε ο Ιησούς που οποιοδήποτε άτομο
Hay cosas que hizo Jesús que una persona pudo planear.
θα μπορούσε, στην πραγματικότητα, να σχεδιάσει να κάνει.
Pudo decir: "Quiero que piensen que soy el Mesías,
Αν ήθελε να πει, "Εντάξει, θέλω οι άνθρωποι να σκέφτονται "πως είμαι ο Μεσσίας, υπάρχει αυτή η προφητεία εδώ, "μπορώ να το κάνω. Θα κάνω ότι συμβεί."
está esta profecía. Puedo hacer eso. Hacer que suceda".
Αρκετοί σκεπτικιστές λένε ότι αυτό έγινε.
Y muchos escépticos dicen que pasó eso.
Λένε ο Ιησούς εκπλήρωσε προφητείες, λοιπόν, κάθε- Ιησούς ήξερε τις προφητείες, θα μπορούσε να τις εκπληρώσει.
"Jesús cumplió la profecía". "Las conocía, podía hacerlo".
Δεν είστε ενήμεροι για τη φύση
Pero no conocen la naturaleza de las profecías
των προφητειών που Εκείνος εκπλήρωσε και την αδυναμία κάποιου να τις κάνει σκοπίμως.
y la imposibilidad de que alguien lo hiciera a propósito.
Για παράδειγμα, να γεννήθηκε στη Βηθλεέμ. Ποιος είχε επιλογή για το που επρόκειτο να γεννηθεί;
Por ejemplo, nacer en Belén. ¿Quién escoge dónde nace?
Ή, η προφητεία του Δανιήλ σχετικά με πότε θα έρθει ο Μεσσίας;
O la profecía de Daniel sobre cuándo vendrá el Mesías.
Ποιος είχε επιλογή για το πότε θα γεννηθεί;
¿Quién escoge cuándo nace?
Voiceover (Αφηγητής): Σχετικά με τη γέννηση του Ιησού, ο Ησαΐας
Respecto al nacimiento de Jesús,
προφήτεψε σχετικά με τη γέννηση από παρθένα του Χριστού,
Isaías profetizó el mismo de una virgen,
το οποίο οι συγγραφείς του Ευαγγελίου καταγράφουν καθώς αυτό
que los escritores del Evangelio registraron
το θαυμαστό γεγονός εκπληρώθηκε με τη μητέρα του Ιησού, τη Μαρία.
como un evento milagroso cumplido con la madre de Jesús, María.
Στο βιβλίο της Γένεσης και των προφητών
En el Libro del Génesis y los profetas,
υπάρχουν προφητείες ότι ο Μεσσίας θα είναι
hay profecías de que el Mesías será descendiente de Abraham,
απόγονος του Αβραάμ, απόγονος του Ισαάκ,
un descendiente de Isaac, un descendiente de Jacobo,
απόγονος του Ιακώβ και από τη φυλή του Ιούδα,
y de la tribu de Judá,
από την οικογενειακή γενεαλογία του Ιεσσαί, και του οίκου του Δαβίδ.
de la línea familiar de Jesé y de la casa de David.
Εκ των οποίων όλα τα κατέγραψε ο Λουκάς ως εκπληρωμένα
De todos los cuales Lucas documentó los aciertos
όταν παρείχε μια λεπτομερή γενεαλογία του Χριστού στο πλαίσιο του Ευαγγελίου του.
cuando suministró la genealogía de Cristo en su Evangelio.
Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Προφανώς τέτοια πράγματα όπως αυτά
Esas son cosas que le suceden a alguien,
συμβαίνουν σε κάποιον, δεν είναι κάτι που οι άνθρωποι μηχανεύονται.
no algo que la gente ingenió.
Εννοώ, ότι προδόθηκε για 30 αργύρια
Es decir, que fue traicionado por 30 monedas de plata,
ή σταυρώθηκε ή σε οποιοδήποτε από τα πράγματα
o crucificado,
που εμείς αναγνωρίζουμε ως εκπλήρωση προφητείας
o algunas de las cosas que son aciertos de la profecía.
στη ζωή Του, σχεδόν όλα τους είναι πράγματα που ένας άνθρωπος δε μπορεί να εξουσιάσει, αλλά υπάρχει
Casi todas ellas son cosas que no controlas.
ένα άλλο, ακόμη πιο σημαντικό επιχείρημα
Pero hay un argumento incluso más importante
κατά του εν λόγω σκεπτικισμού.
contra ese tema escéptico.
Ο Ιησούς δεν ενεργεί σαν ένας άνθρωπος που προσπαθεί να πείσει τους ανθρώπους ότι αυτός είναι ο Μεσσίας.
Jesús no actúa como si intentara convencer que es un Mesías.
Μάλιστα, αν ήταν, θα είχε κάνει άλλα πράγματα, επειδή οι Εβραίοι αναζητούσαν
De hecho, si así fuera, habría realizado otras cosas,
για τον Μεσσία να μην κάνει τα πράγματα που έκανε,
porque los judíos buscaban que el Mesías hiciera otras cosas,
αλλά να κάνει πράγματα που ο ίδιος ποτέ δεν προσπάθησε να κάνει.
sino cosas que Él nunca intentó hacer.
Περίμεναν ο Μεσσίας να μαζέψει στρατό
Esperaban que el Mesías formara un ejército
Ισραηλιτών εναντίον των Ρωμαίων. Αυτό ήταν ένα πράγμα που οι Εβραίοι ήταν πρόθυμοι
contra los romanos. Eso es algo que esperaban del Mesías.
να πιστέψουν ότι ο Μεσσίας θα έκανε. Όταν τάισε τους 5000 στον Ιωάννη 6:15, λέει,
Cuando alimentó a los 5,000 en Juan 6:15,
"Όταν ο Ιησούς ήξερε ότι τα πλήθη ήταν έτοιμα
dice que cuando Jesús supo que lo obligarían a ser rey,
"να τον πάρουν και με τη βία να τον κάνουν Βασιλιά", δηλαδή, να τον αναγκάσουν στο ρόλο του Μεσσία,
o sea, forzarlo a ser el Mesías,
"αποσύρθηκε και πήγε σε ένα βουνό μόνος για να προσευχηθεί
Él se retiró y se fue solo a una montaña a rezar,
και έστειλε τα πλήθη μακριά."
y despachó a la gente.
Εκείνος δεν φιλοξένησε τις προσδοκίες του λαού
Él no se adaptó a las expectativas sobre el Mesías.
για το Μεσσία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τον εγκατέλειψαν να σταυρωθεί.
Por eso lo abandonaron para que lo crucificaran.
Απλώς δεν ήταν ο Μεσσίας που έψαχναν.
No era el Mesías que estaban buscando.
Η εκπλήρωση από τον Ιησού της προφητικής γραφής,
El cumplimiento de Jesús de las escrituras proféticas,
στο βαθμό που μπορούμε να αποδείξουμε ότι το έπραξε,
a medida que establecemos que las cumplió,
και μπορούμε σε πάρα πολλά σημεία, ήταν αυστηρά, διότι ο ίδιος, στην πραγματικότητα, ήταν ο προβλεπόμενος Μεσσίας,
y podemos hacerlo en muchos puntos, fue estrictamente, porque era el Mesías previsto,
όχι γιατί προσπαθούσε να προσποιηθεί ότι ήταν.
no porque fingía serlo.
Michael Brown (Μάικλ Μπράουν): Έτσι, έχετε έναν αριθμό
Hay muchas profecías por adelantado
από τις εκ των προτέρων προφητείες, παραθέτοντας τις γενικές κατευθύνσεις της διακονίας του σε ορισμένες περιπτώσεις, το
que plantean lo difícil de su ministerio en algunos casos,
θάνατό του και ανάσταση του, παραθέτοντας
plantean su muerte y su resurrección,
ιδιαιτερότητες αυτών.
plantean algunos detalles.
Μερικά είναι χίλια χρόνια πριν, κάποια είναι 700 χρόνια νωρίτερα, μερικά περίπου 500 χρόνια
Algunas son 1,000 años por adelantado, 700, 500 años,
εκ των προτέρων, και τότε έχουμε τρεις προφητείες, τον Αγγαίο,
y luego tenemos tres profecías,
ο οποίος προφήτεψε λίγο πάνω από 500 χρόνια πριν
Hageo, que profetizó más 500 años antes de Jesús,
την εποχή του Ιησού, ο οποίος λέει ότι η δόξα
y que dice que la gloria del segundo templo
του δεύτερου ναού θα είναι μεγαλύτερη από τη δόξα
será mayor que la gloria del primero.
του πρώτου· Ο Μαλαχίας, που προφήτεψε περίπου 400 χρόνια πριν από την εποχή του Ιησού, λέγοντας
Malaquías, que profetizó 400 años antes de Jesús,
ότι ο ίδιος ο Κύριος θα επισκεφθείτε το δεύτερο ναό,
diciendo que el propio Señor visitará el segundo templo,
και, στη συνέχεια, ο Δανιήλ προφήτεψε πάλι περίπου 500 χρόνια
y luego Daniel profetizando 500 años antes de Jesús,
πριν από την εποχή του Ιησού, μιλώντας για το πώς
hablando de cómo se hará la expiación del pecado
θα γίνει εξιλέωση για την αμαρτία και αιώνια
y que volverá la rectitud eterna
δικαιοσύνη θα φανεί πριν ο δεύτερος ναός καταστραφεί.
antes de la destrucción del templo.
Με άλλα λόγια, αυτά τα βαρυσήμαντα πράγματα πρέπει
Es decir, estas cosas tienen que pasar
να συμβούν πριν ο δεύτερος ναός καταστραφεί
antes de la destrucción del segundo templo
τα οποία είχαν προφητευθεί μεταξύ τετρακοσίων και πεντακοσίων χρόνων πριν από την εποχή του Ιησού, και βέβαια,
y lo profetizaron entre 400 y 500 años antes de Jesús,
ο Ιησούς έρχεται και εκπληρώνει αυτά τα πράγματα,
y este llega y cumple con esas cosas.
και ο δεύτερος ναός καταστρέφεται κατά το έτος 70,
El segundo templo es destruido en el año 70,
πράγμα που σημαίνει ότι αν δεν ήταν ο Μεσσίας, δεν θα υπάρξει ποτέ ένας.
lo que significa que si Él no es el Mesías, nunca habrá ninguno.
Συνεπώς, επειδή έκανε αυτά τα πράγματα,
A la inversa, como sí hizo esas cosas,
γνωρίζουμε ότι τα προφητικά λόγια είναι αληθινά.
sabemos las profecías eran ciertas. PARTE V LA RESURRECCIÓN, ¿HECHO O FICCIÓN?
Voiceover (Αφηγητής): Είναι η ανάσταση του Ιησού η καλύτερη εδραιωμένη εξήγηση των γεγονότων
¿Es la resurrección de Jesús la mejor explicación establecida
που καταγράφονται στα Ευαγγέλια;
de los eventos registrados en los Evangelios?
Όπως οι εμπειρίες των μαθητών των εμφανίσεων
Al igual que las experiencias de los discípulos
του Ιησού και η ανακάλυψη του άδειου τάφου.
de las apariciones de Jesús en el descubrimiento de la tumba vacía.
Η ανάσταση του Ιησού, στο Χριστιανισμό, στέκουν ή καταρρίπτονται μαζί.
La resurrección de Jesús en la cristiandad unifica.
"Αν ο Χριστός δεν αναστήθηκε, τότε το κήρυγμα
"Si Cristo no se ha levantado,
"είναι μάταιο, η πίστη επίσης είναι μάταια."
entonces nuestra prédica es inútil. Tu fe también es inútil".
Ο Παύλος μας επιβεβαίωσε ότι, "ο Χριστός Αναστήθηκε
Pablo afirmó que Cristo se levantó entre los muertos
"από τους νεκρούς, και έχει γίνει ο πρώτος καρπός
y se convirtió en las primeras frutas
"από εκείνους που έχουν Κοιμηθεί. Διότι επειδή
de aquellos que se han dormido.
"από τον άνθρωπο ήρθε ο θάνατος, έτσι, από τον άνθρωπο ήρθε η ανάσταση "των νεκρών."
De los hombres vino la muerte, de los hombres también vino la resurrección entre los muertos".
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Αν μόνο αφήσετε την Καινή Διαθήκη
Si dejamos que el Nuevo Testamento hable por sí mismo,
να μιλήσει για τον εαυτό της, είναι αρκετά σαφές ότι η ανάσταση είναι στο επίκεντρο της πίστης.
queda claro que la resurrección está en el centro de la fe.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι που μπορείτε να το πείτε αυτό.
Hay muchas formas de decir eso.
Για παράδειγμα, στα Ευαγγέλια, όταν ρωτήθηκε ο Ιησούς,
Pero, por ejemplo, en los Evangelios,
"Δώσε μας ένα σημάδι. Πώς ξέρουμε ότι εσύ είσαι ο Μεσσίας;"
cuando le preguntan a Jesús: "Danos una señal. ¿Cómo sabemos que eres el Mesías?"
Σε τουλάχιστον τρεις διαφορετικές περιπτώσεις, ο ίδιος έδειξε προς την ανάστασή Του.
En al menos tres ocasiones, señala su resurrección.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Λοιπόν, αρκετές φορές στα
Varias veces en los Evangelios
Ευαγγέλια ο Ιησούς προβλέπει το θάνατο και την ανάστασή Του.
Jesús predice su muerte y resurrección.
Ως ιστορικοί, είμαστε περιορισμένοι σε πράγματα που μπορούμε να αποδείξουμε.
Los historiadores se limitaban lo que podíamos probar.
Υπάρχουν μερικά πράγματα που οι αρχαίες εκθέσεις
Hay algunas cosas que los antiguos reportaron,
περιλαμβάνουν για τον Ιησού ή οποιαδήποτε αρχαία προσωπικότητα
incluyendo sobre Jesús o cualquier figura antigua,
για αυτό το λόγο, και από όσο γνωρίζουμε, θα μπορούσε να είναι αλήθεια,
y, según sabemos, puede ser verdad o no.
αλλά μπορεί και να μην είναι.
Buscamos múltiples fuentes independientes,
Ψάχνουμε για πολλαπλές ανεξάρτητες πηγές. Ψάχνουμε για αυτόπτες μάρτυρες, πρώιμες πηγές, αντιπαθής
testigos oculares, fuentes antiguas,
πηγές, εχθρικές πηγές, τέτοια πράγματα.
fuentes adversas, hostiles, cosas como esas.
Όταν πρόκειται για τις προβλέψεις του Ιησού για το
Respecto a la predicción de Jesús
θάνατο και την ανάστασή Του, υπάρχουν μερικές από αυτές
sobre su muerte y resurrección,
τις προβλέψεις που ο Ιησούς κάνει μέσα στα Ευαγγέλια
hay algunas predicciones que Jesús hizo en los Evangelios
που αποδεικνύονται λίγο πιο έντονα από ότι άλλες.
que son más fuertes que otras.
Έτσι, για παράδειγμα, στο Μάρκο κεφάλαιο 8, είναι η ιστορία
Por ejemplo, en Marcos, capítulo 8,
όπου ο Ιησούς λέει, "Πρόκειται να πεθάνω.
está la historia donde Jesús dice: "Me van a matar.
"Θα σταυρωθώ, και στη συνέχεια, τρεις ημέρες αργότερα, θα αναστηθώ από τους νεκρούς."
Me van a crucificar y voy a resucitar al tercer día".
Voiceover (Αφηγητής):"Και άρχισε να τους διδάσκει
Y Él empezó a enseñarles
ότι ο Υιός του Ανθρώπου πρέπει να υποφέρει πολλά πράγματα,
que el Hijo del Hombre debe sufrir muchas cosas
"και να απορριφθεί από τους πρεσβυτέρους και τους αρχιερείς
y ser rechazado por los sabios, sumos sacerdotes y escribas,
"και γραμματείς, και να σκοτωθεί, και μετά από τρεις ημέρες
y ser asesinado. Y a los tres días, revivir.
"να αναστηθεί. Αυτά τα είπε ανοιχτά. Τότε ο Πέτρος
Él dijo esto abiertamente,
"τον πήρε παράμερα και άρχισε να Τον επιπλήττει. Αλλά όταν
y Pedro lo apartó y empezó a reprenderlo.
"γύρισε και κοίταξε τους μαθητές Του,
Él se volteó, miró a sus discípulos,
"Αυτός επιπλήξει τον Πέτρο, λέγοντας "Πήγαινε πίσω μου, Σατανά!
y reprendió a Pedro diciendo: 'Ponte detrás de mí, Satanás,
"Διότι δε σκέφτεστε τα πράγματα του Θεού,
ya que no estás consciente de las cosas de Dios,
"αλλά τα πράγματα των ανθρώπων."
sino de la de los hombres".
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Τώρα, οι ιστορικοί μπορούν να εξετάσουν αυτό το θέμα και να πουν ότι υπάρχουν ορισμένα πράγματα σε αυτό
Los historiadores pueden decir que hay cosas en este verso
το εδάφιο που δείχνουν ότι πρόκειται για μια
que parecen sugerir que es un auténtico dicho de Jesús.
αυθεντική ρήση του Ιησού. Ένα από αυτά είναι το κριτήριο του αδιεξόδου.
Uno de esos sería el criterio de la vergüenza.
Διότι, αν επρόκειτο να εφεύρεις το είδος της
¿Por qué, si iba a inventar estas predicciones,
προβλέψεις, που κάνει ο Ιησούς για θάνατο και την ανάστασή Του,
Jesús prediciendo su muerte y resurrección,
γιατί να έχουμε τον Ιησούς να επιπλήττει τον ηγέτης της Εκκλησίας;
habría de reprender al líder de la iglesia?
Γιατί να μην το κάνει σε ένα μικρό μαθητή ή κάποιον άλλο;
¿Por qué no hacerlo con un discípulo menor?
Γιατί στον Πέτρου, τον επικεφαλή απόστολό Του;
¿Por qué hacer a Pedro, tu apóstol líder?
Ο Πέτρος έχει το θράσος να επιπλήξει τον Κύριό του,
Pedro tiene la audacia de reprender a su Señor
και στη συνέχεια ο Ιησούς γυρίζει και επιπλήττει τον ηγέτη της Εκκλησίας Του.
y Jesús se voltea y reprende al líder de su iglesia.
Αυτά δεν είναι πράγματα που βγάζεις από το μυαλό σου.
Este es el tipo de cosas que inventas.
Voiceover (Αφηγητής: Μια σημαντική ιστορική αξίωση που αποδεικνύεται
Una de los alegatos históricos de los Evangelios
από τα Ευαγγέλια είναι ότι ο Ιησούς πέθανε πραγματικά με σταύρωση.
en que Jesús realmente murió por crucifixión.
Μάικ Licona (Μάικ Λικόνα): Η σταύρωση στην αρχαιότητα ήταν ίσως
La crucifixión fue tal vez
ο πιο βάναυσος τρόπος θανάτου.
la forma más brutal de morir.
Σχεδόν πάντα προηγούνταν κάποια μορφής βασανιστηρίων.
Fue casi precedida por una especie de tortura.
Στην περίπτωση των Ρωμαίων, αυτό που συνήθως
En el caso de los romanos, azotaban la persona,
έκαναν, ήταν να μαστιγώνουν το άτομο· θα μπορούσαν ακόμα
podían azotarla hasta matarla.
και να σκοτώσουν με μαστίγωμα ένα πρόσωπο. Ήταν τόσο φρικτό που ο Σενέκας, στο τέλος
Era tan horrible, que Séneca, un filósofo romano,
του πρώτου αιώνα, ένας ρωμαίος φιλόσοφος είπε ότι ένα άτομο στο σταυρό έμοιαζε ακρωτηριασμένο, μίζερο,
al final de siglo I, dijo que una persona en la cruz parecía mutilada, desfigurada, deforme y clavada,
παραμορφωμένο και καρφωμένο και παίρνοντας κάθε ανάσα ζωής μέσα σε εκτενή αγωνία.
y suprimida del aliento de vida en medio de una larga agonía.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Όταν μιλάμε για τα αίτια του θανάτου του Ιησού, για όσους κάνουν ερωτήσεις, πώς ξέρουμε ότι πέθανε και ούτω καθεξής, υπάρχουν πολλές
Cuando hablamos de las razones para la muerte de Jesús, para quienes preguntan cómo sabemos que murió y demás,
διαφορετικές περιοχές που μπορούμε να πάμε.
podemos recurrir a distintas áreas.
Μια είναι η ιατρική επιστήμη.
Una es la ciencia médica.
Από ό,τι γνωρίζουμε για την σταύρωση,
De lo que sabemos de la crucifixión,
η πιο κοινή ιατρική αιτία που προβάλλεται για τη σταύρωση
la razón médica más común para ella
είναι ότι στο σταυρό πεθαίνεις από ασφυξία.
es que mueres por asfixia en la cruz.
Τώρα, δεν είναι ομόφωνη, αλλά αυτή είναι η πλειοψηφία της ιατρικής κοινότητας.
No es unánime, pero es la visión de la mayoría.
Αν αυτό είναι αλήθεια, υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου και ισορροπίας στη σταύρωση.
Y si eso es verdad, hay separación de poderes en la crucifixión.
Δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός.
No tienes que ser médico.
Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να περπατήσετε και να δείτε εάν
Solo tienes que pasar y ver si esta persona en la cruz
το άτομο πάνω στο σταυρό κρέμεται σε χαμηλή θέση. Διότι, εάν πρόκειται να μιλήσει, ή αν
cuelga muy hacia abajo, porque si va a hablar,
πρόκειται να αναπνεύσει, ή αν πρόκειται να ζήσει,
si va a respirar o si van a vivir,
θα πρέπει να ανεβαίνει, γιατί όταν κρέμεται,
tienes que levantarla,
το σώμα του σφίγγει τους μύες του·
porque al colgar, el cuerpo contrae los músculos.
οι μεσοπλεύριοι θωρακικοί δελτοειδής μυς συστέλλονται
Los músculos deltoides pectorales
γύρω από τους πνεύμονές.
se contraen alrededor de los pulmones.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Ήταν εύκολο να εισπνέουν, ήταν δύσκολο να εκπνεύσουν.
Era fácil inhalar, pero difícil exhalar.
Η τάση λοιπόν θα είναι να έχουμε διοξείδιο του άνθρακα
Se tiende a acumular dióxido de carbono,
να συσσωρεύεται, που θα μπορούσε να προκαλέσει όλα τα είδη κρίσεων και σπασμών και να είναι πολύ επώδυνο.
lo que causa todo tipo de ataques y convulsiones,
Προκειμένου όμως να απομακρύνει το διοξείδιο του άνθρακα,
lo que puede ser muy doloroso. Pero para expulsar el dióxido de carbono,
θα έπρεπε να πατήσει επάνω στα τρυπημένα πόδια του
tienes que empujar con tus pies clavados
για να το αποβάλει και μετά πάλι πίσω , γιατί ήταν πολύ οδυνηρό για να πατάς στα τρυπημένα πόδια,
y luego bajar, porque es muy doloroso hacer eso,
όλο το βάρος σου σε αυτό, και στη συνέχεια πολύ
ya que usas todo tu peso, y respiras poco a poco
ρηχή αναπνοή έως ότου έπρεπε να εκπνεύστε το διοξείδιο του άνθρακα.
hasta que tienes que expulsar el dióxido de carbono.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Οπότε , αν είσαι όρθιος, είσαι ζωντανός,
Si estás arriba, estás vivo,
ίσως να μιλάς και να αναπνέεις, αλλά αν είστε κάτω,
tal vez hablando y respirando,
για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα, έχετε πιθανώς κατρακύλησε
pero si estás abajo un tiempo, tal vez caigas en coma,
σε κώμα, έχεις λιποθυμήσει, γιατί δεν μπορείς να αναπνεύσεις σταθερά στην κάτω θέση.
te desmayes, porque no puedes respirar estando abajo.
Οπότε, αν είσαι κάτω για μισή ώρα, θέλω να πω,
Si estás abajo media hora...
αυτό που λέω είναι ότι, δεν χρειάζεται να έχεις οποιαδήποτε
Digo que no tienes que ser médico
ιατρική γνώση για να ξέρεις πότε ένα άτομο είναι
para saber cuándo una persona murió en la cruz,
νεκρό στο σταυρό, αν αυτό είναι αλήθεια, διότι θα κυλούσε
porque al estar abajo, mueres.
στην κάτω θέση και θα ήταν νεκρός. Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Έχουμε μόνο μια περίπτωση στην αρχαιότητα
Solo tenemos un relato en la antigüedad
ενός ατόμου που επιβίωσε σταύρωση.
de un sobreviviente de la crucifixión.
Σε ένα από τα κείμενα του Ιώσηπου, αναφέρει τρεις
En un escrito,
από τους φίλους του που σταυρώθηκαν.
Josefo, menciona a tres amigos crucificados,
Το είδε κατά τη διάρκεια της πτώσης της Ιερουσαλήμ.
lo vio durante la caída de Jerusalén.
Έτρεξε στο φίλο του, το Ρωμαίος διοικητή Τίτο,
Así que acudió donde su amigo el comandante romano Tito,
ο οποίος διέταξε ότι και οι τρεις να κατεβούν αμέσως
quien ordenó que los tres fueran bajados de inmediato
ως χάρη στον Ιώσηπο, και τους δόθηκε η καλύτερη
como favor para Josefo,
ιατρική περίθαλψη που είχε να προσφέρει η Ρώμη.
y dado el mejor cuidado médico que ofrecía Roma.
Παρά το γεγονός αυτό, δύο από τους τρεις έχασαν τη ζωή τους.
Pero, a pesar de esto, los tres murieron.
Έτσι, οι πιθανότητές επιβίωσης της σταύρωση ήταν
Así que tu posibilidad de sobrevivir a la crucifixión
σχεδόν μηδενικές, εκτός αν κάποιος σας είχε αφαιρέσει
era casi de cero. A menos que alguien te bajara prematuramente,
πρόωρα και εκ προθέσεως προσπαθούσε να αποκαταστήσει την υγεία σας.
e intencionalmente tratara de salvarte.
Ακόμα και τότε, θα είχε δύο στις τρεις πιθανότητες
Pero incluso así, tenías dos posibilidades entre tres
ότι δεν επρόκειτο να τα καταφέρει.
de que no ibas a sobrevivir.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Δεύτερον, ξέρουμε ότι πολύ συχνά
Sabemos que con frecuencia
έδιναν τελειωτικό χτυπήματα στο άτομο που ήταν πάνω στο σταυρό.
les daban golpes mortales a las personas en la cruz.
Είναι σα να λέμε, "Δεν προσποιείσαι στη βάρδια μου"
Algo así como: "No vas a sobrevivir estando yo aquí".
Τότε θα κάνετε κάτι σε αυτούς.
Y les hacían algo.
Έχουμε την παράθεση στα Ευαγγέλια πως έσπασαν
Tenemos el caso en los Evangelios
τα πόδια των δύο ανδρών σε κάθε πλευρά του Ιησού.
de la fractura de piernas a los hombres al lado de Jesús.
Έχουμε κάποιες περιπτώσεις εκτός Ευαγγελίων όπου σπάσανε τα πόδια.
Tenemos casos de fracturas de piernas fuera de los Evangelios.
Θα το βρείτε αυτό μια-δυο φορές, και στο Ευαγγέλιο
Los hemos encontrado un par de veces.
του Ιωάννη, έρχονται στον Ιησού, δεν του
Y en el Evangelio de Juan,
σπάνε τα πόδια του , γιατί είναι ήδη νεκρός.
van donde Jesús, pero no le rompen las piernas
Τώρα, βλέπετε, ακόμα και αν πούμε, "Πώς ένας Ρωμαίος "στρατιώτης ξέρει ότι είναι ήδη νεκρός;"
porque ya está muerto. Aún cuando digas: "¿Cómo sabían que estaba muerto?"
Λοιπόν κρέμασες χαμηλά και δε
Bueno, estás colgando y no emites sonido.
κάνεις κανένα ήχο.
No puedes respirar en esa posición.
Δε μπορείς να αναπνεύσεις σε αυτή τη θέση. Λοιπόν, τι έκαναν;
¿Y entonces qué hacen? De nuevo: "En mi turno no".
Έτσι, και πάλι, "Όχι στη βάρδια μου."
No les rompieron las piernas,
Οπότε, δεν έσπασαν τα πόδια του, επειδή το σπάσιμο των ποδιών, ήταν άλλη μια ένδειξη
porque hacerlo es otro indicativo de asfixia,
της ασφυξίας, αναγκάζεις τον τύπο να μείνει κάτω
haces que el sujeto baje.
σε χαμηλή θέση.
Así que le clavaron la lanza.
Έτσι, τον τρύπησε με το δόρυ. Έχουμε δύο πηγές έξω από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη
Hay dos fuentes fuera del Evangelio de Juan
που μας λένε ότι το τρύπημα με το δόρυ είναι μια επιλογή.
que dicen que le clavaron la lanza. Es una opción.
Έχουμε επίσης μαρτυρίες, όπου ένα τύπο του
También tenemos relatos
σύνθλιψαν το κρανίο με ρόπαλο για να βεβαιωθούν ότι
en donde un sujeto le partió el cráneo con un palo
δεν κατέβαινε ζωντανός από το σταυρό.
para asegurarse de que no bajara vivo de la cruz.
Έχουμε μια άλλη όπου ένας άντρας
Hay otro donde lo amenazan con arco y flecha.
απειλείται με τόξο και βέλη. Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Αυτά είναι τα Ευαγγέλια, όσα
Así está en los Evangelios. Describen toda la crucifixión,
περιγράφουν για τη σταύρωση, το μαστίγωμα εκ των προτέρων, το κάρφωμα στο ξύλο, το σπάσιμο των ποδιών.
el azote antes, la clavada de la lanza, la ruptura de piernas.
Θα σπάσουν τα πόδια, στην Ιερουσαλήμ,
Les rompen las piernas en Jerusalén
επειδή ο Ιώσηπος αναφέρει ότι πριν από την πτώση
porque Josefo reporta eso
της Ιερουσαλήμ, οι Ρωμαίοι επέτρεπαν στους Εβραίοι στην Ιερουσαλήμ
antes de la caída de Jerusalén. Los romanos permitían judíos en Jerusalén
να αφαιρέσουν τους σταυρωμένους πριν από τη δύση του ηλίου.
para quitar a los crucificados antes del atardecer.
Διαφορετικά λοιπόν από ό,τι ήταν σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία,
Distinto a lo que fue durante el Imperio Romano.
επέτρεπαν στους Εβραίους να αφαιρέσουν άτομα
Permitían a los judíos quitarlos antes del atardecer
πριν από τη δύση του ηλίου για να έχουν μια πρέπουσα ταφή.
y enterrarlos apropiadamente.
Έτσι, ό,τι γράφουν Ευαγγέλια για
Todo lo que reportan los Evangelios
τη σταύρωση, τη διαδικασία, είναι πολύ συμβατό
sobre el proceso de crucifixión es muy compatible,
και ταυτίζεται με ό,τι διαβάζουμε, επίσης, στην
y muy en la línea con lo que también leemos
κοσμική ιστορία της περιόδου.
en la historia secular del período.
Voiceover (Αφηγητής): Ένα άλλο έντονα αποδεικνυόμενο,
Otro alegato histórico evidenciado en los Evangelios
ιστορικό αίτημα των Ευαγγελίων είναι ότι ο τάφος του Ιησού
es que la tumba de Jesús estaba vacía
ήταν άδειος τρεις ημέρες μετά την ταφή του.
tres días después de su entierro.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Γνωρίζουμε ότι οι πρώτοι Χριστιανοί
Sabemos que los cristianos proclamaban en Jerusalén
εκήρυσσαν, στην Ιερουσαλήμ, ότι ο Ιησούς
que Jesús había resucitado.
είχε αναστηθεί από τους νεκρούς. Όχι μόνο θα το βρείτε αυτό στα Ευαγγέλια,
No solo encontramos esto en los Evangelios,
θα το βρείτε επίσης στα γραπτά του Ρωμαίου ιστορικού,
sino también en los escritos del historiador romano Tácito,
Τάκιτου, από τις αρχές του δευτέρου αιώνα. Λέει ότι αφού ο Πιλάτος σταύρωσε τον Ιησούς,
del siglo II. Dice que luego de que Pilatos sacrificó a Jesús,
πως κακό και επιβλαβής δεισιδαιμονία ξέσπασε και πάλι στην Ιουδαία, όπου ξεκίνησε·
que una malvada superstición se desató en Judea,
στην Ιερουσαλήμ και στην Ιουδαία.
donde comenzó. En Jerusalén y Judea.
Πώς είναι δυνατόν να διακηρύσσουν την ανάσταση του Ιησού στην Ιερουσαλήμ, αν το σώμα του είναι
¿Cómo proclamas la resurrección de Jesús en Jerusalén
ακόμη στον τάφο;
si su cuerpo sigue en la tumba?
Επειδή, όλοι οι εχθροί, οι Εβραίοι δεν θα
Porque los judíos no lo habrían hecho,
το έκαναν κατά πάσα πιθανότητα, αλλά οι Ρωμαίοι, θα μπορούσαν να
pero los romanos habrían obligado a los romanos.
είχαν βάλει τους Ρωμαίους να το κάνουν. Απλά πηγαίνετε στον τάφο και βεβαιωθείτε ότι το σώμα είναι εκεί.
"Ve a la tumba y asegúrate de que el cuerpo esté allí".
Κάθε σώμα που έμοιαζε περίπου το ανάστημα του Ιησού
Y cualquiera que se asemejara a la estatura de Jesús,
θα ήταν συντριπτικό για τους πρώτους Χριστιανούς.
habría sido devastador para los primeros cristianos.
Φαίνεται πως δεν ήταν σε θέση να το κάνουνε αυτό.
Pero parece que no pudieron hacer eso.
Στην πραγματικότητα, το μόνο πράγμα που έχουμε από τους πρώιμους χρόνους, έχει ήδη καταγραφεί στο
De hecho, lo único que tenemos de los primeros tiempos,
Ματθαίο, ο οποίος μόλις έγραψε τον πρώτο αιώνα,
habría sido registrado en Mateo, que se escribió en el siglo I,
κάπου μεταξύ των '60 ή του '50 και τη δεκαετία του '80,
entre los 50 o 60 y los 80.
και αναφέρει ότι οι ηγέτες των Ιουδαίων
Y él reporta que los líderes judíos
γύριζαν λέγοντας ότι οι μαθητές έκλεψαν το σώμα.
decían que los discípulos se habían robado el cuerpo.
Τώρα, γιατί λένε οι μαθητές έκλεψαν το σώμα
¿Por qué dirías que los discípulos se robaron el cuerpo
αν είναι ακόμα στον τάφο;
si siguen en la tumba?
Αυτός είναι μόνο ένας λόγος για να εξηγήσουμε γιατί
Esta es una razón por la cual la tumba estaba vacía.
ο τάφος ήταν άδειος. Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Υπάρχει ένα εκπληκτικό πλήθος από
Hay una sorprendente cantidad de evidencia
στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο τάφος στον οποίο θάφτηκε ο Ιησούς ήταν άδειος.
de que la tumba en donde fue enterrado Jesús estaba vacía.
Στην πραγματικότητα, ερευνώντας την κριτική επιστημοσύνη
De hecho, investigando a los eruditos críticos
για να καταλήξουμε σε αυτή τη λίστα των δεδομένων που οι άνθρωποι συμφωνήσαν, έχω βρει 23 διαφορετικά επιχειρήματα
para buscar la lista de hechos en la que coincide la gente, encontré 23 distintos argumentos para la tumba vacía,
για τον άδειο τάφο, που χρησιμοποιούν οι κριτικοί μελετητές·
que usaron los eruditos. 23 argumentos.
23 επιχειρήματα. Όταν πήγα να αποφοιτήσω από το σχολείο τη δεκαετία του '70,
Cuando fui a hacer el posgrado en los 70,
σχεδόν κανείς δεν παραδεχόταν τον άδειο τάφο.
casi nadie admitía lo de la tumba vacía.
Αν το κάνατε, θα ήσουνα Ευαγγελιστής.
Si lo hacías, eras evangélico.
Θα έπρεπε να είσαι συντηρητικός· σχεδόν κανείς άλλος
Debías ser conservador, casi nadie más admitía eso.
δε παραδεχόταν τον άδειο τάφο. Σήμερα, σχεδόν τα 2/3 με 3/4 των μελετητών πιστεύουν
Hoy, cerca de dos tercios a tres cuartos cree en eso.
στον άδειο τάφο.
Aumentó en valor.
Έχει πραγματικά ανέβει σε αξία. Τώρα, εδώ είναι, για μένα, το γιατί αυτό είναι
Les diré por qué para mí esto es importante.
σημαντικό: ο άδειος τάφος δεν απαιτεί μια ανάσταση.
La tumba vacía no requiere una resurrección.
Σωστά; Άλλα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν συμβεί, αλλά είναι
Pudieron haber pasado otras cosas.
ένας καλός δείκτης για κάνα δυο πράγματα.
Pero es un buen indicativo de un par de cosas.
Νούμερο ένα, είναι μια από πολλές εκτιμήσεις
Número uno: es una de muchas consideraciones
υπέρ της ανάστασης.
a favor de la resurrección. Podría ser algo más,
Θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο, αλλά αν οι εναλλακτικές θεωρίες δεν λειτουργούν, και όντως δεν το κάνουν,
pero si las teorías alternativas no funcionan y no funcionan,
όπως ότι οι μαθητές έκλεψαν το σώμα,
como el robo del cuerpo,
που οι κριτικοί δεν τη λαμβάνουν σήμερα είναι τόσο κακή θεωρία, επειδή ο κύριος λόγος είναι ότι δεν πεθαίνεις για κάτι στο οποίο δεν πιστεύεις.
que los críticos ni la consideran hoy por ser mala. Porque no mueres por algo en lo que no crees.
Είναι μια απόδειξη, μια σημαντική απόδειξη, υπέρ της ανάστασης.
Es una evidencia importante para la resurrección,
Ένα άλλο πράγμα, ο κενός τάφος δείχνει
pero también la tumba vacía
ότι αυτό που συνέβη στον Ιησού αφορούσε το σώμα του.
muestra que lo que le pasó a Jesús concernía a su cuerpo.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί η εβραϊκή άποψη είναι, η κύρια εβραϊκή άποψη, η κυρίαρχη εβραϊκή
Es importante, porque la visión primaria de los judíos
άποψη, είναι η ανάσταση του σώματος.
es la resurrección del cuerpo.
Ο κενός τάφος λέει ότι δεδομένου ότι το σώμα είχε
Y una tumba vacía dice que como el cuerpo no está,
φύγει, ό,τι συνέβη σε αυτόν, συνέβη στο σώμα του.
lo que le pasó a él, le pasó a su cuerpo.
Δεν ήταν ένα δοξασμένο πνεύμα, παρ 'όλο που
¿No era un espíritu glorificado aunque resucitó?
πραγματικά αναστήθηκε από τους νεκρούς; Όχι, επειδή το σώμα θα εξακολουθούσε να είναι στον τάφο.
No, porque el cuerpo habría estado en la tumba.
Έχουμε λοιπόν καλές ενδείξεις για αυτό, αλλά είναι επίσης
Tenemos buenas evidencias,
μια καλή ένδειξη ότι ο Ιησούς αναστήθηκε,
pero también es un indicativo de que Jesús resucitó
και αναστήθηκε σωματικά.
y que lo hizo en cuerpo.
Voiceover (Αφηγητής): Ακόμα και κριτικοί μελετητές παραδέχονται
Incluso eruditos críticos
ότι οι μαθητές πραγματικά πίστευαν ότι είδαν
coinciden que los discípulos realmente creen
τον αναστημένο Ιησού, επειδή υπάρχουν τόσα πολλά
que vieron a Jesús resucitado,
αποδεικτικά στοιχεία υπέρ αυτών των γεγονότων.
porque hay mucha evidencia a favor de estos eventos.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Το γεγονός ότι οι μαθητές πραγματικά πίστευαν ότι ο Ιησούς αναστήθηκε από τους νεκρούς
El hecho de que los discípulos crean que resucitó
υποδεικνύεται από πολλά σημαντικά σημεία.
es indicado por varias señales importantes.
Επιτρέψτε μου πρώτα να πω ότι σχεδόν το σύνολο
Primero diré que toda la comunidad crítica
της κριτικής κοινότητας το παραδέχεται αυτό χωρίς
reconoce esto sin argumentos.
κανένα αμφισβήτηση. Δεν υπάρχει σχεδόν κανείς που να υποστηρίξει ότι οι μαθητές
Casi no hay nadie que discuta
δεν πίστεψαν πως ο Ιησούς εμφανίστηκε σε αυτούς.
que los discípulos no crean que Jesús se les apareció.
Εννοώ, θα μπορούσαμε σχεδόν να υπολογίσουμε στο ένα χέρι τους ανθρώπους που δεν το παραδέχονται αυτό.
Casi puedes contar con una mano a quienes no reconocen esto.
Εντάξει, τώρα λέτε, "γιατί το αναγνωρίζουν αυτό;"
¿Y por qué reconocen eso?
Ένας από τους πρώτους λόγους είναι ότι ήταν πρόθυμοι να πεθάνουν.
Una de las primeras razones es que estaban dispuestos a morir.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Έχουμε όχι λιγότερο από 11 αρχαίες
Tenemos no menos de once fuentes antiguas
πηγές που αναφέρουν ότι οι μαθητές του Ιησού
que reportan que los discípulos de Jesús y de Pablo
και ο Παύλος ήταν πρόθυμοι να υποφέρουν συνεχώς,
estaban dispuestos a sufrir,
ήταν ακόμα πρόθυμοι να πεθάνουν με μαρτυρικό θάνατο
e incluso a morir como mártires por su Evangelio,
για τη διακήρυξη του Ευαγγελίου τους· ήταν η πεποίθησή τους πως ο Ιησούς είχε πεθάνει για τις αμαρτίες τους και είχε
su creencia de que Jesús había muerto por sus pecados
αναστηθεί από τους νεκρούς.
y que había resucitado.
Τώρα, έχεις ανθρώπους σαν το Λουκά, τον Τερτυλλιανό, τον Ιωάννη,
Hay gente como Lucas, Tertuliano, Juan,
το Διονύσιο της Κορίνθου, τον Ώριγένη, τον Πολύκαρπο, τον Ιγνάτιο,
Dionisio de Corinto, Origen, Policarpo, Ignacio y Clemente de Roma.
και τον Κλήμη της Ρώμης· Όλοι αναφέρουν αυτά τα πράγματα
Todos reportaron esto en términos de los discípulos.
όσον αφορά απλά τους μαθητές. Ξεχάστε τον Παύλος, έχουμε επτά εκεί, επτά ή οκτώ
Olviden a Pablo, hay siete u ocho
που μιλάνε μόνο για την προθυμία των μαθητών
que hablan del deseo de los discípulos de sufrir
να υποφέρουν ακόμα και να πεθαίνουν για τα πιστεύω τους.
e incluso morir por sus creencias.
Τώρα, αυτό δεν σημαίνει πως έχουμε πρώιμη μαρτυρία
Eso no significa que tengamos testimonio
ότι όλοι θα πέθαιναν για τις πεποιθήσεις τους. Γνωρίζουμε ότι όλοι ήταν πρόθυμοι να πεθάνουν για τα πιστεύω τους.
que morirían por sus creencias, pero se disponían a hacerlo,
Γνωρίζουμε ότι όλοι υπέφεραν για τις πεποιθήσεις τους.
sabemos que todos sufrieron por sus creencias.
Μπορούμε να επαληθεύσουμε ιστορικά ότι ο Πέτρος μαρτύρησε. Ο Παύλος πέθανε σαν μάρτυρας.
Podemos establecer históricamente que Pedro murió como mártir, Pablo murió como mártir,
Ο Ιάκωβος, ο ετεροθαλής αδελφός του Ιησού, πέθανε σαν μάρτυρας.
Santiago, el medio hermano de Jesús, murió como mártir.
Νομίζω ότι έχουμε αρκετά αποδεικτικά στοιχεία ότι ο Ιωάννης
Y hay evidencia de que Juan el Apóstol murió como mártir.
ο Απόστολος πέθανε σαν μάρτυρας. Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Γιατί είστε πρόθυμοι να πεθάνετε,
¿Por qué estás dispuesto a morir, dejar a tu familia,
να αφήστε την οικογένειά σας, να αφήστε την επιχείρησή σας, εκτός αν πραγματικά πιστεύετε αυτά που διδάσκει;
dejar tu negocio, a menos que creas lo que enseñas?
Θα έπρεπε να έχουν σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα,
Tendrías que tener serios problemas mentales
θα έλεγε κανείς, αν ένα άτομο έκανε όλα αυτά τα πράγματα και δεν πίστευε σε αυτά που λέμε.
para hacer todas esas cosas y no creer en lo que decían.
Κανένας δε τα έχει αποκηρύξει αργότερα·
¿Y nadie se retractó después?
δεν είπε κανείς, "Λοιπόν, ήταν όλα ένα αστείο," ή,
Nadie dijo: "Era una broma.
"Προσπάθησα να είμαι μέρος αυτού, αλλά δεν μπορώ να είμαι μέρος της πια."
Trate de ser parte de esto, pero no puedo seguir".
Τίποτα τέτοιο.
Nada de eso. Creo que su entrega,
Απλά πιστεύω το δόσιμό τους, την προθυμία τους να κηρύξουμε και να δώσουν τα πάντα για αυτό, και, στη συνέχεια, να είναι
su disposición a predicar, abandonar todo y estar dispuestos a morir,
πρόθυμοι να πεθάνουν· αυτοί είναι ξεκάθαροι λόγοι να πιστέψουμε ότι ήταν πραγματικά πεπεισμένοι γι 'αυτό.
son razones de peso para creer que estaban convencidos de esto.
Voiceover (Αφηγητής): Μελετητές αναγνωρίζουν ότι τα ιστορικά
Los eruditos reconocen los hechos históricos
γεγονότα της ύπαρξης του Ιησού, ο θάνατός του με σταύρωση,
de la existencia de Jesús, su muerte por crucifixión,
ο άδειος τάφος, και ότι οι μαθητές ήταν
la tumba vacía y que los discípulos estaban convencidos
πραγματικά πεπεισμένοι ότι είδαν τον αναστημένο Ιησού.
de que vieron a Jesús resucitado.
Παρά αυτά τα γεγονότα, πολλές μη θαυματουργές
A pesar de estos hechos,
θεωρίες έχουν προσφερθεί ως εναλλακτική λύση
varias teorías no milagrosas se han ofrecido como explicación alterna
εξηγήσεις για το τι συνέβη στον τάφο του Ιησού.
a lo que pasó con la tumba de Jesús.
Η πιο δημοφιλής είναι, η θεωρία των ψευδαισθήσεων.
La más popular es la Teoría de la Alucinación.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Σήμερα , αν έπρεπε να μαντέψω, θα έλεγα
Hoy, si tuviera que adivinar,
η πιο δημοφιλής απάντηση στους ανθρώπους που θέλουν
diría que la respuesta más popular
να πιστέψουν στην ανάσταση είναι ότι οι αρχικοί
para quienes no creen en la resurrección
μαθητές είδαν παραισθήσεις.
es que los discípulos tuvieron alucinaciones.
Νομίζω ότι αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό,
Y creo que es problemático,
γιατί οι πρώιμες πηγές που δέχονται οι κριτικοί,
porque los primeros relatos que aceptan los críticos,
για παράδειγμα, στην 1η προς Κορίνθιους επιστολή, κεφάλαιο 15, έχει τρεις
por ejemplo, en 1 Corintios, capítulo 15,
ομαδικές εμφανίσεις που απαριθμούνται εκεί.
hay tres apariciones en grupo.
Ο Ιησούς εμφανίστηκε στους 12, εμφανίστηκε σε όλους
Jesús se apareció a los 12, a todos los Apóstoles,
τους Αποστόλους, εμφανίστηκε σε 500 αδελφούς· εμφανίστηκε σε 500 άντρες. Με άλλα λόγια, η ομάδα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερη.
a 500 hermanos, a 500 hombres. Ese grupo pudo ser mayor.
Voiceover (Αφηγητής):"Γιατί ό,τι έλαβα, παρέδωσα σε
"Porque primeramente os he enseñado
"εσάς, ως πρωταρχικής σημασίας: ότι ο Χριστός πέθανε για
lo que asimismo recibí:
"τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, ότι ήταν
Que Cristo murió por nuestros pecados, conforme a las Escrituras,
"θαμμένος, ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα "σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι εμφανίστηκε
y que fue sepultado, y que resucitó al tercer día, conforme a las Escrituras,
"στον Πέτρο και στη συνέχεια στους Δώδεκα. Ύστερα,
y que apareció a Pedro, y después a los doce.
"εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους από τους αδελφούς
Después apareció a más de quinientos hermanos a la vez,
"την ίδια στιγμή, οι περισσότεροι εκ των οποίων εξακολουθούν να ζουν, "αν και μερικοί έχουν Κοιμηθεί. Τότε εμφανίστηκε
de los cuales muchos viven aún, y otros ya duermen.
"στον Ιάκωβο, στη συνέχεια, σε όλου τους αποστόλους, και τελευταία
Después se le apareció a Santiago, después a todos los apóstoles,
"εμφανίστηκε και σε μένα."
y por último de todos, se me apareció a mí".
Ben Witherington III (Μπεν Γιδερινκτον ο 3ος):Ίσως το πιο ενδιαφέρον
Tal vez lo más interesante sobre la tradición
πράγμα σχετικά με αυτή την παράδοση στην αρχή της
al inicio de 1 Corintios 15,
στην 1η προς Κορίνθιους 15 είναι, αυτό που δεν λένε είναι,
es que no dice
πέθανε, θάφτηκε σύμφωνα με τις γραφές,
que murió, fue sepultado según las Escrituras,
αναστήθηκε, και τότε οι άνθρωποι τον είδα.
resucitó y luego la gente lo vio.
Αυτό που λέει είναι, Εκείνος εμφανίστηκε σε αυτό το άτομο.
Lo que dice es que se le apareció a esta persona.
Εμφανίστηκε στο εν λόγω πρόσωπο.
Él se le apareció a esa persona.
Είναι ένα ενεργό ρήμα υποδεικνύοντας ότι ο ίδιος ο Ιησούς πήρε την πρωτοβουλία να εμφανιστεί σε ορισμένους ανθρώπους.
Es un verbo activo indicando que el propio Jesús tomó la iniciativa de aparecérsele a ciertas personas.
Τώρα, αυτό δεν είναι σαν να λέμε "Είδα σε ένα όνειρο ή σε όραμα."
Ese no es el lenguaje de "Vi en un sueño o visión".
Αυτό είναι αντικειμενική γλώσσα, παρά υποκειμενική γλώσσα.
Eso es lenguaje objetivo, en lugar de lenguaje subjetivo.
Σε αυτόν τον κατάλογο εκείνων στους οποίους εμφανίστηκε,
Y en la lista de aquellos a quienes se le apareció,
τουλάχιστον δύο από αυτούς τους ανθρώπους δεν ήταν καν
al menos dos de esas personas
ακόλουθοι του Ιησού.
ni siquiera eran seguidores de Jesús.
Ένας ήταν ο Ιάκωβος, ο αδελφός Του, ο άλλος
Uno sería Santiago, su hermano,
είναι ο Παύλος στον πάτο της λίστας,
el otro sería Pablo, al final de la lista,
ο οποίος όχι μόνο δεν ήταν οπαδός, ήταν
que no solo no era seguidor,
ένας ανταγωνιστής του κινήματος.
era un antagonista del movimiento.
Έτσι, έχετε εμφανίσεις σε εκείνους που
Así que hay apariciones a seguidores,
ήταν οπαδοί, έχετε εμφανίσεις σε εκείνους που ήταν οικογένεια, αλλά δεν πίστευαν πραγματικά στον Ιησού,
apariciones a familiares, pero que no creían en Jesús,
και τότε εμφανίστηκε σε κάποιον που ήταν
y apariciones a alguien que era enemigo
εχθρός του πρώιμου κινήματος του Ιησού.
del movimiento inicial de Jesús.
Αυτό είναι αρκετά αξιοσημείωτο.
Eso es extraordinario.
Σε κάθε περίπτωση ακούμε ότι εμφανίστηκε, εμφανίστηκε,
Y en cada caso, escuchamos se apareció, se apareció,
και τελευταίο όλων παρουσιάστηκε σε εμένα.
y por último se me apareció a mí.
Αυτά είναι πολύ εντυπωσιακά στοιχεία.
Esa es una evidencia sorprendente.
Gary Habermas (Γκάρυ Χάμπερμας): Έτσι, το πρόβλημα με τις ψευδαισθήσεις
El problema con las alucinaciones
είναι ότι πουθενά στην βιβλιογραφία, έχω ένα φίλο
es que en ninguna parte de la literatura, y tengo un amigo psicólogo clínico
κλινικό ψυχολόγο ο οποίος έκανε μια εις βάθος
que hizo una búsqueda profunda.
βιβλιογραφική έρευνα, πουθενά στη βιβλιογραφία δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες περιπτώσεις ομαδικών ψευδαισθήσεων.
En ninguna parte hay casos documentados de alucinaciones en grupo.
Ως εκ τούτου, όταν λέτε ότι αυτά είναι
Por lo tanto, cuando dices que son eventos individuales,
μεμονωμένα γεγονότα, οι ομαδικές εμφανίσεις είναι ιδιαίτερα
las apariciones en grupo son muy problemáticas.
προβληματικές, αλλά αυτό δεν είναι το μόνο πρόβλημα.
Pero ese no es el único problema.
Ο κενός τάφος με 23 αποδεικτικά στοιχεία υπέρ του,
La tumba vacía con 23 evidencias a su favor.
η ψευδαίσθηση θα είναι ένας πλήρης τάφος, όχι ένας άδειος τάφος.
Una alucinación es una visión completa de la tumba, no la visión de una tumba vacía.
Το σώμα θα έπρεπε να ήταν στον τάφο, αν υπήρχε
El cuerpo debía estar en la tumba.
ψευδαίσθηση, αλλά το σώμα δεν είναι στον ο τάφος, λέγοντας ότι κάτι συνέβη στο σώμα,
Pero no estaba, o sea, que algo le pasó al cuerpo.
που λέει κάτι συνέβη στο σώμα. Ο κενός τάφος είναι ένα πραγματικό πρόβλημα για ψευδαισθήσεις.
La tumba vacía es un problema para la alucinación.
Άλλο ένα πράγμα είναι, οι ψευδαισθήσεις σχεδόν ποτέ δε μεταμορφώνουν μια ζωή όπου το άτομο δε την ξανασκέφτεται.
Otra cosa es que la alucinación casi nunca transforma una vida, o la persona nunca vuelve a pensar en eso.
Ξέρω κάποια πραγματικά περιστατικά ψευδαισθήσεων όπου
Sé de algunas alucinaciones
άνθρωποι έχουν πεισθεί πως δεν ήταν πολύ εύκολα,
en donde la gente se convence fácilmente de lo contrario.
και λένε, "Ε, καλά αυτό δε συνέβη,"
Y dices: "Eso no pasó". Y te dicen: "¿Cómo lo sabes?"
και ο τύπος απαντά, "Πώς το ξέρεις;"και λέμε, "Επειδή ήμουν εκεί", και λέει, "Α, τότε πρέπει"
"Porque estaba allí". "Debí inventarlo".
"να το έχω φανταστεί." Μπορείτε σχεδόν πάντα να τους μεταπείσετε από αυτό και
Casi siempre los convences de lo contrario
δε θα τους στείλει να κηρύξουν και να συλληφθούν
y no los hace salir a predicar, a hacer esto o aquello.
κάνοντας αυτό και εκείνο. Το γεγονός ότι κανείς ποτέ δεν ανακάλεσε μεταξύ
El que ningún discípulo se retractara,
των μαθητών, κανείς δε το ξανασκέφτηκε, κανείς-
nadie lo repensara...
Αλλά ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα με τις ψευδαισθήσεις
Pero el gran problema con la alucinación
είναι το πόσα διαφορετικά πρόσωπα, χρόνοι και τόποι
es cuántas personas, tiempos y lugares
που λεν πως είδαν τον αναστημένο Ιησού.
alegan haber visto a Jesús resucitado.
οι ψευδαισθήσεις εξαρτώνται από τα πρόσωπα.
Las alucinaciones dependen de la persona.
Μερικοί άνθρωποι έχουν την έφεση να τις δούνε, μερικοί άνθρωποι όχι.
Algunos son propensos a verlas, otros no.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Η πιο πιθανή ομάδα για να ζήσει
El grupo más proclive a las alucinaciones
μια ψευδαίσθηση είναι ηλικιωμένοι ενήλικες που θρηνούν για την απώλεια
son las personas mayores que perdieron a un ser querido.
ενός αγαπημένου προσώπου, και από αυτούς περίπου 7% βιώνουν μια οπτική ψευδαίσθηση
Y de esos, aproximadamente el 7% experimenta alucinaciones visuales
του αγαπημένου προσώπου για το οποίο θρηνούν.
de ese ser querido que lloran.
Αυτό είναι το υψηλότερο ποσοστό.
Ese es el porcentaje más alto.
στην περίπτωση των αποστόλων, δε μιλάμε για 7% , αλλά το 100%.
En el caso de los Apóstoles, no hablamos de un 7%, sino de un 100%.
Εμφανίστηκε σε 12.
Se les apareció a los doce.
Εμφανίστηκε σε όλους τους αποστόλους, σύμφωνα
Se les apareció a todos los Apóstoles,
με τις πρώτες αναφορές.
según los reportes.
Αυτό είναι 100%, όχι 7%.
Eso es el 100%, no el 7%.
Αυτό είναι ανήκουστο στην ιατρική βιβλιογραφία,
Eso es insólito en la literatura médica,
στην ψυχολογία που ειδικεύεται σε τέτοια πράγματα
en la psicología que se especializa en estas cosas.
για αυτό είναι πολύ απίθανο.
Así que es inverosímil.
Πρέπει να το τραβήξετε πραγματικά για να συμβεί αυτό.
Tienes que exagerar para que eso suceda.
Η υπόθεση των παραισθήσεων, δεν λαμβάνει υπόψη της επίσης
La hipótesis de la alucinación
την εμφάνιση στον Παύλο ή τον Ιάκωβο.
tampoco toma en cuenta la aparición a Pablo,
Δεν είναι πιστοί, σωστά; Έτσι δεν θέλουν να δουν τον Ιησού.
o a Santiago. Y ellos no son creyentes, así que no quieren ver a Jesús.
Η πνευματική αναγέννηση του Παύλου είναι μεγάλου ενδιαφέροντος.
La conversión de Pablo es muy interesante.
Είναι κάτι που οι σκεπτικιστές θα ήθελαν
Sería algo que adorarían los escépticos
να μη το έχουμε, επειδή είναι ίσως το ισχυρότερο σημείο όσον αφορά αποδείξεις για την ανάσταση.
si no la tuviéramos, porque tal vez sea el punto más fuerte en términos de evidencia de la resurrección.
Υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα, αλλά ο Παύλος, είναι κλειδί.
Hay otras cosas, pero Pablo es la clave.
Ο λόγος που είναι τόσο σημαντικός είναι επειδή δεν
Y la razón de su importancia es que no era seguidor de Jesús
ήταν οπαδός του Ιησού τη στιγμή της εμπειρίας του,
en el momento de su experiencia.
και στην πραγματικότητα, ήταν διώκτης της εκκλησίας.
De hecho, era un perseguidor de la iglesia.
Ο Ιησούς ήταν ο τελευταίος άνθρωπος στον κόσμο
Jesús era la última persona del mundo que Pablo quería ver.
που ο Παύλος ήθελε να δει.
Este es un hombre anti-cristiano,
Steve Gregg (στηβ Γκρεγκ): Εδώ είναι ένας αντι-Χριστιανικός άνθρωπος, έντονα αντι-Χριστιανικός, που διώκει τους Χριστιανούς,
vehementemente anti-cristiano, perseguía cristianos,
ρίχνοντάς τους στη φυλακή, πηγαίνει μακριά για το εντεταλμένο έργο
los encarcelaba.
να συλλάβει Χριστιανούς σε άλλες χώρες, το οποίο
Salía en misiones a arrestar cristianos en otros países,
κάνει με μεγάλη θέρμη και ζήλο,
algo que hacía con gran fervor y afán.
και φτάνει στον προορισμό του και τώρα
Y llega a su destino y ahora predica el Evangelio.
κηρύττει το Ευαγγέλιο.
¿Qué sucedió?
Τι συνέβη; Υπάρχουν μόνο δύο πιθανά πράγματα που μπορούσαν να έχουν
Solo han podido ocurrir dos cosas.
συμβεί· το ένα είναι αυτό που είπε ότι συνέβη,
Una es lo que él dice que pasó
και το άλλο είναι ότι είπε ψέματα για το τι συνέβη.
y la otra es que está mintiendo sobre lo que pasó.
Το πρόβλημα είναι, τίποτα από τη μετέπειτα ζωή του
Pero el problema es que nada en su vida posterior
δεν υποστηρίζει τη δεύτερη δήλωση.
sustenta esa tesis.
Ο τύπος δεν συνέλαβε ποτέ εκείνους τους ηγέτες. Αντί αυτού, συνέλαβαν τον ίδιο· ξυλοφορτώθηκε και
Nunca arrestó a esos líderes. Él mismo fue arrestado.
φυλακίστηκε και τελικά αποκεφαλίστηκε για την πίστη του.
Golpeado, encarcelado, y a la larga decapitado
Όχι ακριβώς το είδος των πραγμάτων που έκαναν οι άνθρωποι όταν γενικώς μιμούνταν την αναγέννηση.
por su fe. No es algo que haría alguien que finge una conversión.
Δεν πηγαίνουν συνήθως ως το τέλος έτσι.
Normalmente, no llegan a ese extremo.
Περισσότερο από όλα, αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι
Pero más que eso,
ότι όταν ο Παύλος σώθηκε και επέστρεψε
debemos recordar que cuando Pablo fue salvado
στην Ιερουσαλήμ λίγα χρόνια αργότερα, οι απόστολοι εκεί
y regresó a Jerusalén años después, los Apóstoles allí,
είχαν τις ίδιες υποψίες για αυτό· δήλωσαν ότι
sospecharon de él, dijeron que no le creían discípulo.
δεν πιστεύουμε ότι είσαι μαθητής. Τον φοβόντουσαν.
Le tenían miedo. Habían escuchado su historia,
Είχαν ακούσει την ιστορία του, αλλά σκέφτηκαν πως έλεγε ψέματα, αλλά άλλαξαν τη γνώμη τους,
pero pensaban que mentía, aunque cambiaron de opinión,
το οποίο ήταν ένα πολύ επικίνδυνο πράγμα για αυτούς να κάνουν.
lo que era arriesgado para ellos. Muy arriesgado.
Πραγματικά επικίνδυνο, γιατί δεν υποστήριζε μόνο
Porque él no solo alegaba ser cristiano...
ότι είναι Χριστιανός. Τώρα, ας το παραδεχτούμε, αν ήταν ψεύτικο και ήταν
Si él estaba fingiendo, si se iba a infiltrar,
εκεί για να διεισδύσει και να τους συλλάβει και να καταστρέψει
a arrestarlos y a destruir el movimiento,
το κίνημά τους, ακόμη και να πίστευαν ότι είναι Χριστιανός
incluso confiar en que fuera cristiano sería arriesgado.
θα ήταν επικίνδυνο, αλλά περισσότερο από αυτό, δεν ισχυριζόταν πως ήταν Χριστιανός, αλλά ο ίδιος ισχυριζόταν ότι ήταν
Pero él no alego ser cristiano, sino un Apóstol.
απόστολος, το ξέρετε; Τώρα, τα άτομα που είναι λιγότερο πιθανό να πιστέψουν αυτήν την ιστορία
Los que menos le creyeron fueron los Apóstoles,
είναι οι απόστολοι, γιατί, εξ ορισμού,
por ellos, por definición, eran los líderes.
είναι οι ηγέτες. Θα αφήσουν αυτόν τον ξένο να έρθει
¿Van a dejar que llegue un extraño
και να ισχυριστεί πως είναι ένας από τους ηγέτες;
y les diga también es líder?
Είναι σαν να μπαίνω σε μια εκκλησία που δεν έχω
Es como que yo entrara a una iglesia desconocida
πάει ποτέ, δεν με ξέρει κανείς, και λέω,
y dijera que soy uno de los miembros del consejo.
"Γεια, είμαι ένας από τους πρεσβύτερους εδώ."
No creo que me creyeran.
Δεν νομίζω ότι πρόκειται να το πιστέψουν, ξέρεις. "είμαι υπεύθυνος εδώ. Είμαι ένας από τους
"Estoy al mando, soy uno los jefes aquí".
"υπευθύνους σε αυτή την εκκλησία," και δε με είχαν
Y jamás me habían visto.
ξαναδεί ποτέ.
Era difícil convencerlos.
Αυτό είναι πολύ δύσκολο να το πιστέψουν, και την αναγέννηση του Παύλου και την αποστολικότητά του πρόκειται να είναι
Y la conversión de Pablo y su apostolado
δύσκολο να το με πιστέψουν οι άλλοι απόστολοι.
iba a ser difícil de creer para los otros Apóstoles.
Το ενδιαφέρον είναι, όπως ξέρεις, στην 2η επιστολή του Πέτρου εδάφιο 3,
Lo interesante es que en 2 Pedro 3,
ο Πέτρος γνωρίζοντας τον Παύλο για δεκαετίες ως τότε,
Pedro luego de conocer a Pablo durante décadas,
είπε ότι ο Παύλος ήταν ένας αγαπημένος αδελφός και έγραψε Αγία Γραφή.
dijo que Pablo era un hermano querido
Αν κάποιος ήταν να αμφισβητήσει την γνησιότητα του Παύλου,
y redactó Escrituras. Si alguien iba a cuestionar la autenticidad de Pablo,
ένα πράγμα μόνο που πρέπει να αντιμετωπίσει, είναι ότι κανείς δεν αμφισβητεί σοβαρά, ότι ο άνθρωπος ήταν κάποτε ένας Φαρισαίος
y era algo que tenían que afrontar, y que nadie dudaba, es que una vez fue fariseo y odiaba la cristiandad.
που μισούσε το Χριστιανισμό, και σε ένα συγκεκριμένο ταξίδι στη Δαμασκό, άλλαξε και έγινε ένας
Y que en un viaje a Damasco cambió
ο οποίος ισχυρίστηκε ότι είναι Χριστιανός.
y ahora alegaba ser cristiano.
Τώρα, μπορούμε να πούμε την ιστορία του αληθινή, και αυτό ταιριάζει
Podemos decir que eso es cierto y encaja con las evidencias.
με όλα τα μεταγενέστερα στοιχεία. Ή, η ιστορία του ήταν ψευδής και, στη συνέχεια, δεν έχουμε
Por ejemplo, si su historia es falsa,
τρόπο να εξηγήσουμε τα μεταγενέστερα αποδεικτικά στοιχεία· τη
no tenemos cómo explicar la evidencia posterior.
γνήσια αναγέννησή του, τη δύναμη, τα θαύματα που γίνονταν
Su conversión genuina, el poder,
όπως ακριβώς γίνονταν μέσω του Πέτρου και του Ιακώβου και του Ιωάννη.
los milagros como a través de Pedro, Santiago y Juan.
Με άλλα λόγια, αν κάποιος ενδιαφέρεται πραγματικά
Es decir, si a alguien le interesan las evidencias
για αυτό και δεν έχει προδικασμένη άποψη
y no tiene una conclusión contra Pablo,
ενάντια στον Παύλο, θα πρέπει να το πιστέψει.
va a tener que creerlo, va a tener que creer su historia,
Θα πρέπει να πιστέψουν την ιστορία του, επειδή δεν υπάρχει εναλλακτική λύση που πραγματικά να ισχύει.
porque no hay una alternativa que funcione.
Mike Licona (Μάικ Λικόνα): Η αναγέννηση του Ιακώβου, του σκεπτικού
La conversión de Santiago,
ετεροθαλή αδελφού του Ιησού, είναι επίσης σημαντική.
el escéptico medio hermano de Jesús,
Εδώ έχουμε και τα τέσσερα ευαγγέλια να αναφέρουν πως ο Ιησούς είχε αδέλφια.
también es importante. Los Cuatro Evangelios reportan que Jesús tenía hermanos.
Δύο από αυτά, του Μάρκου και του Ιωάννη, αναφέρουν ότι τα αδέλφια
Dos de ellos, Marcos y Juan,
του Ιησού, δεν πιστεύουν σε αυτόν.
reportan que sus hermanos no creían en Él.
Κάπως άρχισαν να πιστεύουν ότι ο αδελφός τους ήταν ο Μεσσίας, ήταν ο Υιός του Θεού.
Pero llegaron a creer que su hermano era el Mesías,
Τώρα, τι χρειάζεται για να πειστείτε
era el hijo de Dios. ¿Qué te convencería de que tu hermano es el Señor?
ότι ο αδελφός σας είναι ο Κύριος, αλλά, αυτό είναι που τους έπεισε.
Y esto fue lo que los convenció.
Οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι η εμφάνιση στον
Muchos eruditos creen que es una aparición a Santiago
Ιάκωβο ήταν που οδήγησε στη μεταμόρφωσή του από
lo que llevó a su transformación siendo escéptico,
σκεπτικιστή σε κάποιον που γίνεται ηγέτης της εκκλησία της Ιερουσαλήμ και σύμφωνα με
y que se convirtió en líder de la iglesia de Jerusalén. Y según Josefo, un historiador judío,
με τον Ιώσηπο, ένα εβραϊκό ιστορικό, τον Κλήμη της Αλεξανδρείας, και τον Ἡγήσιππο, όλοι αναφέρουν ότι ο Ιάκωβος, ο ετεροθαλής αδελφός του Ιησού, πέθανε
Clemente de Alejandría y Hegesipo reportaron que el medio hermano de Jesús
ως μάρτυρας· λιθοβολήθηκε.
murió como un mártir, fue lapidado.
Voiceover (Αφηγητής): Είναι πολλά που μπορούμε να γνωρίζουμε
Hay mucho que podemos conocer de Jesús, históricamente.
ιστορικά για τον Ιησού. Τα ευαγγέλια του πρώτου αιώνα διατηρημένα
En los Evangelios del primer siglo
από την εκκλησία, παραμένουν μακράν οι καλύτερες πηγές για αυτές τις πληροφορίες.
preservados por la iglesia, permanecen las mejores fuentes para esta información.
Η απεικόνιση του Ιησού στα Ευαγγέλια, που πατάει
La representación de Jesús en los Evangelios,
στην κατάθεση αυτοπτών μαρτύρων, είναι πιο πιθανό από
dependiente de testimonios oculares es más plausible que la hipótesis alterna
την εναλλακτική υπόθεση των μοντέρνων επικριτών.
de sus detractores modernos.
Ben Witherington III (Μπεν Γιδερινκτον ο 3ος): Αν πρόκειται να είναι ένας δίκαιος, ειλικρινής ιστορικός, τότε θα
Si los historiadores son imparciales y honestos, tendrían que reconocer
πρέπει πρώτα να αναγνωρίσει ότι υπάρχει ένα αμείωτο
que hay una cantidad irreductible de evidencia
ποσό αποδείξεων σχετικά με τον ιστορικό Ιησού
sobre el Jesús histórico,
που δεν εξηγείται απλά εξηγώντας,
que no se explica solo con decir:
και λέγοντας, "Λοιπόν, δεν υπάρχει, "ή"Δεν έχει σημασία."
"No existe", o "No importa".
Αυτό δεν εξηγεί την άνοδο του Χριστιανισμού.
Eso no explica el surgimiento de la cristiandad.
Ακόμα και η κοσμικοί ιστορικοί συνήθως
Incluso los historiadores seculares, muchas veces,
παραδέχονται ότι πρέπει να δικαιολογήσουν την άνοδο
admiten que hay que tomar en cuenta este movimiento
αυτού του αξιόλογου κινήματος που πραγματικά άλλαξε
que cambió el Imperio Romano,
τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και με διάφορους τρόπους το σύνολο του
y luego, de varias maneras, el mundo Occidental,
δυτικού κόσμου, καθώς και άλλα μέρη του κόσμου.
así como a otras partes del mundo.
Θα πρέπει να δώσει μια αρκετά μεγάλη βαρύτητα στην προέλευση,
Tienes que tomar muy en cuenta los orígenes,
τη Γένεση του πρώιμου αυτού Χριστιανικού
el génesis de este movimiento cristiano,
κινήματος που εξηγεί επαρκώς, "Από που "προήλθε και πώς θα επεκτάθηκε;"
que explica adecuadamente de dónde vino y cómo surgió.
Οι περισσότεροι ιστορικοί λένε ότι ποτέ δεν θα είχε
Y muchos historiadores dirán que jamás habría surgido
προκύψει, αν δεν υπήρξε ποτέ ένας ιστορικός Ιησούς
si no hubiese existido un Jesús histórico.
και αν δεν ήταν ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο
Y si no hubiese existido una persona muy importante
που είχε μεγάλο αντίκτυπο στους μαθητές του.
que causara un gran impacto en sus discípulos.
Εάν το μέγεθος του κρατήρα πρόσκρουσης στους αρχικούς
Si el tamaño del impacto en los primeros discípulos
μαθητές ήταν μεγάλο, τότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι η παρουσία της μορφής που έκανε την πρόσκρουση
es grande, tienes que asumir que la presencia que lo causó
ήταν σημαντική και πραγματικά μεγάλη.
era importante, y realmente grande.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπρεγκ: Δεν εψάχναν να συμβεί το γεγονός.
Ellos no buscaban que sucediera este evento.
Τα όνειρά τους συντρίφθηκαν όταν ο Ιησούς
Sus sueños fueron destrozados cuando Jesús fue ejecutado,
εκτελέστηκε ως εγκληματίας.
como un criminal.
Κρύβονταν πίσω από κλειδωμένες πόρτες από το φόβο
Se escondieron por temor
ότι θα ήταν οι επόμενοι που θα συλληφθούν.
a ser los próximos en ser arrestados.
Δεν μπορείτε να το πείτε μεταγενέστερο θρύλο επειδή
No puedes llamarlo leyenda tardía
αναπτύχθηκε σχεδόν αμέσως.
porque se desarrolló casi inmediatamente.
Αν είναι όλα κατασκεύασμα, γιατί και οι τέσσερις Ευαγγελικοί συγγραφείς φαινομενικά ανεξάρτητα μεταξύ τους
Y si todo es inventado, ¿por qué los Cuatro Evangelios aparentemente independientes
δημιουργούν γυναίκες ως τους πρώτους αυτόπτες μάρτυρες, όταν
crearon mujeres como primeras testigos oculares,
η μαρτυρία των γυναικών, με σπάνιες εξαιρέσεις, δεν ήταν αποδεκτή στο δικαστήριο;
cuando los testimonios de las mujeres, con excepciones no eran admitidas en los tribunales?
Ben Witherington III (Μπεν Γιδερινκτον ο 3ος): Γιατί ένα νέο εβραϊκό κίνημα έπλασε αυτή την ιδέα για ένα σταυρωμένο και αναστημένο Μεσσία;
¿Por qué un nuevo movimiento judío inventó esta idea sobre un Mesías crucificado y resucitado?
φαίνεται πολύ, απίθανο ιστορικά
Parece muy improbable históricamente
αν δεν ήταν θεμελιωμένο σε κάτι που συνέβη στην πραγματικότητα στον Ιησού από τη Ναζαρέτ στο τέλος της ζωής του.
si no se basara en algo que le pasó a Jesús de Nazaret al final de su vida.
Σε ένα πολιτισμό τιμής και ντροπής, δεδομένου ότι η σταύρωση ήταν ο πιο επαίσχυντος τρόπος να πεθάνεις, κάτι έπρεπε να συμβεί στον Ιησού μετά τη σταύρωση που ήταν τόσο σημαντικό
Y en una cultura de honor y vergüenza, la crucifixión era la forma más vergonzosa de morir. Algo tuvo que pasar a Jesús luego de la crucifixión
που ανέτρεψε συνολικά τη γνώμη για τον Ιησού μόλις αυτός σταυρώθηκε.
que fue tan importante que produjo una reversión total del veredicto sobre Jesús una vez que fue crucificado.
Πώς συνέβη ότι οι άνθρωποι νόμιζαν αυτόν ως Υιός του Θεού, ή τον αναστηθέντα σωτήρα, ή τον Κύριο,
¿Cómo sucedió que la gente lo creyera el hijo de Dios, o el Salvador resucitado, o el Señor,
αφού σταυρώθηκε αν απολύτως τίποτα
luego de ser crucificado
δε συνέβη αφού τάφηκε;
si no le pasó nada después de ser sepultado?
Νομίζω ότι οι περισσότεροι ιστορικοί θα έλεγαν ότι είναι αρκετά ανεξήγητο.
Muchos historiadores dirían que es inexplicable.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλόμπεργκ): Όλων των ειδών τα ανυπέρβλητα προβλήματα
Todo tipo de problemas insuperables
παραδέχονται [και 'παλεύουν'], εκτός και αν πούμε,
se admiten y se obtienen, a menos que digamos:
"Ίσως ο Ιησούς αναστήθηκε από τους νεκρούς."
"Tal vez Jesús sí resucitó". PARTE VI LAS BUENAS NOTICIAS
Paul Eddy (Πωλ Έντυ): Κάποιος μπορεί τελικά να ρωτήσει για όλα αυτά τα πράγματα, "Λοιπόν τι; Τι σημαίνει αν
Uno puede hacer la pregunta sobre todo esto: ¿Y qué?
"όλα τα Ευαγγέλια είναι ιστορικός αξιόπιστα;"
¿Qué importa si los Evangelios son históricamente confiables?
Αυτό θέτει πλέον το ζήτημα του τι έκανε και τι είπε;
Y eso hace que te preguntes: "¿Qué hizo y qué dijo?"
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, και τι αντίκτυπο έχει αυτό για μας ως ανθρώπινα όντα;
¿Cuál es el mensaje básico del Evangelio de Jesucristo? ¿Y qué relación tiene para nosotros como humanos?
Voiceover (Αφηγητής): Ο Ιησούς της μαρτυρίας, ο Κύριος,
El Jesús de Testimonio, el Señor Jesucristo,
ο Ιησούς Χριστός, πέθανε για τις αμαρτίες μας, θάφτηκε σε
murió por nuestros pecados,
ένα τάφο, και την τρίτη ημέρα αναστήθηκε.
fue metido en una tumba, y al tercer día se levantó.
Η Αγία Γραφή λέει, "Τον Ιησού, ο Θεός τον εξύψωσε στη
La biblia dice: "Jesús, Dios lo exaltó a su diestra
"δεξιά του πλευρά να είναι Πρίγκιπας και Σωτήρας, για να δώσει
como Príncipe y Salvador,
"μετάνοια... και συγχώρεση των αμαρτιών.
para dar arrepentimiento y perdón de pecados".
"Πραγματικά, αυτές τις περιόδους της άγνοιας ο Θεός τις παρέβλεψε,
"Dios pasó por alto los tiempos de ignorancia,
"αλλά τώρα διατάζει όλους τους ανθρώπους παντού
pero ahora manda a todos a que se arrepientan,
"να μετανοήσουν, επειδή Εκείνος διόρισε μια ημέρα "την οποία θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη
porque ha fijado un día en que juzgará al mundo con justicia,
"με τον άνθρωπο που έχει χειροτονήσει. Έχει δώσει
por medio del hombre que ha designado.
"διασφάλιση αυτό σε όλους, αναστήνοντάς τον από τους νεκρούς."
Ha dado pruebas a todos al levantarlo de entre los muertos".
Gary Habermas (Γκάρυ Χαμπερμας): Νομίζω ότι έχουμε ακλόνητα
Hemos argumentado bien
επιχειρήματα ότι η ανάσταση τεκμηριώνει
que la resurrección evidencia la enseñanza de Jesús.
τις διδασκαλίες του Ιησού. Στην ανάσταση, βλέπουμε την έγκριση του Θεού
En la resurrección vemos la aprobación de Dios
στις διδασκαλίες του Ιησού.
a las enseñanzas de Jesús.
Η κύρια διδασκαλία του ήταν η Βασιλεία του Θεού
Su enseñanza número uno
και πώς να πάμε εκεί.
fue el Reino de Dios y cómo llegar allí.
Αυτό ήταν η νούμερο ένα διδασκαλία του.
Fue número uno.
Steve Gregg (Στηβ Γκρεγκ): Όταν ο Ιησούς ήρθε κηρύττοντας
Cuando Jesús predicó el Reino de Dios
το Ευαγγέλιο του Βασιλείου του Θεού στο Μάρκο 1:14-15,
en Marcos 1:14-15.
λέει, "Ο Ιησούς ήρθε σε ολόκληρη τη Γαλιλαία κηρύττοντας
Dice: "Jesús llegó a Galilea predicando el Reino de Dios
"το Ευαγγέλιο της Βασιλείας του Θεού, λέγοντας ότι ο χρόνος
diciendo que el tiempo se había cumplido
"πληρώθηκε και η Βασιλεία του Θεού πλησίασε.
y el Reino estaba a la mano,
"Μετανοείστε και πιστέψτε στο Ευαγγέλιο. Πιστέψτε τα καλά νέα"
arrepiéntete y cree el Evangelio. Cree las buenas noticias". ¿Cuáles?
Ποια καλά νέα;
Que el Reino de Dios estaba a la mano,
Ότι το Βασίλειο του Θεού ήταν κοντά· αυτό ακριβώς
lo que predicó, el Evangelio del Reino.
κήρυξε, το ευαγγέλιο του Βασιλείου. Τώρα, όταν ο Μάρκος αρχίζει το Ευαγγέλιο του, το αρχίζει
Cuando Marcos comienza su Evangelio en 1:1 diciendo:
στο κεφάλαιο 1 εδάφιο 1 λέγοντας, "Το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού"
El Evangelio de Jesucristo".
και στη συνέχεια λέει το σύνολο της ιστορία του Ιησού Χριστού,
Y luego cuenta toda la historia de Jesucristo.
με έμφαση στο πάθος Του και φυσικά στην ανάστασή Του.
Con énfasis en su pasión y en su resurrección.
Όλα τα ευαγγέλια τονίζουν το πάθος Του, το θάνατό Του,
Cada Evangelio enfatiza su pasión, muerte y resurrección.
και την ανάσταση Του· είναι προφανώς πολύ σημαντικό·
Es muy importante, obviamente.
απαραίτητα βασικό κομμάτι του Ευαγγελίου, αλλά δεν είναι
Un asunto esencial de los Evangelios.
ολόκληρο το Ευαγγέλιο, γιατί το σύνολο του Ευαγγελίου του Μάρκου
Pero no es todo el Evangelio, porque todo el Evangelio de Marcos es el Evangelio.
είναι το Ευαγγέλιο.
Toda la historia de Jesús es el Evangelio,
Όλη ιστορία του Ιησού είναι το Ευαγγέλιο. Η ιστορία του Ιησού στο πλαίσιο του τί έκανε ο Θεός.
y la historia de Jesús en cierto contexto de lo que hacía Dios.
Η λέξη Ευαγγέλιο σημαίνει καλή είδηση, την καλή είδηση.
La palabra "gospel" significa "buenas noticias".
Τώρα, το Ευαγγέλιο του Ιησού ήταν, "Εδώ είναι τα καλά νέα.
El Evangelio de Jesús era: "Aquí están las buenas noticias.
"που έχω για σας, η Βασιλεία του Θεού είναι πολύ κοντά."
El Reino de Dios está a la mano".
Greg Boyd (Γκρεγκ Μπόιντ): Έτσι, ο Ιησούς ανακοινώνει ότι ο Θεός έχει
Jesús anuncia que Dios ha llegado al mundo.
έρθει στον κόσμο.
Con la llegada de Jesús,
Με τον ερχομό του Ιησού, έχουμε τη φύτευση
se planta la semilla de mostaza del Reino.
του σπόρου μουστάρδας του Βασιλείου. Ο Ιησούς λέει ότι το Βασίλειο είναι σα σπόρο μουστάρδας,
Según Jesús, el Reino es como una semilla de Mostaza.
το μικρότερο από όλους τους σπόρους που ήξερε,
Es la semilla más pequeña,
και όμως όταν μεγαλώνει, καταλαμβάνει το σύνολο του κήπου.
pero al crecer, se apodera de todo el jardín.
Αυτή είναι η Βασιλεία του Θεού.
Ese es el Reino de Dios.
Λοιπόν, η ζωή Του, ο θάνατός Του και η ανάστασή Του είναι
Su vida, muerte y resurrección inicia este movimiento.
η γέννηση αυτού του κινήματος.
Cuando miras a Jesús,
Αν κοιτάξει κανείς τον Ιησού, βλέπει πως είναι όταν ο Θεός βασιλεύει σε μια ανθρώπινη ζωή.
ves lo que parece cuando Dios reina en la vida humana.
Όταν ο Θεός εντελώς, 100 % κυβερνά ένα ανθρώπινο ον,
Cuando Dios, totalmente, gobierna a un ser humano,
Πως μοιάζει;
¿cómo se ve? Como Jesús.
Λοιπόν, φαίνονται σαν τον Ιησού. Μοιάζουν με κάποιον που θα πλύνει τα πόδια
Como alguien que le lavaría los pies a sus discípulos.
από τους μαθητές του.
Se ven como Jesús
Θα έμοιαζαν με Χριστό, ο οποίος έδωσε τη ζωή του για τους εχθρούς του·
que entregó su vida por sus enemigos,
τους ίδιους ανθρώπους που τον σταύρωσαν.
la propia gente que lo crucificó.
Το Βασίλειο που φέρνει ο Ιησούς, μοιάζει
El Reino que Jesús trae
σαν τέλεια αυτοθυσία αγάπης.
parece un amor perfecto y sacrificado.
Μοιάζει με υπηρεσία.
Parece de servidumbre, de humildad,
Μοιάζει με ταπεινότητα· υποταγμένος σε ανθρώπους.
por debajo de la gente.
Δεν είναι καθόλου με αυτό που κάθε Εβραίος του πρώτου αιώνα ανέμενε.
No era lo que esperaba ningún judío del siglo I.
Για αιώνες το Ισραήλ δεν ήταν κυρίαρχο
Durante siglos, Israel no había sido una nación soberana,
έθνος και το έβλεπαν ως προσβολή προς τον Θεό.
y era como un insulto a Dios.
Είναι εδώ, πιστεύουν στον ένα αληθινό Θεό,
Creían en un Dios y los paganos los gobernaban.
και όμως αυτοί οι ειδωλολάτρες τους κυβερνούν, και καταπιέζονται και έτσι όλοι φωνάζουν
Estaban oprimidos, pedían liberarse,
για απελευθέρωση και όλοι περίμεναν
y todos esperaban un mesías davídico,
ένα Δαϋιδικό Μεσσία, Μεσσία όπως ο Δαϋίδ,
un mesías guerrero como David
να είναι πολεμιστής και να χρησιμοποιήσει υπερφυσική δύναμη
para que usara sus poderes para aplastar a sus enemigos.
για να συντρίψει τους εχθρούς τους. Ο Ιησούς έρχεται και λέει "Αγαπάτε τους εχθρούς σας.
Y llega Jesús, y dice que ames a tus enemigos,
"Γυρίστε το άλλο μάγουλο. "Ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν.
pon la otra mejilla, bendice a quienes te persiguen,
"Ταΐστε εκείνους που είναι πεινασμένοι.
alimenta a los hambrientos, cuida a los sin hogar,
"Φροντίστε όσους είναι άστεγοι." Δεν είναι αυτό που ο καθένας περίμενε να ακούσει και δεν είναι
y no era lo que esperaban o querían escuchar.
αυτό που κάποιος ήθελε να ακούσει. Γι 'αυτό δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι ο Πέτρος,
Por eso no sorprende que cuando fueron a arrestar a Jesús,
όταν έρχονται να συλλάβουν τον Ιησού,
Pedro sacara su espada.
ο Πέτρος παίρνει το σπαθί του και ξεκινά -
Seguro que pensó
είμαι βέβαιος ότι σκέφτηκε ότι αυτό θα το ξεκινούσε - ότι ο Ιησούς θα επιτέλους θα έφτανε να δείξει Τον
que al fin Jesús iba a mostrar su verdadero ser
αληθινό του εαυτό και πως λεγεώνες αγγέλων θα
y vendría una legión de ángeles y les daría la victoria.
έρχονται για να τους δώσουν τη νίκη. Αντί αυτού, ο Ιησούς επίπληξε τον Πέτρο λέγοντας,
Pero Jesús reprende a Pedro: "Baja esa espada".
"Βάλτε στην άκρη εκείνο το ξίφος." Τότε θεράπευσε το αυτί του ανθρώπου λέγοντας πως έτσι
Y luego le cura la oreja al sujeto y dice:
κάνουμε πόλεμο στο Βασίλειο του Θεού· όχι με σπαθί,
"Así es la guerra en el Reino de Dios,
το κάνουμε όχι με ξυλοδαρμό του εχθρού μας,
no con una espada. Lo hacemos sin golpear al enemigo,
το κάνουμε με την προσευχή για την θεραπεία των εχθρών μας.
sino curándolo".
Αυτή είναι η ομορφιά της Βασιλείας του Θεού.
Esa es la belleza del Reino de Dios.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Ο ερχομός της Βασιλείας του Θεού είναι καλά νέα για μερικούς, αλλά είναι άσχημα νέα για εκείνους που που δεν είναι έτοιμοι.
La llegada del Reino de Dios son buenas noticias para algunos para son malas para quienes no están listos.
Michael Brown (Μάικλ Μπράουν): Ξέρεις, ένα πράγμα που έχουμε
Una cosa que tenemos en común,
κοινό, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις,
sin importar nuestras creencias religiosas,
αν είμαστε άθεοι, αν είμαστε μουσουλμάνοι, αν είμαστε
si somos ateos, musulmanes, cristianos, judíos,
Χριστιανοί, αν είμαστε Εβραίοι, είμαστε όλοι ανθρώπινα όντα. Όλοι Ζούμε, όλοι θα πεθάνουμε.
es que somos seres humanos. Todos vivimos y vamos a morir.
Γνωρίζουμε την αδυναμία μας, από αυτή την έννοια, και αν είμαστε
Conocemos nuestra debilidad en ese sentido,
ειλικρινής, γνωρίζουμε επίσης την αμαρτία μας.
y si somos sinceros, también conocemos nuestros pecados.
Δε μιλάω βασιζόμενος στις θρησκευτικής πεποιθήσεις
No hablo basado en las creencias religiosas,
κάποιου, εννοώ με βάση ό,τι γνωρίζουμε πως είναι σωστό.
sino en lo que sabemos que es correcto.
Δεν είσαι αμαρτωλός μόνο, αν κάνεις χρήση ηρωίνης,
No eres un pecado solo si consumes heroína,
και ληστεύεις κάποια φτωχή χήρα και βιάζεις αβοήθητα θύματα και βομβαρδίζεις
si robas a una pobre viuda, violas a víctimas indefensas, lanzas bombas sobre civiles inocentes.
αθώους πολίτες. Όχι, αυτά είναι πράγματα που κάνουν αμαρτωλοί άνθρωποι που μπορεί να είναι πιο προφανή, αλλά κάθε ένας από εμάς κρινόμενος από τα τέλεια πρότυπα του Θεού,
No, esas son cosas que hacen los pecadores que son obvias, pero todos, juzgados por los estándares perfectos de Dios,
κάθε ένας από εμάς υπολείπεται.
todos nos quedamos cortos.
Όταν αναγνωρίζουμε τα πρότυπα, αγάπα το Θεού με
Y cuando reconocemos los estándares:
όλη σου την καρδιά, την ψυχή, το μυαλό, τη δύναμη,
amar a Dios con todo tu corazón, alma, mente, fuerza,
αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου, τότε μόνο
amar a tu vecino como a ti mismo,
ο εγωισμός που έχουμε την τάση να έχουμε και η περηφάνια
entonces el egoísmo que tenemos,
που συνήθως έχουμε, και το γεγονός ότι
y el orgullo que intentamos tener,
δίνουμε την ενέργεια και την αγάπη μας προς τόσα άλλα
y la energía y el amor hacia muchas otras cosas,
πράγματα, εκτός από τον Θεό, αυτό μας καταδικάζει αμέσως.
aparte de Dios, nos condena.
Δεν έχουμε μιλήσει καν για να μη διαπράξεις
Y no hemos hablado de no cometer adulterio,
η μοιχεία, το οποίο σημαίνει να μην έχουμε καν
que no solo es tener pensamientos adúlteros,
σκέψεις μοιχεία, ή μη διαπράξεις φόνο το οποίο θα μπορούσε να σημαίνει ακόμα να μην έχουμε μισητές
o no asesinar, que significa no odiar a otros.
σκέψεις προς τους άλλους.
No hemos hablado de eso.
Δεν έχουμε καν περάσει σε αυτό.
Así que, universalmente, nos quedamos cortos.
Λοιπόν, παγκόσμια, όλοι υπολείπονται. Αυτή είναι η απάντηση του Θεού.
Esta es la respuesta de Dios.
Εκείνος στέλνει τον Υιό Του στον κόσμο.
Él envía su hijo al mundo, el único que es recto,
Ο μόνος που είναι απόλυτα δίκαιος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο γεννήθηκε από παρθένο.
por eso nació de una virgen, por eso bajó del Cielo.
Για αυτό ήρθε από ψηλά. Στέλνει το γιο του στον κόσμο, τέλειο, αγνό, καθαρό, δεν αμάρτησε ποτέ.
Envía a su hijo perfecto, puro, limpio, sin pecar.
Ο Υιός Του λέει, "Θα πάρω την αμαρτία. Θα πάρω την ενοχή"
Y su hijo dice: "Yo asumo el pecado, la culpa".
Ben Witherington III (Μπεν Γιδερινκτον ο 3ος): Ήρθε και πέθανε για τις αμαρτίες της ανθρωπότητας και συνεπώς έγινε δυνατόν για τον αποξενωμένο λαό του Θεού
Él vino y murió por los pecados de la humanidad, y por tanto hizo posible que los alejados de Dios
να συμφιλιωθεί με τον Θεό.
se reconciliaran con Él.
Τώρα, αυτό είναι πολύ περισσότερο από το να είναι απλά ένας καλός δάσκαλος.
Eso es mucho más que ser un buen maestro,
Αυτό είναι πολύ περισσότερο από το απλά να εργάζεται θαύματα.
mucho más que ser un hacedor de milagros.
Αυτό είναι μια αλλαγή της κατεύθυνση ενός έκπτωτου κόσμου γεμάτο από κακό και μοχθηρία.
Ese es un cambio de la dirección de un mundo perdido, lleno de maldad y perversidad.
'Ο Ιησούς δεν είναι απλά μια σκονισμένη μορφή της Ανατολής από την αρχαίοτητα'
Jesús no es solo una figura polvorienta de la antigüedad.
Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορική μελέτη.
Ese es un estudio histórico interesante.
ο Ιησούς είναι ο αναστημένος Κύριος που ακόμη και σήμερα
Jesús es el Señor resucitado, que aún hoy nos enfrenta,
μας φέρνει αντιμέτωπους με το ποιοι είμαστε και ποιοι
acerca de quiénes somos, quiénes debemos ser
θα έπρεπε να είμαστε και τι είχε στο μυαλό του ο Θεός για μας.
y qué tiene Dios en mente para nosotros.
Αυτή η ιστορία εξακολουθούμε να διδάσκουμε και να κηρύττουμε σήμερα.
Esa historia seguirá enseñando y predicando hoy.
Craig Blomberg (Κρεγκ Μπλούμπεργκ) :Λέει, Αν δηλώσετε με το στόμα σας "ο Ιησούς είναι Κύριος σας," αυτός είναι ο όρος που
Dice: "Si declaras con tu boca que Jesús es el Señor..."
χρησιμοποιούσαν οι αυτοκράτορες, είναι ο όρος για τον Γιάβε (Yaweh),
Ese es el término que usaban los emperadores, es el término para Yavé,
το Θεό του Ισραήλ στην Παλαιά Διαθήκη.
Dios de Israel en el Viejo Testamento.
"Αν δηλώσεις ότι ο Ιησούς είναι ο Ανώτατος "Άρχοντας του σύμπαντος και της ζωής σου,
"Si declaras que Jesús es el maestro supremo del Universo y de tu vida,
"και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε
y crees de corazón que Dios lo levantó de entre los muertos,
"από τους νεκρούς, δεν είναι απλά ένας μεγάλος δάσκαλος, "που ακολουθούμε, σωματικά αναστήθηκε από
no es solo un gran maestro que seguimos, fue levantado en cuerpo de entre los muertos,
"τους νεκρούς, θα σωθείς."
serás salvado".
Michael Brown (Μάικλ Μπράουν): Πιστεύω ότι ο Ιησούς πήρε τη θέση μου,
Creo que Jesús tomó mi lugar y murió por mis pecados.
πέθανε για τις αμαρτίες μου. Όταν πραγματικά στραφείτε σε αυτόν, "Θεέ μου, συγχώρεσέ με."
Cuando le pides de verdad: "Dios, perdóname, límpiame,
"Καθάρησέ με. Δώσε μου ένα καινούργιο ξεκίνημα."
dame un nuevo comienzo". Eso es lo que pasa.
Αυτό είναι που συνέβη. Όχι μόνο πέθανε ο Ιησούς, αναστήθηκε από τους νεκρούς.
Jesús no solo murió, resucitó. Cuando confiamos en Él,
Όταν βάζουμε την εμπιστοσύνη μας σε Αυτόν, θα πεθάνουμε μαζί Του,
morimos con Él con nuestros pecados
για τις αμαρτίες μας, και αναγεννού- μαστε σε μια εντελώς νέα ζωή.
y resucitamos en una nueva vida.
Η δική μου ιστορία είναι κυριολεκτικά από το LSD σε υποψήφιος διδάκτορας.
Mi propia historia es que pasé del LSD al PhD.
Ήμουν χρήστης ηρωίνης.
Consumía heroína, usaba drogas alucinógenas,
Χρησιμοποιούσα παραισθησιογόνα ναρκωτικά.
era un chico malvado y rebelde y lo disfrutaba.
Ήμουν κακό, επαναστατικό παιδί και το απολάμβανα. Νόμιζα ότι ήταν 'σωστός'.
Me creía genial, tocaba batería en una banda.
Έπαιζα ντραμς σε ένα ροκ συγκρότημα. Θα γινόμουν αστέρι. Δεν είχα καμία πρόθεση να αλλάξω, και τότε ο Θεός
Iba a ser una estrella. No tenía intención de cambiar.
άρχισε να μου δείχνει στην καρδιά μου, την ενοχή
Y Dios empezó a mostrarme en mi corazón
της αμαρτίας μου, άρχισε να μου δείχνει απλά ανάμεσα
la culpa de mi pecado, solo entre nosotros dos,
μας την ενοχή και την αδικία των όσων
mi culpa, y el mal que había hecho.
είχα κάνει, και όταν συνειδητοποίησα πως ο Ιησούς πέθανε για μένα,
Y cuando me di cuenta de que Jesús había muerto por mí,
όταν συνειδητοποίησα ότι, πόσο πολύ ο Θεός με αγαπούσε,
cuando supe cuánto me amaba Dios,
17 Δεκεμβρίου του '71, είπα ότι αυτό είναι.
el 17 de diciembre de 1971, dije: "Se acabó.
Δε θα βάλω ποτέ βελόνα στο χέρι μου ξανά.
No volveré a poner una aguja en mi brazo".
Ήμουν ελεύθερος από εκείνη την ημέρα· νέα ζωή.
Y quedé libre desde ese día.
Συνειδητοποίησα ότι όταν πέθανε, πέθανα μαζί του.
Una nueva vida. Supe que cuando Él murió, yo morí con Él.
Τώρα, αναστήθηκα μαζί του στη νέα του ζωή, όπου
Resucité con Él en una nueva vida
υπηρετούμε το Θεό.
en donde servimos a Dios.
Craig Keener (Κρεγκ Κίνερ): Όταν ήρθα στο Χριστό, ήμουν άθεος.
Cuando llegué a Dios, había sido un ateo.
Όσον αφορά το ήξεραν όλοι, ήμουν άθεος μέχρι
Para todos, yo era un ateo hasta ese día,
εκείνη την ημέρα, αν και είχα αρχίσει να έχω
aunque había empezado a tener serias dudas.
σοβαρές αμφιβολίες· ίσως αγνωστικιστής ήταν ένας καλύτερος τρόπος
Quizás agnóstico era una mejor definición.
να το θέσω σε εκείνο το χρονικό σημείο. Άκουσα το Ευαγγέλιο, από ανθρώπους μάλιστα που δε μπορούσαν να μου δώσου ένα πολύ καλό
Pero escuché el Evangelio, y no fue de la gente que podía darme un buen argumento,
επιχείρημα περί αυτού, αλλά μου έδωσαν το σωστό περιεχόμενο για αυτό.
pero me dieron el contenido correcto.
Αυτοί δεν καταλάβαιναν πολλά από τα πράγματα για τα οποία έχουμε μιλήσει εδώ, αλλά ήξεραν
Ellos no entendían muchas de las cosas que hemos hablado aquí,
το βασικό μήνυμα, ότι ο Ιησούς ήρθε για να μας σώσει,
pero conocían el mensaje básico, que Jesús vino a salvarnos,
και μου το πέρασαν.
y lo clavaron en la casa. Dije: "Soy ateo, no creo en eso.
Είπα, "Είμαι άθεος. Δεν το πιστεύω αυτό. "Γιατί να το πιστέψω·" και έφυγα μακριά,
¿Por qué debería creerlo?" Y me fui.
και ο Θεός μου έδωσε ένα διαφορετικό είδος
Y Dios me dio un tipo distinto de evidencia.
αποδεικτικού στοιχείου, μια απόδειξη που ίσως κάποιοι από τους ακροατές μας αισθάνεται τώρα.
Una evidencia que tal vez algunos de quienes nos oyen están sintiendo ahora.
Ο Θεός μου έδωσε την απόδειξη της ίδιας Του της παρουσίας.
Dios me dio la evidencia de su propia presencia.
Τις απαιτήσεις Του από μένα, μια βεβαιότητα που υπερέβαινε κάθε άλλου είδους αποδεικτικά στοιχεία που θα μπορούσα να έχω,
Sus exigencias para mí, una certeza más allá de cualquier evidencia,
γιατί ήρθε κατευθείαν στην καρδιά μου.
porque vino directo a mi corazón.
Ο Θεός εργάζεται σε διαφορετικούς ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους.
Dios obra distinto con cada persona,
Ο τρόπος που δούλεψε μαζί μου εκείνη τη μέρα, μπήκα στο σπίτι μου,
pero como lo hizo conmigo ese día...
ήμουν τόσο καταδικασμένος από το Άγιο Πνεύμα.
Me fui caminando a casa, estaba recluso del Espíritu Santo.
Δεν είχα αυτή τη διατύπωση τότε να ξέρω
No usaba esos términos en ese tiempo.
πως λεγόταν. Πάλεψα εμπρός και πίσω, αλλά ο Θεός ήταν
Luché de un lado para otro, pero Dios estaba conmigo.
στο δωμάτιο μαζί μου, απλά τόσο πραγματικός όσο οποιοσδήποτε άλλος θα μπορούσε να είναι, και τέλος τα γόνατά μου λύγισαν από
Tan real como cualquiera pudiera estar. Y finalmente, mis rodillas cedieron y dije:
κάτω από μένα και είπα, "Θεέ μου, δε τα "καταλαβαίνω όλα αυτά , το πώς πέθανε ο Ιησούς
"Dios, no entiendo cómo Jesús murió y resucitó.
"και αναστήθηκε από τους νεκρούς, πώς μπορεί να
¿Cómo puede eso salvarme?
"με σώσει, αλλά Θεέ, αν αυτό είναι που λες,
Pero Dios, si eso es lo que dices,
"τότε θα το πιστέψω. Όμως, Θεέ, μου μίλησαν
entonces lo creo.
"για σωτηρία, μου μίλησαν για συμφωνία
Pero Dios, hablan de ser salvados,
"μαζί σου. Δεν ξέρω πώς να το κάνω αυτό.
de arreglar las cosas contigo. No sé cómo hacer eso".
"Έτσι, αν θέλεις να κάνεις αυτό για μένα, θα πρέπει "να το κάνεις μόνος σου." Αυτή ήταν η αρχή της Χριστιανικής ζωής μου.
"Si quieres hacer eso por mí, tendrás que hacerlo tú solo". Ese fue el comienzo de mi vida cristiana.
Αν ο Θεός δέχθηκε εμένα, που δεν ήξερα σχεδόν τίποτα
Pero si Dios me hubiese llevado, a mí, sin saber casi nada de la cristiandad,
για τον Χριστιανισμό, που είχα, ξέρετε, τα μισά από όσα ήξερα ήταν λανθασμένα, που είχα
que la mitad de lo que sabía era incorrecto,
βλασφημήσει το όνομα του Θεού, που είχα μιλήσει ενάντια σ 'Αυτόν,
que había blasfemado el nombre de Dios, que había hablado en su contra.
αν ο Θεός με δέχθηκε, ο Θεός θα δεχθεί όποιον
Si Dios me hubiese llevado... Dios se lleva a cualquiera
απλά επιθυμεί να αποδεχθεί τη μαρτυρία του Πνεύματος Του.
que esté dispuesto a aceptar el testimonio de Su Espíritu.
Ο Ιησούς αναστήθηκε από τους νεκρούς και τώρα ο Ιησούς είναι ζωντανός,
Jesús se levantó de entre los muertos, y ahora Jesús está vivo,
και είναι ο Κύριος του σύμπαντος, και είναι έτοιμος να αλλάξει τη ζωή οποιουδήποτε έρθει σε Αυτόν.
y es el Amo del Universo, y está listo para transformar la vida de quien acuda a Él.
Similar videos:

Christians with no Testimony for Jesus
WarningThePeople
1.5K views 62 likes 4 dislikes 29 Aug 201367% match

JFK Assassination Conspiracy Theories: John F. Kennedy Facts, Photos, Timeline, Books, Articles

813.2K views 921 likes 253 dislikes 09 Jun 201239% match










Климат. Будущее Сейчас

393.5K views 5.6K likes 658 dislikes 11 Feb 201938% match


The Rich in America: Power, Control, Wealth and the Elite Upper Class in the United States

522.2K views 1.5K likes 214 dislikes 09 Jun 201238% match










The War on Drugs Is a Failure

2.3M views 1.8K likes 2.2K dislikes 24 Jun 201238% match
0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202638% match



Zeitgeist: Moving Forward - ENG MultiSub [FULL MOVIE]
cvann0
2M views 1.4K likes 605 dislikes 05 Mar 201137% match





ZEITGEIST: MOVING FORWARD | OFFICIAL RELEASE | 2011
TZMOfficialChannel
25.5M views 126.1K likes 0 dislikes 26 Jan 201137% match






ZEITGEIST : MOVING FORWARD 時代の精神 日本語字幕 CC版
iidesan1
540.8K views 878 likes 187 dislikes 26 Feb 201137% match





Сознание и Личность. От заведомо мёртвого к вечно Живому

6.9M views 71K likes 14.1K dislikes 02 Aug 201737% match
0 views 0 likes 0 dislikes 07 Jun 202636% match

Biblical Series I: Introduction to the Idea of God
Jordan B Peterson
9.1M views 153.4K likes 5.9K dislikes 20 May 201736% match



Biblical Series III: God and the Hierarchy of Authority
Jordan B Peterson
2.3M views 35K likes 1.4K dislikes 06 Jun 201736% match

The Vietnam War: Reasons for Failure - Why the U.S. Lost

4.5M views 5.8K likes 1.5K dislikes 19 Jun 201236% match










Zeitgeist Addendum
TZMOfficialChannel
7.5M views 37.5K likes 2.7K dislikes 25 Feb 201035% match




The Third Industrial Revolution: A Radical New Sharing Economy
VICE
5.9M views 71.1K likes 5.4K dislikes 13 Feb 201835% match



You Are Brought For A Price [Everything Has One] Part 1
KING JAMES BIBLE UNIVERSITY
3.4K views 0 likes 0 dislikes 29 Aug 202034% match

50 Years Kraftwerk – Europe Endless | Ψηφιακή Διάσκεψη
Onassis Foundation
3K views 97 likes -1 dislikes 18 Dec 202033% match

Romans Lesson #61
KING JAMES BIBLE UNIVERSITY
824 views 0 likes 0 dislikes 30 Aug 202033% match

2015 Personality Lecture 13: Existentialism: Nazi Germany and the USSR
Jordan B Peterson
2.3M views 41.8K likes 1.7K dislikes 26 Feb 201533% match

🌏La communication au coeur de l'aventure humaine #humanpotential #leadership #att #30
All the TALK w-Greg Arkhurst
3.2K views 69 likes 1 dislikes 22 Dec 202032% match



Harvard CS50 AI Lecture 0 Search
Viral Funny Videos
1.7K views 42 likes 1 dislikes 24 May 202032% match


Surviving Terminal Cancer
subz
5.5K views 64 likes 3 dislikes 11 Apr 201632% match

Surviving Terminal Cancer HD
subz
5.2K views 52 likes 0 dislikes 11 Apr 201632% match

One - Somos Todos UM
TH Ulysses B. Jr.
733 views 7 likes 0 dislikes 23 Jan 201431% match

Section, Week 2
CS50
26.1K views 64 likes 17 dislikes 13 Oct 201531% match










10 урок "Крещение для прощения грехов" - Торбен Сондергаард.
Sergey Shlyapnikov
1.8K views 31 likes 1 dislikes 02 Jan 201731% match


The Money Masters full documentary ελληνικα
euprosdektos2
705 views 7 likes 0 dislikes 13 May 201431% match

Inside with Brett Hawke: Bob Bowman
Inside with Brett Hawke
3.4K views 131 likes 3 dislikes 07 Oct 202031% match



Immersion In The Spirit | Derek Prince
Derek Prince With Subtitles
151.6K views 3.7K likes 100 dislikes 04 Dec 202030% match


Settings Privacy About Contact Donate